Đoán định về tác động của AI, thử thách đối với Chủ tịch Fed

Tình trạng của nền kinh tế Mỹ khi ông Warsh trở thành người đứng đầu Fed có thể được nhìn nhận theo hai cách, và cả hai đều xoay quanh sự phát triển của AI...

Chủ tịch Fed Kevin Warsh - Ảnh: Bloomberg.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng định hình tương lai nền kinh tế toàn cầu.

Đối với ông Kevin Warsh, Chủ tịch mới của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), một thách thức là đoán định những tác động của AI đối với tăng trưởng và lạm phát để đưa ra quyết định lãi suất cho phù hợp.

Tình trạng của nền kinh tế Mỹ khi ông Warsh trở thành người đứng đầu Fed có thể được nhìn nhận theo hai cách, và cả hai đều xoay quanh sự phát triển của AI.

Một mặt, AI đang thúc đẩy nhu cầu trong nền kinh tế thông qua việc đầu tư vào xây dựng các trung tâm dữ liệu, nguồn điện năng, các cơ sở sản xuất chip, cùng xu hướng tăng dữ dội của giá cổ phiếu công nghệ.

Mặt khác, câu hỏi đặt ra là điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Trong một kịch bản, lợi ích từ năng suất sẽ đến đủ sớm và đủ lớn để Fed có thể giữ nguyên chính sách và chờ đợi cho tới khi có các số liệu phản ánh chân thực và đầy đủ tác động của AI. Với kịch bản này, khả năng cung cấp hàng hóa và dịch vụ của nền kinh tế sẽ bắt kịp với nhu cầu, và giá cả sẽ ổn định.

BÀI HỌC CỦA THẬP NIÊN 1990

Nhưng trong một kịch bản khác, lợi ích từ năng suất là có thật nhưng còn xa vời trong tương lai, trong khi nhu cầu đã tăng ngay ở hiện tại, dẫn đến nguy cơ nền kinh tế trở nên quá nóng.

Ông Warsh có thể rút ra hai bài học từ những gì đã xảy ra vào thập niên 1990, thời ông Alan Greenspan - người vừa qua đời vào ngày 22/6 ở tuổi 100 - làm chủ tịch Fed.

Năm 1996, ông Greenspan đã không có bất kỳ hành động chính sách gì để phản ứng với một nền kinh tế đang tăng trưởng bùng nổ. Ông đặt cược rằng tăng trưởng nhanh sẽ không gây ra lạm phát, và ông đã đúng. Sự tăng trưởng đó kéo dài nhiều năm, và ông được ca ngợi là vị “nhạc trưởng tài ba”.

Tuy nhiên, đến năm 1999, ông Greenspan quyết định rằng câu chuyện đã thay đổi. Để kiềm chế lạm phát khi thị trường chứng khoán tăng vọt và thị trường lao động ngày càng thắt chặt, ông đã tăng lãi suất trong một năm, kết thúc bằng vụ vỡ bong bóng dot-com.

Chính quyền Trump đã ca ngợi Fed của năm 1996, và đó cũng là phiên bản Fed mà ông Warsh từng mô tả mà ông mong muốn sẽ điều hành - một ngân hàng trung ương có đủ tự tin để hành động ít hơn.

Tuy nhiên, nền kinh tế Mỹ hiện tại có thể đang đưa ông vào tình thế của Fed năm 1999. Ủy ban Thị trường mở Liên bang (FOMC), bộ phận ra quyết sách trong Fed, hiện tại cũng không thực sự hiểu rõ về những gì đang diễn ra. Fed đã giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp tuần vừa rồi, nhưng trong dự báo lãi suất “dot plot” cập nhật trong lần họp này, gần một nửa số quan chức FOMC dự báo Fed sẽ phải tăng lãi suất trong thời gian còn lại của năm nay, và phần còn lại không cho rằng phải tăng lãi suất.

Khi được hỏi liệu AI hiện đang đóng góp nhiều hơn cho nhu cầu hay nguồn cung, ông Warsh cho biết nhu cầu dễ đo lường hơn nguồn cung. Điều này phù hợp với chủ trương của ông là nói càng ít càng tốt về động thái tiếp theo của Fed, muốn Fed không tiết lộ ý định chính sách.

Tuy nhiên, trong cuộc họp báo ngày 17/6, hơn một lần ông Warsh nhấn mạnh rằng "tăng trưởng mạnh mẽ do năng suất dẫn dắt không phải là điều chúng tôi sợ hãi, mà là điều chúng tôi chào đón". Đó là bản năng của năm 1996.

Trước khi chính thức đảm nhiệm ghế chủ tịch Fed, ông Warsh đã công khai lập luận đó. Trên kênh Fox Business vào mùa thu năm ngoái, ông bày tỏ lo ngại rằng Fed có thể sắp mắc "sai lầm lớn thứ sáu hoặc thứ bảy" nếu thắt chặt trong một giai đoạn bùng nổ năng suất mà lẽ ra nên để sự bùng nổ đó tiếp diễn. Lý do mà ông đưa ra là những lợi ích của AI sẽ chưa xuất hiện trong dữ liệu chính thức trong vài năm, vì vậy, trong lúc chờ đợi số liệu, Fed có thể sẽ nhầm lẫn một sự bùng nổ lành tính với tình trạng quá nóng của nền kinh tế, dẫn tới có hành động thắt chặt lãi suất, bóp nghẹt sự tăng trưởng mà lẽ ra sẽ giúp kiềm chế giá cả.

