Đổi mới giáo dục nghề nghiệp, mở cơ hội việc làm cho người lao động

Trường Cao đẳng Than – Khoáng sản Việt Nam tại Hoành Bồ.

Gắn đào tạo nghề với nhu cầu thực tế doanh nghiệp

Trong bối cảnh thị trường lao động đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nhân lực, giáo dục nghề nghiệp không chỉ dừng lại ở việc trang bị kiến thức, kỹ năng chuyên môn mà còn phải gắn với nhu cầu tuyển dụng, khả năng tìm kiếm việc làm và cơ hội phát triển lâu dài của người học.

Đây cũng là hướng đi được Trường Cao đẳng Than – Khoáng sản Việt Nam chú trọng thông qua việc đổi mới công tác tuyển sinh, tổ chức đào tạo gắn với thực tiễn sản xuất và tăng cường phối hợp với các doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV).

Trụ sở phân hiệu đào tạo Trường Cao đẳng Than - Khoáng sản Việt Nam tại Hoành Bồ (Quảng Ninh).

Một trong những điểm mới nổi bật là mô hình liên kết giữa địa phương, nhà trường và doanh nghiệp được triển khai theo hướng thực chất hơn. Thay vì chỉ tổ chức các đợt tuyên truyền, tư vấn tuyển sinh tập trung, các bên chủ động phối hợp rà soát nguồn lao động, tiếp cận trực tiếp từng hộ gia đình, tìm hiểu nguyện vọng của thanh niên và cung cấp thông tin về ngành nghề đào tạo, môi trường học tập, điều kiện làm việc cũng như cơ hội việc làm sau đào tạo.

Cách làm này hướng tới nhóm thanh niên trong độ tuổi lao động, đặc biệt là những người thuộc hộ nghèo, cận nghèo, chưa có việc làm ổn định hoặc chủ yếu làm việc thời vụ.

Học viên trong giờ học thực hành tại Trường Cao đẳng Than - Khoáng sản Việt Nam.

Đối với nhiều người, học nghề không đơn thuần là lựa chọn một ngành học mà còn là quyết định liên quan trực tiếp đến thu nhập, sinh kế và tương lai của cả gia đình. Vì vậy, việc cung cấp thông tin đầy đủ, giúp người học hiểu rõ nghề nghiệp trước khi đăng ký có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả tuyển sinh và hạn chế tình trạng bỏ học giữa chừng.

Điểm đáng chú ý là nhà trường và các doanh nghiệp không chỉ giới thiệu cơ hội việc làm mà còn phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức các đoàn tham quan thực tế tại cơ sở đào tạo và doanh nghiệp.

Qua đó, người lao động có điều kiện trực tiếp tìm hiểu môi trường học tập, sinh hoạt, công việc tại mỏ, chế độ chính sách và những yêu cầu của nghề nghiệp trước khi đưa ra quyết định.

Đến hết tháng 9/2026, Trường Cao đẳng Than – Khoáng sản Việt Nam đã thiết lập mạng lưới phối hợp đã có 16 xã ký quy chế phối hợp với cấp ủy, 34 xã ký văn bản hợp tác ba bên và 40 nhóm liên hệ giữa địa phương, nhà trường, doanh nghiệp.

Riêng tại các địa bàn TP Quảng Ninh có 12 xã thuộc có 392 học viên và 39 xã ngoài tỉnh có 191 học viên.

Những con số này cho thấy nỗ lực mở rộng nguồn tuyển sinh, đưa cơ hội học nghề đến nhiều địa phương, trong đó có những khu vực còn khó khăn về điều kiện phát triển kinh tế và việc làm.

Việc tăng cường phối hợp tại cơ sở cũng giúp nhà trường tiếp cận đúng đối tượng, đồng thời tạo điều kiện để người lao động và gia đình có thêm thông tin trước khi lựa chọn nghề nghiệp.

Tháo gỡ rào cản để người học yên tâm theo nghề

Một trong những khó khăn của công tác tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp là tâm lý e ngại của người lao động.

Theo đánh giá của nhà trường, nhiều người muốn có thu nhập ngay nên chưa sẵn sàng dành thời gian học nghề; một số khác lo lắng khi phải làm việc xa gia đình, thích nghi với kỷ luật công nghiệp, thay đổi thói quen sinh hoạt hoặc đối mặt với những yêu cầu về an toàn lao động.

UBND xã Gia Phù, Trường Cao đẳng Than – Khoáng sản Việt Nam và Công ty Cổ phần Than Hà Lầm ký Biên bản hợp tác về đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm cho lao động.

Những băn khoăn này cho thấy công tác tư vấn hướng nghiệp cần vượt ra ngoài việc giới thiệu ngành học và chỉ tiêu tuyển sinh. Người học cần được giải đáp cụ thể về lộ trình đào tạo, điều kiện thực hành, yêu cầu công việc, chế độ hỗ trợ và khả năng được doanh nghiệp tiếp nhận sau khi hoàn thành chương trình.

Từ thực tế đó, mô hình phối hợp ba bên được triển khai theo hướng phân công rõ trách nhiệm. Chính quyền địa phương rà soát nguồn lao động, tổ chức các nhóm công tác và trực tiếp tiếp cận người dân; nhà trường cung cấp thông tin về đào tạo, tư vấn nghề nghiệp; doanh nghiệp giới thiệu nhu cầu tuyển dụng, môi trường làm việc và các chế độ liên quan.

Đặc biệt, việc huy động những công nhân đang làm việc tại TKV, là người cùng quê với các ứng viên, tham gia chia sẻ kinh nghiệm đã tạo thêm kênh thông tin gần gũi, giúp người lao động có cái nhìn cụ thể hơn về công việc.

