Cần vai trò định hướng của cơ quan quản lý văn hóa để khắc phục 'bội thực' cô đồng, thầy đồng

Nghệ nhân, đồng thầy Vũ Thị Dung

Từ góc nhìn của những người trong cuộc như nghệ nhân Vũ Thị Dung, câu chuyện không chỉ là sự phát triển về số lượng mà còn là sự lệch chuẩn trong nhận thức và thực hành.

Giữ gìn hay đánh mất bản sắc?

Không khó để nhận ra sự gia tăng nhanh chóng của các “thanh đồng” trong xã hội hiện đại. Nếu trước đây, việc “mở phủ”, “trình đồng” được xem là một hành trình tâm linh nghiêm cẩn, gắn với căn số và sự dẫn dắt của các bậc thầy, thì nay, ở không ít nơi, nó đang bị giản lược thành một lựa chọn mang tính phong trào.

Nghệ nhân Vũ Thị Dung

Theo chia sẻ của nghệ nhân Vũ Thị Dung, nhiều người đến với hầu đồng không xuất phát từ căn duyên mà từ tâm lý “thấy người khác làm thì mình cũng làm”, hoặc thậm chí là kỳ vọng đổi vận, cầu tài lộc nhanh chóng. Điều này dẫn đến một thực trạng đáng lo ngại: nghi lễ bị thương mại hóa, giá trị tinh thần bị thay thế bởi yếu tố vật chất.

Hầu đồng vốn là một không gian linh thiêng, nơi người thực hành phải giữ được sự chuẩn mực trong từng động tác, lời ca, trang phục và thái độ. Nhưng trong bối cảnh “bội thực”, nhiều buổi hầu đồng đã trở thành những “sân khấu” phô trương, nơi sự xa hoa được đặt lên trên tính chuẩn mực văn hóa.

Những bộ trang phục lòe loẹt, việc phát lộc tràn lan, thậm chí là sự xuất hiện của những yếu tố giải trí không phù hợp đã khiến nghi lễ dần xa rời bản chất. Nghệ nhân Vũ Thị Dung cho rằng, khi người thực hành không hiểu sâu về hệ thống thần linh, về ý nghĩa của từng giá hầu, thì nghi lễ sẽ chỉ còn là hình thức, thiếu đi chiều sâu văn hóa.

Cần một “bộ lọc” văn hóa

Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Danh hiệu này không chỉ là niềm tự hào mà còn là trách nhiệm trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Từ góc nhìn của những nghệ nhân chân chính như Vũ Thị Dung, việc giữ gìn bản sắc không nằm ở sự hoành tráng bên ngoài mà ở cái tâm và sự hiểu biết của người thực hành. Cần có sự phân biệt rõ ràng giữa tín ngưỡng và mê tín, giữa thực hành văn hóa và biểu diễn thương mại.

Để khắc phục triệt để tình trạng “bội thực” cô đồng, thầy đồng, không chỉ cần sự tự ý thức của người trong cuộc mà còn c và cộng đồng. Việc tổ chức các lớp truyền dạy, kiểm chứng tri thức, tôn vinh những nghệ nhân có uy tín là những giải pháp cần thiết.

Quan trọng hơn, công chúng cũng cần được trang bị kiến thức để hiểu đúng về tín ngưỡng này, tránh bị cuốn vào những biểu hiện lệch chuẩn.

Hiện tượng “bội thực” không phải là dấu hiệu của sự phát triển lành mạnh, mà là lời cảnh báo về nguy cơ mai một giá trị cốt lõi. Từ những trăn trở của nghệ nhân Vũ Thị Dung, có thể thấy rằng: bảo tồn di sản không chỉ là giữ lại hình thức, mà là giữ được tinh thần – thứ làm nên linh hồn của văn hóa Việt.

Một trong những chia sẻ đáng chú ý của nghệ nhân, đồng thầy Vũ Thị Dung chính là quan niệm giản dị mà sâu sắc về căn cốt của việc trình đồng, mở phủ. Trong việc tiên thánh, chị Dung có quan điểm chia sẻ rằng: “Lễ tuy bất túc, nhưng thành kính thì hữu dư” đó là sự khẳng định cốt lõi của tín ngưỡng, thờ cúng là lòng chân thành, không phụ thuộc vào vật chất. Lễ vật có thể sơ sài, thiếu thốn, nhưng tâm thành kính, sự tôn trọng và biết ơn mới là điều quan trọng nhất được tôn trọng”.

Quan niệm ấy nhấn mạnh giá trị cốt lõi của tín ngưỡng nằm ở đức tin và sự thành kính, chứ không nằm ở mâm cao cỗ đầy hay xiêm y lộng lẫy. Trong bối cảnh nhiều nơi đang bị cuốn vào vòng xoáy hình thức và vật chất, lời khẳng định của đồng thầy Vũ Thị Dung như một sự “gạn đục khơi trong”, nhắc người thực hành quay trở về với bản chất thuần khiết của di sản văn hóa tâm linh.

Dạ Thảo