Đồng bộ giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho doanh nghiệp

Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp có chủ đề "Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng" do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chủ trì, sáng 18/7, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã chỉ ra 6 nhóm khó khăn lớn của doanh nghiệp, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ vướng mắc, tạo động lực để khu vực doanh nghiệp đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Sáu vướng mắc lớn của doanh nghiệp

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, nhóm vướng mắc đầu tiên là thể chế và tổ chức thực thi. Một số quy định về đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường, đấu thầu, thuế, hải quan và quản lý chuyên ngành vẫn còn chồng chéo, thiếu đồng bộ, thiếu tính ổn định và khả năng dự báo. Văn bản hướng dẫn nhiều trường hợp ban hành chậm, quy định chuyển tiếp chưa rõ ràng, cách hiểu và áp dụng giữa các cơ quan, địa phương chưa thống nhất.

Thủ tướng cùng các Phó Thủ tướng chủ trì Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Nhóm khó khăn thứ hai là tiếp cận nguồn lực sản xuất. Doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng trong khi điều kiện vay vốn còn dựa nhiều vào tài sản bảo đảm. Các tài sản hình thành từ công nghệ, dữ liệu, sở hữu trí tuệ, hợp đồng, đơn hàng hay khoản phải thu chưa được định giá và chấp nhận rộng rãi. Bên cạnh đó, thị trường vốn, quỹ đầu tư mạo hiểm, cho thuê tài chính và tài trợ chuỗi cung ứng chưa phát huy đầy đủ vai trò. Những vướng mắc về quỹ đất sạch, xác định giá đất, nghĩa vụ tài chính và giải phóng mặt bằng cũng làm tăng chi phí, kéo dài thời gian đầu tư.

Thứ ba là chi phí và dòng tiền. Giá nguyên liệu, năng lượng, logistics, lao động và vốn duy trì ở mức cao. Các yêu cầu mới về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường, truy xuất nguồn gốc, kinh tế tuần hoàn và trách nhiệm xã hội làm gia tăng chi phí tuân thủ. Tình trạng chậm thông quan, kiểm tra chuyên ngành và áp dụng chính sách chưa thống nhất tiếp tục phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi và rủi ro truy thu. Việc chậm thanh toán khối lượng hoàn thành và công nợ cũng gây áp lực lớn lên vốn lưu động của doanh nghiệp.

Thứ tư là thị trường và chuỗi cung ứng. Xu hướng bảo hộ thương mại, các biện pháp phòng vệ thương mại, điều chỉnh thuế quan, tiêu chuẩn xanh, ESG, carbon và truy xuất nguồn gốc tạo sức ép ngày càng lớn, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong khi đó, thị trường trong nước chưa phát huy đầy đủ vai trò bệ đỡ; hoạt động kết nối cung - cầu, xây dựng thương hiệu, tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại còn hạn chế, khả năng tham gia chuỗi giá trị trong nước và quốc tế vẫn ở mức thấp.

Thứ năm là khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực. Cơ chế khuyến khích nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm mới chưa đủ mạnh, tâm lý e ngại rủi ro trong đổi mới sáng tạo vẫn còn. Liên kết giữa viện, trường và doanh nghiệp chưa chặt chẽ; thị trường tài sản trí tuệ, định giá và bảo hộ tài sản vô hình phát triển chậm. Nguồn nhân lực công nghệ, nhân lực số, nhân lực xanh và lao động kỹ thuật lành nghề chưa đáp ứng nhu cầu.

Nhóm khó khăn cuối cùng là liên kết giữa ba khu vực doanh nghiệp. Theo lãnh đạo Bộ Tài chính, sự kết nối giữa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) còn lỏng lẻo, làm hạn chế khả năng lan tỏa về công nghệ, quản trị, thị trường và năng lực cạnh tranh, đồng thời làm giảm tính chủ động của nền kinh tế trong hình thành các chuỗi cung ứng nội địa quy mô lớn và bền vững.