Thực tế triển khai tại một số địa phương bước đầu ghi nhận kết quả tích cực. Tại xã Nam Tuấn (tỉnh Cao Bằng), mô hình phối hợp với Công ty Than Khe Chàm đã hình thành lớp riêng gồm 32 học viên đi thực tập sản xuất. Việc tổ chức lớp theo địa phương, kết hợp theo dõi và hỗ trợ người học trong quá trình thực tập giúp tăng cường sự gắn kết giữa học viên, nhà trường, doanh nghiệp và gia đình.

Tại xã Gia Phù (tỉnh Sơn La) sau các hoạt động khảo sát, tìm hiểu điều kiện học tập và làm việc, địa phương đã có 7 học viên nhập học, đồng thời xây dựng kế hoạch vận động thêm thanh niên tham gia đào tạo. Xã Chiềng Hoa (tỉnh Sơn La) cũng tổ chức đoàn tham quan doanh nghiệp và dự kiến mở lớp riêng gắn với Công ty Than Núi Béo.

Bên cạnh đó, nhà trường tiếp tục mở rộng mạng lưới cộng tác viên tại địa phương, gồm những người có uy tín, cán bộ xã, giáo viên và trưởng thôn.

Riêng trong quý III/2026, kênh cộng tác viên tuyển được 30 học viên. Đây là phương thức hỗ trợ phát hiện nguồn lao động, kết nối với gia đình và duy trì hoạt động tư vấn thường xuyên, thay vì chỉ phụ thuộc vào các đợt tuyển sinh tập trung.

Hỗ trợ sau đào tạo, hướng tới việc làm bền vững

Đây là vấn đề được Trường Cao đẳng Than - Khoáng sản Việt Nam đặt ra trong quá trình đổi mới hoạt động đào tạo và kết nối việc làm.

Nhà trường và doanh nghiệp đang chú trọng liên thông các khâu từ trước tuyển sinh, nhập học, đào tạo, thực tập sản xuất đến sử dụng lao động.

Trong đó, 30 ngày đầu thực tập được xác định là giai đoạn cần quan tâm đặc biệt, bởi người học phải thích nghi với môi trường làm việc thực tế, nề nếp sinh hoạt và yêu cầu của công việc.

Nhà trường, doanh nghiệp và địa phương phối hợp nắm bắt tâm lý học viên, kịp thời hỗ trợ khi phát sinh khó khăn về sinh hoạt, công việc hoặc chế độ chính sách.

Một số doanh nghiệp tổ chức hoạt động giao lưu, kết nối giữa học viên với công nhân, đoàn viên thanh niên tại đơn vị để tạo sự gần gũi, giúp người học từng bước thích nghi với môi trường mới.

Đoàn công tác các địa phương xã tham quan thực tế tại Công ty Than Hà Lầm.

Đây là hướng tiếp cận cần thiết nhằm hạn chế tình trạng bỏ học, bỏ thực tập do những khó khăn có thể nhận diện và tháo gỡ từ sớm. Bởi nếu chỉ tập trung tuyển đủ số lượng mà chưa quan tâm đến quá trình học tập và làm việc sau đó, hiệu quả đào tạo và khả năng cung ứng nhân lực sẽ khó đạt được như kỳ vọng.

“Một số doanh nghiệp đã triển khai các chế độ hỗ trợ người lao động trong giai đoạn đầu học nghề, góp phần tháo gỡ khó khăn về kinh tế và tạo điều kiện để người học yên tâm theo đuổi chương trình.

Những chính sách này được thông tin rõ ràng, công khai để người lao động hiểu đúng quyền lợi, nghĩa vụ và các điều kiện liên quan. Đối với người học ở xa, việc nghiên cứu tổ chức lớp riêng theo địa phương, gắn với doanh nghiệp và thuận lợi trong đi lại vào dịp lễ, Tết cũng được đặt ra như một giải pháp hỗ trợ quá trình học tập, làm việc lâu dài”, Thạc sĩ Nguyễn Huy Trường – Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Than - Khoáng sản Việt Nam cho biết.

Trong quý IV/2026 và định hướng năm 2027, nhà trường dự kiến tiếp tục rà soát các địa bàn đã phối hợp nhưng có kết quả tuyển sinh thấp; lựa chọn địa phương mới dựa trên quy mô nguồn lao động, khả năng kết nối với công nhân đang làm việc tại TKV và mức độ cam kết của chính quyền cơ sở. Mục tiêu là chuyển từ mở rộng số lượng địa bàn đơn thuần sang đầu tư có trọng điểm, gắn trách nhiệm của từng bên với kết quả đầu ra.

Từ thực tiễn triển khai, có thể thấy giáo dục nghề nghiệp chỉ phát huy đầy đủ ý nghĩa khi gắn được nhu cầu của người học với yêu cầu của thị trường lao động. Với những người chưa có việc làm ổn định, học nghề có thể mở ra cơ hội tiếp cận công việc phù hợp, nâng cao kỹ năng và cải thiện thu nhập.

Đối với doanh nghiệp, đào tạo gắn với tuyển dụng góp phần chủ động nguồn nhân lực, giảm khoảng cách giữa kỹ năng được đào tạo và yêu cầu thực tế.

Vì vậy, đổi mới tuyển sinh cần đi cùng nâng cao chất lượng đào tạo, minh bạch thông tin việc làm và tăng cường trách nhiệm hỗ trợ người học trong suốt quá trình chuyển tiếp từ trường học đến nơi làm việc.

Khi địa phương, nhà trường và doanh nghiệp cùng phối hợp thực chất, giáo dục nghề nghiệp sẽ không chỉ là con đường trang bị kỹ năng mà còn trở thành cầu nối quan trọng giúp người lao động tìm kiếm việc làm, ổn định cuộc sống và phát triển nghề nghiệp lâu dài.

Hà Long