Đổi cách học để thích ứng đề thi mới

Từ thói quen học tủ, học thuộc, các em chuyển sang học chắc kiến thức, rèn kỹ năng và chủ động thích ứng với dạng đề đánh giá năng lực, từng bước hình thành tư duy học tập bền vững hơn trong giai đoạn nước rút.

Từ học tủ sang học chắc, học để hiểu

Học sinh lớp 12 Trường THPT Cổ Loa trong giờ ôn tập, tập trung củng cố kiến thức và rèn kỹ năng làm bài theo định hướng đề thi mới năm 2026. Ảnh: MK

Điểm mới của kỳ thi năm nay không chỉ nằm ở việc thi chung đề trên toàn quốc, mà còn ở cách ra đề. Theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đề thi được xây dựng theo hướng tăng cường các câu hỏi gắn với thực tiễn, yêu cầu thí sinh vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề, thay vì chỉ dừng lại ở việc ghi nhớ. Điều này buộc học sinh phải thay đổi cách học một cách rõ rệt.

Nếu như trước đây, không ít học sinh có xu hướng “đoán đề”, học lệch hoặc tập trung vào một số phần trọng tâm, thì nay cách học đó gần như không còn phù hợp. Thay vào đó, các em phải học toàn diện, hiểu sâu bản chất kiến thức và rèn luyện khả năng vận dụng.

Em Nguyễn Vũ Phương Thảo (lớp 12A3, Trường THPT Cổ Loa) cho biết, sự thay đổi này diễn ra khá rõ trong quá trình ôn tập của em. “Trước đây em hay học theo kiểu chọn lọc, tập trung vào một số phần trọng tâm. Nhưng bây giờ, khi biết đề thi có thể hỏi ở nhiều mức độ khác nhau, em phải học đều hơn và cố gắng hiểu bản chất thay vì chỉ học thuộc”, em Thảo chia sẻ.

Em Nguyễn Vũ Phương Thảo (lớp 12A3, Trường THPT Cổ Loa) chăm chú luyện bài, rèn kỹ năng làm bài và tư duy vận dụng trong giai đoạn nước rút trước kỳ thi. Ảnh: MK

Cùng quan điểm, em Lê Đức An (lớp 12A1, Trường THPT Cổ Loa) cho rằng, việc thi chung một đề khiến học sinh không thể học tủ như trước. “Em gần như bỏ hẳn cách học tủ. Nếu chỉ học thuộc thì rất khó làm được những câu hỏi mới, đặc biệt là các câu cần suy luận. Vì vậy, em tập trung vào việc hiểu và biết cách vận dụng kiến thức”, em An nói.

Trong các môn học, Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh vẫn là những môn được ưu tiên nhiều thời gian nhất. Tuy nhiên, cách học ở từng môn cũng có sự thay đổi đáng kể. Với môn Ngữ văn - môn thi có nhiều thay đổi rõ nét khi sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa, cách học của học sinh đã chuyển dịch mạnh mẽ. Nếu như trước đây, việc học thường gắn với ghi nhớ tác phẩm, học thuộc bài mẫu thì nay, cách tiếp cận đó không còn phù hợp.

Theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, việc đưa ngữ liệu ngoài sách giáo khoa vào đề thi nhằm đánh giá năng lực đọc hiểu, khả năng cảm thụ và tư duy độc lập của học sinh, đồng thời hạn chế tình trạng học tủ, học văn mẫu. Chính vì vậy, học sinh buộc phải rèn kỹ năng đọc nhanh, xác định vấn đề, phân tích ngữ liệu và trình bày quan điểm cá nhân một cách logic.

“Em tập lập dàn ý, phân tích đề và viết theo suy nghĩ của mình thay vì học thuộc bài mẫu. Ban đầu khá khó, nhưng dần dần em thấy mình hiểu vấn đề sâu hơn”, em Phương Thảo chia sẻ.

Đây cũng là yêu cầu được nhấn mạnh trong định hướng ra đề mới, học sinh phải biết vận dụng kiến thức vào những bối cảnh mới, không phụ thuộc vào tài liệu có sẵn.

