Động lực cho tăng trưởng xanh

Tiềm năng lớn nhất của thị trường carbon là biến nỗ lực giảm phát thải thành giá trị có thể đo lường và giao dịch. Khi doanh nghiệp giảm phát thải tốt hơn, họ không chỉ đáp ứng yêu cầu của pháp luật và thị trường, mà còn có thêm cơ hội tiết kiệm chi phí, tiếp cận vốn xanh và đổi mới sản xuất. Một thị trường carbon minh bạch, đáng tin cậy sẽ góp phần khơi thông dòng vốn xanh cho chuyển đổi xanh.

Sàn giao dịch carbon trong nước là một bước cụ thể để Việt Nam thực hiện cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Sự hình thành thị trường carbon bổ sung một công cụ kinh tế quan trọng cho giảm phát thải: Nhà nước xác lập khuôn khổ quản lý, còn doanh nghiệp có thêm cơ sở lựa chọn công nghệ, quy trình sản xuất và phương án giảm phát thải phù hợp.

Các thị trường xuất khẩu lớn ngày càng coi phát thải carbon là tiêu chí đánh giá hàng hóa. Vì vậy, doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động kiểm kê phát thải, quản trị dữ liệu môi trường và giảm lượng phát thải trong sản xuất. Thị trường carbon trong nước không làm giảm trực tiếp nghĩa vụ carbon đối với hàng hóa xuất khẩu, nhưng giúp doanh nghiệp chủ động kiểm kê phát thải, chuẩn bị dữ liệu và tiếp cận nguồn tín chỉ phù hợp. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể giảm rủi ro tuân thủ và hạn chế phụ thuộc vào tín chỉ carbon quốc tế.

Khi thị trường tín chỉ carbon hình thành, giảm phát thải không còn là phần việc nằm ngoài sản xuất, kinh doanh mà trở thành một yêu cầu trong quản trị doanh nghiệp hiện đại. Khả năng đo lường, kiểm soát và cắt giảm phát thải sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực tiếp cận vốn, tham gia chuỗi cung ứng và đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường.

Khi phát thải carbon được định giá, doanh nghiệp và nhà đầu tư sẽ có thêm căn cứ để lựa chọn các dự án tiết kiệm năng lượng, năng lượng tái tạo, sản xuất sạch hơn và nông nghiệp phát thải thấp. Nhờ đó, tăng trưởng xanh có thêm cơ chế thị trường để đi vào thực chất.

Việt Nam có thuận lợi là chính sách về tăng trưởng xanh, giảm phát thải và phát triển thị trường carbon ngày càng rõ. Khung pháp lý bước đầu được hình thành, trong khi áp lực chuyển đổi xanh từ thị trường, nhà đầu tư, đối tác quốc tế ngày càng cụ thể. Đây là nền tảng để Sàn giao dịch carbon trong nước vận hành theo lộ trình, có sự quản lý, giám sát của Nhà nước.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay là năng lực đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải. Đây là nền tảng để xác định doanh nghiệp phát thải bao nhiêu, giảm được bao nhiêu và kết quả đó có đủ tin cậy để hình thành hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon hay không. Nếu dữ liệu phát thải không chính xác, phương pháp kiểm kê không thống nhất, quy trình thẩm định thiếu độc lập hoặc thiếu chuyên môn, thị trường sẽ khó tạo niềm tin. Nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, còn thiếu nhân lực, công cụ thu thập dữ liệu và hệ thống quản trị phát thải bài bản.

Vì vậy, vấn đề đặt ra là phải bảo đảm minh bạch dữ liệu, chất lượng tín chỉ, hiệu quả giám sát ngay từ giai đoạn đầu. Các khâu đăng ký, cấp mã, lưu ký, giao dịch, chuyển quyền sở hữu, thanh toán cần được tổ chức chặt chẽ, tránh gian lận, trùng lặp, làm sai lệch dữ liệu hoặc đầu cơ chính sách. Cùng với đó, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực kiểm kê phát thải, tiếp cận tài chính xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng cao của thị trường.

Khai trương Sàn giao dịch carbon trong nước mới chỉ là bước khởi đầu. Thành công của thị trường phụ thuộc vào dữ liệu phát thải đáng tin cậy, hàng hóa giao dịch có chất lượng, luật chơi minh bạch và lợi ích thực chất đối với doanh nghiệp. Nếu vận hành hiệu quả, thị trường carbon sẽ góp phần biến mục tiêu giảm phát thải thành động lực đổi mới, nâng cao sức cạnh tranh và thúc đẩy Việt Nam phát triển theo hướng xanh, bền vững.

TS NGUYỄN ĐÌNH PHÚC Học viện Chính trị khu vực II