Sàn giao dịch carbon Việt Nam đi vào hoạt động, giao dịch hơn 1.200 tấn CO2e phiên đầu

Lãnh đạo các Bộ ngành thực hiện nghi thức khai trương sàn giao dịch carbon trong nước. Ảnh: Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Ngày 29/6/2026, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các đơn vị có liên quan đã khai trương Sàn giao dịch carbon trong nước và ghi nhận những phiên giao dịch đầu tiên. Đây là một cột mốc lịch sử, đánh dấu lần đầu tiên quyền phát thải khí nhà kính hay kết quả giảm phát thải được công nhận là một loại hàng hóa có giá trị kinh tế tại Việt Nam.

Đơn vị tổ chức vận hành Sàn giao dịch carbon là Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và chịu trách nhiệm quản lý hệ thống giao dịch.

Về hạ tầng hỗ trợ tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) thực hiện việc đăng ký, lưu ký và bù trừ thanh toán. Ngân hàng BIDV đóng vai trò là ngân hàng chỉ định thanh toán.

Trong phiên mở cửa sáng 29/6, sàn đã đưa vào giao dịch sản phẩm cốt lõi với mã sản phẩm là VN2025 (hạn ngạch phát thải khí nhà kính). Quy mô hàng hóa đạt tổng khối lượng hơn 511 triệu tấn CO2e (tương đương) cho giai đoạn tuân thủ 2025–2026. Hạn cuối giao dịch của mã này là vào ngày 24/12/2027.

Ngay trong ngày đầu vận hành, sàn giao dịch carbon ghi nhận hơn 1.200 tấn CO2e được giao dịch với tổng giá trị 161,7 triệu đồng, giá dao động từ 130.000-136.000 đồng/tấn.

Danh sách được phép giao dịch hạn ngạch phát thải hiện có gồm 92 doanh nghiệp thuộc các ngành trọng điểm như Hòa Phát, Formosa, EVN, Điện lực Dầu khí, VICEM cùng nhiều đơn vị sản xuất công nghiệp lớn khác.

Trong giai đoạn này, ba lĩnh vực có tỷ lệ phát thải lớn nhất (chiếm hơn 70% lượng phát thải ngành công nghiệp) đang được tập trung triển khai và đóng vai trò huyết mạch trên sàn gồm có:

Nhiệt điện: Do đặc thù phát thải rất cao, nhóm này chủ yếu sẽ là bên mua để bù đắp lượng hạn ngạch bị thiếu hụt.

Xi măng: Nhờ dư địa đầu tư đổi mới công nghệ cao, các doanh nghiệp chủ động cắt giảm tốt có khả năng trở thành bên bán để tối ưu hóa lợi nhuận.

Sắt thép: Sẽ đóng vai trò linh hoạt (hoán đổi giữa mua và bán) tùy thuộc vào kịch bản cho phép bù trừ hạn ngạch phát thải bằng tín chỉ carbon (mức 10% hoặc 20%).

Theo cơ quan quản lý, sự ra đời của sàn carbon mang lại hai giá trị cốt lõi thúc đẩy kinh tế xanh, trong đó doanh nghiệp có công nghệ xanh, phát thải ít sẽ có thêm nguồn thu lớn từ việc bán hạn ngạch dư thừa. Ngược lại, doanh nghiệp phát thải vượt mức sẽ phải bỏ chi phí tài chính để mua thêm.

Bên cạnh đó còn giúp nâng cao sức cạnh tranh, giúp các sản phẩm "Made in Vietnam" đáp ứng được các tiêu chuẩn xanh quốc tế (như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon CBAM của châu Âu), giữ vững vị thế khi xuất khẩu toàn cầu.

Đối với thị trường tài chính Việt Nam, đây là một cấu phần mới của hệ sinh thái tài chính xanh, mở ra kênh huy động và phân bổ nguồn lực cho các dự án phát triển bền vững. Đồng thời, từng bước tiệm cận các thông lệ quốc tế trong phát triển thị trường vốn và thị trường môi trường.

Sàn giao dịch carbon Việt Nam là một hạ tầng thị trường tập trung nơi các tổ chức, doanh nghiệp có thể mua, bán, hoặc trao đổi hạn ngạch phát thải và các "tín chỉ carbon". Đây được xem là công cụ tài chính chủ lực để kiểm soát lượng khí nhà kính và thúc đẩy mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).

Sàn giao dịch vận hành tương tự như thị trường chứng khoán, nhưng "mặt hàng" giao dịch là lượng khí thải.

Mỗi tín chỉ carbon tương đương quyền phát thải hoặc hấp thụ 1 tấn khí CO₂ (hoặc lượng khí nhà kính tương đương). Các dự án giảm phát thải (như trồng rừng, năng lượng tái tạo) sẽ tạo ra tín chỉ để bán.

Chính phủ đặt giới hạn tổng lượng khí thải mà các doanh nghiệp được phép xả ra. Nếu doanh nghiệp nào thải ít hơn hạn ngạch, họ có thể bán phần dư thừa trên sàn. Ngược lại, nếu thải vượt mức, họ buộc phải mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ từ những doanh nghiệp khác bán trên sàn.

Để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, Chính phủ miễn toàn bộ phí dịch vụ giao dịch trong giai đoạn triển khai thí điểm đến hết năm 2028. Sàn giao dịch carbon đi vào hoạt động không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, mà còn tạo cơ chế để các doanh nghiệp chủ động tối ưu chi phí giảm phát thải thông qua giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon.

Chánh Trung