'Dọn kho' tài khoản cũ nhằm chống gian lận ngân hàng

Khách hàng giao dịch tại Hội sở chính Vietcombank 198 Trần Quang Khải, Hà Nội. Ảnh: Trần Việt/TTXVN

Không còn nhớ mình đã mở bao nhiêu tài khoản ngân hàng, cũng chẳng nhớ lần cuối cùng đăng nhập là khi nào. Đó là tình trạng khá phổ biến của không ít người dùng sau nhiều năm sử dụng dịch vụ ngân hàng. Có tài khoản được mở để nhận lương rồi bỏ không sau khi chuyển việc. Có tài khoản chỉ dùng để săn ưu đãi, nhận khuyến mại hay phục vụ một khoản vay, một lần giao dịch rồi "đắp chiếu" suốt nhiều năm.

Giờ đây, những tài khoản bị lãng quên ấy đang trở thành mục tiêu của một chiến dịch "dọn kho" trên toàn hệ thống ngân hàng. Không chỉ để làm sạch dữ liệu, đây còn được xem là một bước đi mới nhằm thu hẹp "đất sống" của các tài khoản rủi ro trong bối cảnh gian lận tài chính ngày càng tinh vi.

Thu hẹp "đất sống" của tài khoản rác

Theo Ngân hàng Nhà nước, hiện vẫn tồn tại một lượng lớn tài khoản thanh toán hợp pháp nhưng chủ tài khoản đã bỏ quên hoặc không còn nhu cầu sử dụng trong nhiều năm. Bên cạnh đó còn có các tài khoản được mở bằng giấy tờ cũ, giấy tờ giả hoặc bị các đối tượng phạm tội lợi dụng để thực hiện hành vi lừa đảo, rửa tiền và các giao dịch bất hợp pháp.

Thực tế này là một trong những lý do khiến Ngân hàng Nhà nước đề xuất sửa đổi Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt, bổ sung thêm trường hợp được phép đóng các tài khoản không phát sinh giao dịch từ 3 năm trở lên, tính từ thời điểm phát sinh giao dịch cuối cùng của chủ tài khoản, trừ trường hợp giữa ngân hàng và khách hàng có thỏa thuận khác.

Theo cơ quan soạn thảo, đề xuất này xuất phát từ thực tế nhiều tài khoản được mở trước khi Nghị định 52/2024/NĐ-CP và Thông tư 17/2024/TT-NHNN có hiệu lực chưa có thỏa thuận cụ thể giữa ngân hàng và khách hàng về việc xử lý khi tài khoản không còn hoạt động. Điều này khiến các tổ chức tín dụng gặp không ít khó khăn trong quá trình rà soát và xử lý các tài khoản "ngủ đông".

Tại Nghị định 52/2024/NĐ-CP đang có hiệu lực, tài khoản thanh toán chỉ được đóng trong các trường hợp như theo yêu cầu của chủ tài khoản; chủ tài khoản là cá nhân chết hoặc bị tuyên bố đã chết; tổ chức có tài khoản chấm dứt hoạt động; hoặc chủ tài khoản vi phạm các hành vi bị cấm liên quan đến tài khoản thanh toán.

Dự thảo cũng sửa đổi quy định về xử lý số dư sau khi đóng tài khoản. Theo đó, ngân hàng tiếp tục theo dõi số dư còn lại để hoàn trả cho người thụ hưởng hợp pháp khi có yêu cầu hoặc xử lý theo quy định của pháp luật. Quy định này cụ thể hơn so với quy định hiện hành vốn chỉ đề cập trường hợp người thụ hưởng hợp pháp đã được thông báo nhưng không đến nhận số dư còn lại.

Theo Ngân hàng Nhà nước, mốc thời gian 3 năm được xây dựng trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế. Tại Mỹ, các tài khoản không hoạt động từ 3-5 năm được coi là tài khoản "ngủ đông", số dư được chuyển tới cơ quan quản lý tài sản vô chủ của từng bang nhưng chủ sở hữu vẫn có quyền nhận lại. Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đưa các tài khoản không phát sinh giao dịch trên 3 năm vào diện theo dõi và có thể đóng sau 5 năm, số dư được chuyển về ngân hàng trung ương cho đến khi chủ tài khoản chứng minh quyền sở hữu.

