Đón nhận Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia Hội Kén rể Đường Yên

Hội kén rể Đường Yên là một lễ hội truyền thống độc đáo của cộng đồng cư dân làng Đường Yên, xã Xuân Nộn, huyện Đông Anh, nay là xã Thư Lâm (Hà Nội). Trải qua nhiều thế hệ, lễ hội đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu, phản ánh đời sống tín ngưỡng, sinh hoạt văn hóa và tinh thần cộng đồng của người dân địa phương.

Hội kén rể Đường Yên đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu.

Hội Kén rể Đường Yên từ lâu đã được biết đến là một lễ hội truyền thống có một không hai, gắn liền với tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng cùng nữ tướng Lê Hoa, một vị tướng tài ba thời Hai Bà Trưng. Theo truyền thuyết, sau khi lập nhiều chiến công hiển hách đánh đuổi quân Đông Hán, bà Lê Hoa đã trở về quê hương Đường Yên mở hội thi tài để chọn người chồng xứng đáng. Trải qua hàng thế kỷ, hội thi tài ấy đã trở thành một lễ hội độc đáo, tôn vinh tài năng, phẩm chất và khát vọng hạnh phúc của con người, đồng thời phản ánh rõ nét đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc.

Hội gắn liền với tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng cùng nữ tướng Lê Hoa.

Lễ hội đã tái hiện lại sinh động nghi lễ kén rể của nữ tướng Lê Hoa và đây chính là hồn cốt của di sản. Ngoài phần lễ tổ chức trang trọng, đúng phong tục địa phương; phần hội diễn ra với nhiều nghi thức độc đáo. Nữ tướng Lê Thị Hoa và hai chàng rể được chọn tham gia là những người có học thức, chăm ngoan, ngoại hình ưa nhìn, chưa lập gia đình; đồng thời gia đình phải gương mẫu, có uy tín với làng xóm và được mọi người yêu mến. Các trò diễn nghi thức kén rể thông qua các cuộc thi tài trò chơi dân gian như đối đáp thơ vè, thi cày, thi câu ếch, thi chọc chó, thi bắt trạch trong chum. Chàng rể thắng cuộc trong trang phục mới sẽ sánh bước cùng nữ tướng ra mắt dân làng, khép lại hội thi kén rể.

Lễ hội đã tái hiện lại sinh động nghi lễ kén rể của nữ tướng Lê Hoa.

Các loại hình văn hóa phi vật thể như ngữ văn dân gian với các bài vè, hát đối đáp; nghệ thuật trình diễn như múa cờ thần, múa kiếm thần; các phong tục tập quán và tín ngưỡng như thờ cúng, nghi lễ bao sái; cùng với đó là những tri thức dân gian… được trình diễn sinh động, thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách. Các trò diễn không chỉ mang tính giải trí mà còn hàm chứa ý nghĩa phồn thực, cầu mong sự sinh sôi, mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no cho cư dân nông nghiệp. Việc lựa chọn những người có phẩm chất đạo đức tốt, gia đình nề nếp để đảm nhiệm các vai diễn trong hội cũng chính là cách địa phương giáo dục về giá trị Chân – Thiện – Mỹ cho thế hệ trẻ.

Bên cạnh đó, nhân dân và du khách cũng được tham gia nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật và thể thao như giao lưu văn nghệ quần chúng, hát quan họ dưới ao đình, bóng chuyền hơi, bóng cửa, bóng đá và nhiều trò chơi dân gian hấp dẫn.

Điệu múa cờ thần được trình diễn tại lễ hội.

Hội Kén rể Đường Yên chứa đựng nhiều giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, khoa học và đời sống cộng đồng. Giá trị khoa học sâu sắc thể hiện ở cách thức tổ chức lễ hội với trình tự nghi lễ chặt chẽ, logic, trong đó kết quả thắng – thua giữa các phe còn mang ý nghĩa dự báo cho mùa màng của năm tới. Lễ hội còn thể hiện rõ giá trị thẩm mỹ và đề cao phẩm chất của cộng đồng. Thông qua việc tổ chức lễ hội hàng năm, những phong tục, tín ngưỡng, nghệ thuật dân gian và ký ức lịch sử của cộng đồng được gìn giữ và trao truyền cho các thế hệ sau.

Hội Kén rể Đường Yên chứa đựng nhiều giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa.

Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại và phát triển, hội kén rể Đường Yên không chỉ là một sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng mà còn là biểu tượng văn hóa tiêu biểu của cộng đồng dân cư làng Đường Yên. Lễ hội được tổ chức vào mùa xuân, thời điểm mở đầu cho chu kỳ phát triển sản xuất nông nghiệp mới, thể hiện ước vọng về cuộc sống ấm nó, hạnh phúc và mùa màng bội thu của người dân.

Cụ Đào Thị Tạo (92 tuổi) chắp tay khấn thành hoàng làng, xin cho lễ hội diễn ra tốt đẹp.

Cụ Đào Thị Tạo dù đã 92 tuổi nhưng vẫn phấn khởi hòa vào dòng người đi xem hội. Cụ Tạo cho biết, giai đoạn đất nước chiến tranh, lễ hội cùng các nghi lễ đã từng bị thất truyền. Đến nay, các nghi thức đã được phục dựng, cụ Tạo lấy làm vui mừng khi những giá trị văn hóa truyền thống nhận được sự hưởng ứng tích cực từ cộng đồng cư dân địa phương. Không chỉ cụ Tạo, đông đảo người dân địa phương và du khách thập phương đã tập trung tại đình làng từ sớm để xem Hội Kén rể Đường Yên và lễ công bố quyết định ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia.

Đông đảo người dân địa phương và du khách thập phương đã tập trung tại đình làng từ sớm để xem hội.

Ông Nguyễn Thành Luân, Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm nhận định, Hội Kén rể Đường Yên không chỉ đơn thuần là một sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng mà còn là biểu tượng văn hóa tiêu biểu của cộng đồng. Ông Luân nhấn mạnh rằng lễ hội mang trong mình giá trị lịch sử gắn liền với cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, minh chứng cho tinh thần đấu tranh bất khuất và vai trò của người phụ nữ trong xã hội Việt cổ. Lễ hội còn là sợi dây gắn kết cộng đồng, là dịp để các thế hệ con cháu hướng về cội nguồn và tri ân những người có công với đất nước.

Ông Nguyễn Thành Luân, Phó Chủ tịch UBND xã Thư Lâm.

Ngày 10/12/2024, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ban hành quyết định số 3974/QĐ-BVHTTDL về việc công bố danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với Hội Kén rể Đường Yên.

Xã Thư Lâm đã tổ chức công bố Quyết định ghi danh Hội Kén rể Đường Yên vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia và khai mạc Hội kén rể Đường Yên xuân Bính Ngọ 2026.

Minh Ngọc/Báo Tin tức và Dân tộc