Đối ngoại địa phương trong kỷ nguyên mới Biến kết nối quốc tế thành nguồn lực phát triển

Trong nhiều thập niên, đối ngoại địa phương được nhìn nhận trước hết như một kênh mở rộng quan hệ, quảng bá hình ảnh và thúc đẩy giao lưu với thế giới. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược, cạnh tranh kinh tế và cạnh tranh công nghệ trên thế giới ngày càng gay gắt, địa phương không còn chỉ là nơi tiếp nhận tác động từ hội nhập quốc tế, mà đang trở thành chủ thể trực tiếp tham gia vào quá trình định hình các mạng lưới hợp tác toàn cầu.

Các đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: Minh Đức

Đây cũng là thông điệp xuyên suốt tại Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 với chủ đề “Nâng tầm công tác đối ngoại địa phương, huy động hiệu quả các nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển”, diễn ra ngày 2/8 tại Hà Nội trong khuôn khổ Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33. Hội nghị đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, chuyển mạnh từ “ngoại giao kết nối” sang “ngoại giao kiến tạo phát triển”, đưa những cam kết quốc tế thành các chương trình, dự án cụ thể, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Từ “kết nối” sang “kiến tạo phát triển”

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung đã nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu cụ thể, thực chất hơn. Điều đó đòi hỏi công tác đối ngoại phải đổi mới mạnh mẽ về tư duy, phương thức triển khai, đặc biệt là khả năng chuyển hóa những điều kiện thuận lợi từ đối ngoại thành các chương trình, dự án và nguồn lực phục vụ phát triển.

Theo Bộ trưởng, trong bối cảnh nhiều quốc gia coi trọng quan hệ với Việt Nam và sẵn sàng mở rộng hợp tác, “vấn đề đặt ra không còn là có cơ hội hay không mà là làm thế nào để biến những cơ hội đó thành kết quả phát triển thực chất”.

Đây chính là sự thay đổi căn bản trong vai trò của đối ngoại địa phương. Nếu trước đây, hoạt động đối ngoại chủ yếu được nhìn nhận như một kênh quảng bá hình ảnh, mở rộng quan hệ, thì hiện nay, đối ngoại phải trở thành một công cụ phát triển, gắn trực tiếp với mục tiêu tăng trưởng, thu hút nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của từng địa phương.

Từ góc nhìn quản lý và triển khai thực tiễn, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Ngô Lê Văn cho biết, thời gian qua công tác đối ngoại địa phương đã có những bước chuyển tích cực. Nhận thức về vai trò của đối ngoại đối với phát triển từng bước được nâng lên; nội dung hoạt động ngày càng mở rộng; sự phối hợp giữa Trung ương và địa phương có chuyển biến rõ nét.

Tuy nhiên, Thứ trưởng cũng chỉ ra những điểm nghẽn cần khắc phục, trong đó có việc một số địa phương chưa xác định rõ nhu cầu hợp tác, việc kết nối đối tác và triển khai sau ký kết còn thiếu tính liên tục. Điều này cho thấy thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu cơ hội hợp tác quốc tế, mà là năng lực biến cơ hội thành kết quả cụ thể.

Thay đổi cách tiếp cận

Một trong những lĩnh vực thể hiện rõ nhất sự chuyển đổi này là thu hút đầu tư nước ngoài.

Theo Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ Nguyễn Quốc Dũng, quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ đang mở ra những cơ hội lớn sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. Tuy nhiên, giá trị của khuôn khổ hợp tác này chỉ được phát huy khi được cụ thể hóa bằng các dự án đầu tư, các chuỗi cung ứng mới và các trung tâm đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Điểm đáng chú ý trong khuyến nghị của Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng là yêu cầu các địa phương thay đổi cách nhìn về FDI. Trong giai đoạn mới, mục tiêu không còn là thu hút càng nhiều vốn càng tốt, mà là thu hút đúng nhà đầu tư, đúng lĩnh vực và tạo ra hệ sinh thái phát triển. Các lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu, năng lượng sạch, công nghiệp hỗ trợ hay nghiên cứu phát triển đang trở thành những “điểm rơi” quan trọng của dòng vốn toàn cầu.

Thực tiễn Hải Phòng là một ví dụ rõ nét cho cách tiếp cận mới này. Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Hoàng Minh Cường nhấn mạnh, với thành phố, thành công của hoạt động đối ngoại không chỉ được đo bằng số lượng đoàn ra, đoàn vào hay số văn bản hợp tác được ký kết, mà bằng những dự án được triển khai, những nhà đầu tư được thu hút và những giá trị mới được tạo ra.