Nhà trường đồng hành với học trò

Trước những yêu cầu của đề thi, các nhà trường và giáo viên trên địa bàn Đông Anh cũng chủ động thay đổi phương pháp dạy và ôn tập nhằm đáp ứng yêu cầu của kỳ thi năm nay.

Trao đổi với phóng viên, ông Lê Văn Chung, Bí thư Chi bộ, Hiệu trưởng Trường THPT Cổ Loa cho biết, ngay từ học kỳ II - năm học 2025-2026, nhà trường đã xây dựng kế hoạch ôn thi theo từng giai đoạn cụ thể. Giai đoạn đầu tập trung củng cố kiến thức nền, đặc biệt là các môn Toán và Ngữ văn. Sang giai đoạn tiếp theo, việc ôn tập được đẩy mạnh với cường độ cao hơn, kết hợp giữa luyện đề và tổng ôn.

Nhóm học sinh Trường THPT Cổ Loa trao đổi bài, cùng phân tích đề và tìm hướng giải, hình thành thói quen học tập chủ động thay vì học tủ. Ảnh: MK

Nhà trường cũng chỉ đạo các tổ chuyên môn xây dựng đề cương bám sát cấu trúc đề thi tốt nghiệp, đồng thời lồng ghép các nội dung đánh giá năng lực và tư duy. Các bài kiểm tra khảo sát, thi thử được tổ chức thường xuyên, nhằm đánh giá thực chất năng lực học sinh, qua đó điều chỉnh phương pháp giảng dạy.

Đáng chú ý, việc phân hóa học sinh được thực hiện rõ ràng hơn. Nhóm học sinh khá, giỏi được nâng cao kiến thức và rèn luyện các dạng bài khó, trong khi nhóm học sinh trung bình, yếu được tập trung củng cố nền tảng.

Theo ông Dương Minh Cương, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên xã Đông Anh, việc thay đổi cấu trúc đề thi đã kéo theo sự điều chỉnh trong toàn bộ quá trình ôn tập. “Từ tháng 2-2026, Trung tâm đã tổ chức thêm các buổi ôn tập riêng cho học sinh lớp 12, đồng thời tăng cường luyện đề theo hướng chuẩn hóa và tổ chức thi thử sát với kỳ thi thật”, ông Dương Minh Cương cho biết.

Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức, giáo viên còn chú trọng rèn kỹ năng làm bài, quản lý thời gian và hướng dẫn học sinh cách xử lý các dạng câu hỏi. Đặc biệt, với môn Ngữ văn, giáo viên chủ động xây dựng hệ thống đề ôn tập sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa, đa dạng về thể loại và tình huống. Cách làm này giúp học sinh làm quen với dạng đề mở, đồng thời rèn khả năng phản xạ, phân tích và diễn đạt quan điểm trước những vấn đề mới.

Một điểm mới trong cách dạy là giáo viên không còn tập trung vào việc truyền đạt kiến thức theo kiểu học thuộc, mà hướng dẫn học sinh cách học, cách tư duy và chủ động tiếp cận vấn đề. Các nhóm học tập, trao đổi bài qua mạng cũng được khuyến khích để tăng tính chủ động.

Bên cạnh đó, yếu tố tâm lý được nhà trường đặc biệt quan tâm. Giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn thường xuyên theo dõi, trao đổi với học sinh, đồng thời phối hợp với phụ huynh để hỗ trợ các em trong giai đoạn nước rút.

Nhiều phụ huynh tại địa phương cũng chủ động đồng hành cùng con trong quá trình ôn thi. Chị Nguyễn Thị Hải, phụ huynh học sinh (thôn Du Nội) cho hay: “Gia đình cố gắng tạo điều kiện để con học tập, nếu có cần bổ sung thêm kiến thức môn gì thì chúng tôi sẽ hỗ trợ tìm thầy, cô bổ trợ”.

Việc thay đổi cách học không chỉ để vượt qua một kỳ thi, mà còn là bước chuyển cần thiết để học sinh thích ứng với cách đánh giá mới, nơi kiến thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi được hiểu và vận dụng vào cuộc sống.

Mai Khôi - Hồng Hạnh