Trên thực tế, nhiều ngân hàng đã chủ động triển khai việc rà soát các tài khoản không hoạt động trước khi quy định mới được hoàn thiện. Ngân hàng TMCP Lộc Phát Việt Nam (LPBank), Ngân hàng TMCP Quốc dân (NCB), Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank), Ngân hàng TMCP Sài Gòn Tài Lộc (Sacombank), Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank), Ngân hàng TMCP Quân đội (MB), Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB)... đều đã áp dụng chính sách đóng hoặc chuyển trạng thái các tài khoản không phát sinh giao dịch trong thời gian từ 6 tháng đến 2 năm, tùy theo quy định của từng đơn vị.

Theo các ngân hàng, ngay cả khi không còn được sử dụng, các tài khoản này vẫn tiêu tốn nguồn lực về hạ tầng công nghệ, lưu trữ dữ liệu, bảo mật và quản trị rủi ro. Vì vậy, việc chủ động làm sạch dữ liệu không chỉ giúp tiết giảm chi phí vận hành mà còn tạo nền tảng để quản lý hệ thống tài khoản hiệu quả hơn.

Thêm "lá chắn" bảo vệ thanh toán số

Việc xử lý các tài khoản "ngủ đông" không chỉ nhằm tinh gọn dữ liệu mà còn là một mắt xích trong chiến lược tăng cường an toàn thanh toán của ngành ngân hàng. Nhiều giải pháp nhằm làm sạch dữ liệu khách hàng, xác thực danh tính và nâng cao khả năng phát hiện giao dịch bất thường cũng đã được triển khai.

Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà, đến hết ngày 26/6/2026, toàn ngành ngân hàng đã có hơn 162,9 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,6 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức được đối chiếu thông tin sinh trắc học thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID. Đây được xem là nền tảng quan trọng để xác thực đúng chủ tài khoản, hạn chế tình trạng sử dụng giấy tờ giả hoặc danh tính không hợp lệ trong hoạt động thanh toán.

Song song với đó, Ngân hàng Nhà nước cũng đưa vào vận hành Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO). Đến ngày 29/6/2026, dịch vụ tra cứu trạng thái tài khoản thanh toán và ví điện tử có dấu hiệu nghi ngờ gian lận trên hệ thống SIMO247 đã được triển khai tới khách hàng của 12 tổ chức tín dụng và 3 tổ chức trung gian thanh toán.

Hệ thống đã hỗ trợ cảnh báo tới khoảng 4,6 triệu lượt khách hàng. Đáng chú ý, hơn 1,5 triệu lượt khách hàng đã chủ động tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận được cảnh báo, qua đó ngăn chặn các giao dịch có tổng giá trị hơn 5,2 nghìn tỷ đồng.

Trong bức tranh đó, việc xử lý các tài khoản "ngủ đông" được xem là một mảnh ghép quan trọng để làm sạch hệ thống tài khoản thanh toán. Khi các tài khoản không còn được sử dụng hoặc không còn bảo đảm tính cập nhật của thông tin khách hàng được rà soát, nguy cơ bị các đối tượng lợi dụng làm tài khoản trung gian để nhận hoặc luân chuyển dòng tiền bất hợp pháp cũng sẽ từng bước được thu hẹp.

Đối với người sử dụng, việc "dọn kho" tài khoản cũng là dịp để rà soát lại các dịch vụ tài chính của mình. Các ngân hàng khuyến nghị khách hàng thường xuyên kiểm tra tình trạng tài khoản trên ứng dụng ngân hàng số hoặc Internet Banking, chủ động đóng những tài khoản không còn nhu cầu sử dụng hoặc thực hiện giao dịch nếu muốn tiếp tục duy trì. Việc này không chỉ giúp tránh phát sinh các khoản phí không cần thiết mà còn góp phần giảm thiểu rủi ro đối với chính chủ tài khoản.

Việc xử lý các tài khoản "ngủ đông" không đơn thuần là hoạt động tinh gọn dữ liệu hay cắt giảm chi phí vận hành. Khi được kết hợp với xác thực sinh trắc học, chuẩn hóa dữ liệu khách hàng và các hệ thống cảnh báo giao dịch theo thời gian thực như SIMO, đây sẽ trở thành một mắt xích quan trọng trong chiến lược xây dựng hệ sinh thái thanh toán số an toàn, minh bạch và góp phần thu hẹp không gian hoạt động của các đối tượng lừa đảo trong lĩnh vực ngân hàng.

Lê Phương (TTXVN)