Hải Phòng xác định mỗi hoạt động đối ngoại phải gắn với mục tiêu phát triển cụ thể, xác định rõ lĩnh vực ưu tiên, đối tác trọng điểm và kết quả cần đạt được. Thành phố đồng thời chú trọng cơ chế theo dõi sau ký kết, phân công rõ đầu mối thực hiện để biến cam kết thành dự án thực tế.

“Dòng vốn FDI không bắt đầu từ bàn đàm phán, mà bắt đầu từ niềm tin. Niềm tin được tạo dựng bằng quan hệ đối ngoại, củng cố bằng môi trường đầu tư và hiện thực hóa bằng năng lực tổ chức thực hiện của chính quyền địa phương”, ông Hoàng Minh Cường nhấn mạnh. Kinh nghiệm của Hải Phòng cho thấy, để biến cam kết quốc tế thành dòng vốn FDI, cần một cơ chế phối hợp xuyên suốt từ xúc tiến, kết nối đối tác đến hỗ trợ triển khai dự án.

Đối ngoại mở đường cho phát triển

Không chỉ hướng tới nguồn vốn đầu tư, đối ngoại địa phương ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp cận tri thức, công nghệ và các mô hình phát triển mới.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Đỗ Anh Tuấn cho biết Thủ đô đang chuyển mạnh tư duy đối ngoại từ “tiếp nhận và thích nghi” sang “chủ động đóng góp, kiến tạo và định hình”. Theo đó, Hà Nội xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghiệp văn hóa là những động lực phát triển cốt lõi. Công tác đối ngoại được triển khai theo hướng kết nối với các tập đoàn công nghệ, trung tâm nghiên cứu, định chế tài chính và các đối tác quốc tế để thu hút nguồn lực phục vụ mục tiêu phát triển.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, ngoại giao kinh tế cũng đang mở ra những không gian mới. Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước cho biết địa phương đã sử dụng các kênh đối ngoại để mở rộng thị trường xuất khẩu nông, thủy sản, kết nối với các đối tác quốc tế, tận dụng các hiệp định thương mại tự do và nâng cao tiêu chuẩn sản xuất. Từ câu chuyện An Giang có thể thấy, ngoại giao kinh tế không chỉ giúp tìm kiếm thị trường, mà còn hỗ trợ doanh nghiệp địa phương tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Ở khía cạnh khác, Phó Chủ tịch UBND TP. Huế Trần Hữu Thùy Giang nhấn mạnh “Huế xác định di sản là lợi thế cạnh tranh khác biệt, văn hóa là sức mạnh mềm, hội nhập quốc tế là động lực và ngoại giao văn hóa là cầu nối chuyển hóa sức mạnh mềm thành nguồn lực phát triển”. Với Huế, di sản không chỉ là giá trị cần gìn giữ mà còn là nguồn lực phát triển. Thông qua hợp tác với Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO), các tổ chức quốc tế và các thành phố di sản trên thế giới, Huế đã huy động nguồn lực phục vụ bảo tồn, đồng thời tiếp nhận tri thức, công nghệ và kinh nghiệm quản trị.

Xây dựng năng lực đối ngoại địa phương trong giai đoạn mới

Trong kỷ nguyên phát triển mới, đối ngoại không chỉ là nhiệm vụ của Trung ương mà đang trở thành một nguồn lực phát triển trực tiếp của từng địa phương. Tinh thần được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh - chuyển từ "ngoại giao bảo vệ không gian phát triển" sang "ngoại giao kiến tạo năng lực phát triển quốc gia" - đang mở ra yêu cầu mới: mỗi tỉnh, thành phải trở thành một chủ thể năng động trong hội nhập quốc tế, biết biến các mối quan hệ đối ngoại thành dòng vốn, công nghệ, tri thức và những động lực tăng trưởng cụ thể.

Những chia sẻ tại Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 cho thấy một điểm chung: đối ngoại địa phương chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được gắn chặt với chiến lược phát triển của từng địa bàn. Điều đó đòi hỏi địa phương không chỉ chủ động tìm kiếm đối tác, mà còn phải xác định rõ mình cần gì, có thể cung cấp gì và làm thế nào để duy trì hợp tác lâu dài.

Trong giai đoạn mới, một nền đối ngoại địa phương hiệu quả cần hội tụ ba yếu tố: tư duy chiến lược, năng lực tổ chức thực hiện và khả năng kết nối quốc tế. Khi đó, đối ngoại không chỉ là cầu nối đưa địa phương đến với thế giới, mà trở thành lực lượng góp phần mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Hồng Nhung