Đổi mới công tác đối ngoại, mở rộng dư địa tăng trưởng cho địa phương

Chiều 02/8, tại Hà Nội, trong khuôn khổ Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Bộ Ngoại giao tổ chức Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 với chủ đề “Nâng tầm công tác đối ngoại địa phương, huy động hiệu quả các nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển”.

Quang cảnh Hội nghị. Ảnh: T.THIỆN

Nhiều kết quả thực chất trong công tác đối ngoại địa phương

Trình bày Báo cáo trung tâm về triển khai công tác đối ngoại địa phương từ sau Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 21, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn cho biết, công tác đối ngoại địa phương đã chuyển biến bước đầu từ chú trọng mở rộng quan hệ sang quan tâm nhiều hơn đến hiệu quả hợp tác, từ tổ chức hoạt động riêng lẻ sang gắn đối ngoại với quy hoạch và mục tiêu phát triển, từ tiếp nhận sự hỗ trợ sang chủ động đề xuất nhu cầu và tìm kiếm nguồn lực quốc tế.

Trong giai đoạn 2024-2026, các địa phương đã ký, gia hạn và duy trì hiệu lực 900 thỏa thuận quốc tế; cấp phép, chủ trì hơn 2.500 hội nghị, hội thảo quốc tế. Công tác vận động, thu hút viện trợ phi Chính phủ nước ngoài được chú trọng với trên 1.500 chương trình, dự án, tổng giá trị cam kết hàng trăm triệu USD. Nhiều thỏa thuận, cơ chế hợp tác đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài được các địa phương ký, góp phần tạo việc làm, nâng cao chất lượng nhân lực và thu hút nguồn lực hiệu quả.

Công tác vận động, bảo tồn và phát huy giá trị các danh hiệu quốc tế đạt kết quả tích cực. Việt Nam đã có 79 danh hiệu, mạng lưới và cơ chế UNESCO. Nhiều lễ hội, sự kiện văn hóa, du lịch tại địa phương đã trở thành thương hiệu, thu hút đông đảo đối tác và du khách quốc tế.

Đáng chú ý, Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục đồng hành với địa phương trong tham mưu, hướng dẫn, cung cấp thông tin, kết nối và huy động nguồn lực quốc tế. Trong giai đoạn 2024-2026, hơn 270 cuộc làm việc giữa Bộ trưởng, Lãnh đạo Bộ Ngoại giao với các địa phương, 9 hội nghị quy mô lớn kết nối địa phương với đối tác nước ngoài, khoảng 2.000 cuộc kết nối giữa doanh nghiệp trong nước với đối tác quốc tế được tổ chức; hỗ trợ ký hơn 420 thỏa thuận hợp tác với các đối tác quốc tế…

Bên cạnh những kết quả đạt được, Thứ trưởng Ngô Lê Văn cũng chỉ ra những hạn chế, khó khăn trong công tác đối ngoại địa phương như nhận thức và sự gắn kết với chiến lược phát triển, tính chủ động và mức độ đồng đều, hiệu quả hợp tác và khả năng chuyển hóa nguồn lực, tổ chức bộ máy, biên chế, năng lực cán bộ. Bên cạnh đó là các khó khăn về thể chế, khung pháp lý, thẩm quyền và tổ chức thực hiện, nguồn lực tài chính, thông tin, dữ liệu và chuyển đổi số, liên kết vùng và cơ chế phối hợp.

Đa dạng phương thức triển khai đối ngoại địa phương

Tại hai Phiên chuyên đề, các đại biểu từ Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, bộ ngành và địa phương đã cùng nhận diện những cơ hội, chia sẻ cách làm hay, kinh nghiệm thực tiễn trong hợp tác quốc tế, thu hút nguồn lực bên ngoài và xây dựng bộ máy tổ chức, nhân lực làm công tác đối ngoại “trọng yếu, thường xuyên” tại địa phương trong tình hình mới.

Về ngoại giao kinh tế, các đại biểu thống nhất cho rằng cần gắn đối ngoại chặt hơn với các mục tiêu tăng trưởng cụ thể, đối ngoại địa phương đang chuyển mạnh từ mở rộng quan hệ sang tạo lập kết quả phát triển cụ thể. Trong đó, Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ khuyến nghị các địa phương chủ động đón đầu dòng vốn FDI chất lượng cao trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - Hoa Kỳ. Đại diện TP. Hà Nội chỉ ra sự chuyển đổi tư duy đối ngoại từ “tiếp nhận, thích nghi” sang “chủ động đóng góp, kiến tạo và định hình” thông qua việc từng bước đưa Khu Công nghệ cao Hòa Lạc trở thành hạt nhân thu hút các ngành bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Lãnh đạo TP. Hải Phòng chia sẻ kinh nghiệm trong triển khai “ngoại giao kiến tạo phát triển” với việc phân công đầu mối theo dõi, thúc đẩy thực hiện từng cam kết sau ký kết.

Trao đổi về xuất khẩu sản phẩm nông thủy sản, lãnh đạo tỉnh An Giang giới thiệu định hướng khai thác thị trường Halal, coi năm APEC 2027 là cơ hội quan trọng để quảng bá và mở rộng kết nối. Tỉnh cũng chỉ ra những rào cản như các yêu cầu kỹ thuật ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu, áp lực cạnh tranh về giá và chi phí logistics gia tăng do những biến động địa chính trị trên thế giới.