HAI LOẠI BÙNG NỔ TĂNG TRƯỞNG

Tuy nhiên, một số nhà kinh tế cho rằng một cuộc bùng nổ năng suất chỉ làm dịu giá cả nếu sự gia tăng năng suất đó đến bất ngờ. Một cuộc bùng nổ mà ai cũng thấy trước lại có tác dụng ngược lại. Mọi người sẽ chi tiêu dựa trên kỳ vọng thu nhập tương lai trước khi thu nhập đó thực sự đến, và dẫn tới một nền kinh tế quá nóng.

Chủ tịch Fed chi nhánh Chicago Austan Goolsbee là người quyết liệt nhất khi đưa ra lập luận rằng những gì đang diễn ra hiện nay là loại bùng nổ thứ hai. Tại một hội nghị ở Stanford vào tháng trước, ông đã trình bày một mô hình về thời điểm một cuộc bùng nổ năng suất cho phép ngân hàng trung ương giữ nguyên chính sách và khi nào buộc phải tăng lãi suất.

Ông lập luận rằng một cuộc bùng nổ mà ai cũng dự báo được từ trước sẽ kéo nhu cầu đến sớm hơn, trước khi năng suất thực sự tăng. Khi đó, nếu chờ đợi cho tới khi có dữ liệu cuối cùng, Fed sẽ buộc phải thắt chặt mạnh hơn so với việc hành động sớm. "Cuối cùng, sẽ phải tăng lãi suất nhiều hơn so với việc tăng lãi suất ngay từ sớm”, ông nói.

Cách giải thích này chỉ đúng trong trường hợp mọi người đều lường trước cuộc bùng nổ đang đến, và ông Goolsbee cho rằng hiện nay, ai cũng kỳ vọng sự bùng nổ của năng suất nhờ AI. Các cuộc khảo sát ý kiến các nhà kinh tế, chuyên gia công nghệ và công chúng đều phản ảnh kỳ vọng mức đóng góp tăng trưởng năng suất của AI ở mức khoảng 1 điểm phần trăm mỗi năm trong một thập kỷ, với phần lớn sự tăng trưởng đó vẫn còn ở phía trước. Theo logic của mô hình này, sự bùng nổ đó đòi hỏi lãi suất cao hơn ở hiện tại, thay vì lãi suất giảm.

Cũng theo cách lập luận của ông của Goolsbee, một cuộc bùng nổ năng suất sẽ chỉ vô hại khi năng suất âm thầm tăng và làm dịu lạm phát. Nhưng hiện nay, nền kinh tế đang cho thấy dấu hiệu ngược lại. Chi tiêu cho các trung tâm dữ liệu AI đang đẩy giá đất, giá điện và giá chip tăng lên, cũng như tiền lương cho thợ điện và giá các thiết cần thiết khác. Tuần vừa rồi, Apple tuyên bố sẽ tăng giá sản phẩm do chi phí tăng.

ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY KHÁC THẬP NIÊN 1990

Cũng tại hội nghị ở Stanford, Thống đốc Fed Christopher Waller đã có ý rằng lập luận của Goolsbee có một lỗ hổng.

Ông cho rằng sự tăng trưởng quá nóng mà ông Goolsbee đề cập - là mọi người chi tiêu hôm nay dựa trên sự giàu có mà họ kỳ vọng sẽ đến - chỉ trở thành hiện thực nếu họ có thể vay mượn dựa trên kỳ vọng đó. Nhưng trên thực tế, nhiều người không thể vay mượn như thế để chi tiêu. Nhiều hộ gia đình chỉ có thể chi tiêu trong khoảng những gì họ kiếm được, vào lúc họ kiếm được, còn những người khác điều chỉnh chi tiêu rất chậm chạp. Nếu người tiêu dùng không chi tiêu thoải mái dựa trên kỳ vọng về sự giàu có trong tương lai, tất cả áp lực lạm phát từ sự bùng nổ năng suất được dự báo sẽ bị chặn lại - ông Waller nói.

Vào những năm 1990, ông Greenspan đã gặp được điều kiện thuận lợi để giữ nguyên lãi suất mà không dẫn tới lạm phát tăng vọt. Hàng hóa và lao động rẻ từ nước ngoài khi đó đã làm giảm lạm phát, và thâm hụt ngân sách của Mỹ cũng thu hẹp. Fed thời ông Warsh không có được những điều kiện đó.

Và cuối cùng, ông Warsh muốn một Fed ít phát tín hiệu hơn về đường đi của chính sách. Nhưng cơ chế hiện tại mà ông không hài lòng - tức là các quan chức Fed thường phát tín hiệu trước về lãi suất - đã được xây dựng vào năm 1999, khi Fed lần đầu tiên bắt đầu báo hiệu một đợt tăng trước sắp tới vì không muốn làm thị trường bất ngờ.

Liệu ông Warsh có rơi vào tình huống tương tự hay không sẽ tùy thuộc vào bản chất của nền kinh tế Mỹ bây giờ.

Nếu đúng là nền kinh tế Mỹ đang ở trong tình trạng như chính quyền ông Trump miêu tả, có lẽ ông Warsh sẽ không bao giờ cần phải báo hiệu trước các động thái chính sách tiền tệ của Fed.

Nhưng nếu thực tế nền kinh tế Mỹ không giống những gì Nhà Trắng vẫn nói, ông sẽ phải chọn giữa một bên là báo hiệu các đợt tăng lãi suất theo cách mà Fed đã làm từ năm 1999 - thông lệ mà ông đang muốn bãi bỏ - và một bên là giữ im lặng và để thị trường phải ra sức đoán xem ông sẽ đi bao xa, và nhanh như thế nào.