Đề xuất đồng bộ giải pháp tháo gỡ

Để khơi thông nguồn lực cho doanh nghiệp, Bộ Tài chính đề xuất tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải thiện thực chất môi trường đầu tư, kinh doanh; khẩn trương rà soát, sửa đổi đồng bộ các quy định liên quan đến đầu tư, đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường, phòng cháy chữa cháy, đấu thầu, doanh nghiệp, thuế, hải quan và quản lý chuyên ngành, đồng thời bảo đảm văn bản hướng dẫn được ban hành kịp thời với quy định chuyển tiếp rõ ràng.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày báo cáo trung tâm của Hội nghị - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Bộ cũng kiến nghị đẩy nhanh tái thiết kế thủ tục hành chính trên nền tảng số, thực hiện nguyên tắc doanh nghiệp chỉ cung cấp thông tin một lần, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu, công khai tiến độ xử lý hồ sơ và tự động cảnh báo hồ sơ quá hạn.

Để khơi thông dòng vốn và dòng tiền, Bộ Tài chính đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý cho vay dựa trên dòng tiền, dữ liệu, hợp đồng, đơn hàng và khoản phải thu; tháo gỡ vướng mắc về đất đai, dự án và hạ tầng; giảm chi phí sản xuất, kinh doanh và chi phí tuân thủ; mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Đối với doanh nghiệp nhà nước, Bộ trưởng đề nghị tập trung nguồn lực vào các ngành nền tảng, hạ tầng và công nghiệp chiến lược; đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm, nâng cao hiệu quả quản trị và sử dụng vốn; sớm hoàn thiện danh mục doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn có vai trò dẫn dắt. Các tập đoàn, tổng công ty cần công khai nhu cầu mua sắm, tiêu chuẩn kỹ thuật và chương trình phát triển nhà cung ứng trong nước; đưa kết quả đổi mới công nghệ, phát triển nhà cung ứng nội địa và tiến độ dự án vào tiêu chí đánh giá người đứng đầu.

Đối với khu vực tư nhân, Bộ Tài chính đề xuất bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận vốn, đất đai, đầu tư công, mua sắm công và các dự án hạ tầng; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuẩn hóa quản trị, kế toán, công nghệ và tiêu chuẩn để mở rộng quy mô, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị; phát triển các mô hình kinh doanh mới như "doanh nghiệp 1 người" và khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Đối với khu vực FDI, cần chuyển trọng tâm thu hút đầu tư từ số lượng sang chất lượng, ưu tiên các dự án công nghệ cao, nghiên cứu và phát triển, đổi mới sáng tạo, năng lượng sạch, hạ tầng số và công nghiệp hỗ trợ; gắn ưu đãi đầu tư với kết quả chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, sử dụng nhà cung ứng Việt Nam, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.

Bộ Tài chính cũng đề xuất thiết lập cơ chế liên kết và đo lường hiệu quả giữa ba khu vực doanh nghiệp. Trước mắt, lựa chọn các ngành có khả năng lan tỏa cao như năng lượng, điện lực, dầu khí, viễn thông, hạ tầng số, logistics, chế biến, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ, nông nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi xanh để xây dựng chuỗi liên kết. Trong đó, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp tư nhân lớn đóng vai trò hạt nhân; doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia các khâu cung ứng, dịch vụ kỹ thuật, thiết kế, bảo trì và logistics.

Hiệu quả liên kết sẽ được đánh giá thông qua các chỉ tiêu như tỷ lệ mua sắm trong nước, số doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng, giá trị hợp đồng cung ứng, tỷ lệ nội địa hóa, số dự án chuyển giao công nghệ và số lao động kỹ thuật được đào tạo.

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính đã chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương rà soát, tổng hợp, đôn đốc xử lý 53 nhóm khó khăn, vướng mắc, kiến nghị của doanh nghiệp.Đến hết ngày 16/7/2026, các bộ, ngành đã có ý kiến trả lời đối với 51/53 kiến nghị, đạt 96,2%. Trong đó, 14 kiến nghị đã được giải quyết dứt điểm; 20 kiến nghị đã được giải thích, hướng dẫn thực hiện theo quy định của pháp luật hiện hành; 17 kiến nghị được ghi nhận để nghiên cứu, xử lý theo thẩm quyền hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền để sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách; 2 kiến nghị đang được tiếp tục nghiên cứu, giải quyết.

Hải Linh