Về ngoại giao văn hóa và kinh tế di sản, lãnh đạo TP. Huế và tỉnh Ninh Bình chia sẻ quan điểm “di sản đang được nhìn nhận không chỉ để bảo tồn mà còn để chuyển hóa thành nguồn lực phát triển”. TP. Huế đề xuất hình thành một diễn đàn quốc tế thường niên về ngoại giao văn hóa, kinh tế di sản và du lịch bền vững ngay tại địa phương, trong khi tỉnh Ninh Bình cho biết gắn việc xây dựng đội ngũ đối ngoại chuyên sâu với các giá trị đặc trưng như Quần thể danh thắng Tràng An và tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ.

Về tổ chức bộ máy và năng lực thực thi của cơ quan đối ngoại địa phương, các địa phương đề xuất phân cấp mạnh hơn gắn với bộ chỉ số KPI đánh giá hiệu quả công việc, duy trì ổn định, thống nhất mô hình cơ quan đối ngoại địa phương, xây dựng cơ sở dữ liệu tích hợp ứng dụng trí tuệ nhân tạo và sớm ban hành khung kiến trúc dữ liệu chung của ngành ngoại giao áp dụng cho các địa phương.

Đối ngoại địa phương phải có sản phẩm, kết quả cụ thể

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho biết mục tiêu tăng trưởng 10% mà cả nước đang hướng tới là yêu cầu rất cao, trong đó công tác đối ngoại địa phương giữ vai trò quan trọng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển. Theo Bộ trưởng, thực tiễn cho thấy chưa có quốc gia, địa phương, tổ chức hay doanh nghiệp nào phát triển thành công mà không thông qua hội nhập quốc tế dưới những hình thức phù hợp.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung phát biểu chỉ đạo Hội nghị. Ảnh: Bộ Ngoại giao

Theo đó, về yêu cầu đánh giá hiệu quả công tác đối ngoại địa phương, Bộ trưởng nêu rõ bốn tiêu chí gồm: có sản phẩm cụ thể; tạo ra kết quả mang lại giá trị thực tiễn; bảo đảm tiến độ, thời hạn và nhận được sự tín nhiệm của nhân dân.

Trên cơ sở đó, Lãnh đạo Bộ Ngoại giao đề ra 4 định hướng trọng tâm đối với công tác đối ngoại địa phương trong thời gian tới.

Một là, đổi mới tư duy và nâng cao chất lượng hoạch định chiến lược đối ngoại địa phương, bảo đảm đối ngoại thực sự trở thành một hợp phần trong chiến lược phát triển của địa phương. Từng địa phương cần chủ động xây dựng, rà soát, cập nhật chiến lược đối ngoại và cụ thể hóa bằng chương trình hành động phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch và không gian phát triển mới; xác định rõ địa bàn, đối tác và lĩnh vực hợp tác trọng tâm; cụ thể hóa các định hướng đối ngoại thành chương trình, dự án có tính khả thi và hiệu quả thiết thực.

Hai là, đổi mới mạnh mẽ ngoại giao phục vụ phát triển, lấy khả năng chuyển hóa quan hệ đối ngoại thành nguồn lực và kết quả cụ thể làm thước đo hiệu quả. Các địa phương cần rà soát toàn diện những cam kết, thỏa thuận hiện có, xác định những nội dung còn dư địa triển khai, những vướng mắc cần tháo gỡ, những cam kết cần điều chỉnh và những cơ hội có thể cụ thể hóa thành chương trình, dự án. Đặc biệt, ngoại giao kinh tế và khoa học - công nghệ cần hướng mạnh vào những nguồn lực có khả năng nâng cao chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của kinh tế địa phương.

Ba là, đổi mới cơ chế lãnh đạo, quản lý và phối hợp, bảo đảm công tác đối ngoại địa phương được triển khai thống nhất, thông suốt và hướng tới kết quả thực chất. Công tác đối ngoại trên địa bàn cần được đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của cấp ủy, sự quản lý tập trung của chính quyền địa phương và sự tham mưu, điều phối của cơ quan chuyên môn về đối ngoại. Đồng thời, sự phối hợp giữa địa phương với Bộ Ngoại giao, các bộ, ngành và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài cần được tổ chức trên cơ sở nhu cầu thực chất và trách nhiệm hai chiều.

Bốn là, kiện toàn tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ ngoại vụ đáp ứng yêu cầu mới, đồng thời đổi mới căn bản phương thức quản lý công tác đối ngoại. Trong đó, cần quan tâm kiện toàn các cơ quan chuyên trách, bảo đảm mỗi địa phương có một đầu mối đủ vị thế, thẩm quyền và năng lực để tham mưu tổng thể, thực hiện chức năng quản lý nhà nước, điều phối hoạt động đối ngoại và theo dõi việc triển khai các cam kết hợp tác.

Bộ trưởng cũng đề nghị các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tăng cường phối hợp, hỗ trợ hiệu quả hơn đối với các địa phương; đồng thời mong muốn các địa phương chủ động phản ánh cụ thể những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai công tác đối ngoại để Bộ Ngoại giao kịp thời phối hợp tháo gỡ, tiếp tục hoàn thiện thể chế và cơ chế phối hợp trong thời gian tới./.

TRẦN THIỆN