Đô thị đặc biệt phải được đo bằng chất lượng sống của người dân

Tiêu chí đô thị đặc biệt phải rõ, phân quyền phải đi đôi với kiểm soát

Theo ĐBQH Phan Thị Thùy Linh, đây là đạo luật có ý nghĩa chiến lược, trực tiếp thể chế hóa Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị, đồng thời tạo lập khuôn khổ pháp lý chung cho các đô thị động lực của cả nước.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh cho rằng, Luật Phát triển đô thị tác động trực tiếp đến tăng trưởng quốc gia, do đó tiêu chí nhận diện đô thị đặc biệt phải được quy định rõ ràng, cụ thể và có khả năng đo lường.

Dẫn chứng Thành phố Hồ Chí Minh sau sắp xếp chiếm khoảng 23,5% GDP, đóng góp từ 30% đến 33% tổng thu ngân sách nhà nước và khoảng 23% kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước, đại biểu nhận định mỗi điểm nghẽn về thể chế tại đô thị này đều có thể trở thành điểm nghẽn đối với tăng trưởng quốc gia.

Trong khi đó, dự thảo Luật đang mô tả đô thị đặc biệt bằng một số khái niệm mang tính định tính như “tầm quốc tế”, “mang tính biểu tượng”. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung nhóm tiêu chí định lượng để bảo đảm việc xác định đô thị đặc biệt có căn cứ khoa học, minh bạch và thống nhất.

Bên cạnh những chỉ tiêu về kinh tế, cần bổ sung các tiêu chí xã hội như quy mô, mật độ dân số thực tế cư trú, năng lực cung ứng dịch vụ giáo dục, y tế tính trên đầu dân; mức độ tập trung các thiết chế văn hóa, thể thao và khoa học cấp quốc gia.

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ 3 (Đoàn ĐBQH các tỉnh Thanh Hóa, Tây Ninh). Ảnh: Lâm Hiển

Đại biểu nhấn mạnh, một đô thị chỉ thực sự đặc biệt khi vừa là trung tâm kinh tế, vừa là trung tâm tri thức, văn hóa và dịch vụ xã hội của vùng cũng như của cả nước. Nếu tiêu chí nhận diện chỉ nghiêng về kinh tế, các địa phương có thể chạy theo các chỉ số tăng trưởng mà chưa quan tâm đúng mức đến đầu tư hạ tầng xã hội.

Đề cập đến tính ổn định và khả năng dự báo của môi trường pháp lý, đại biểu Phan Thị Thùy Linh cho rằng, đây là một trong những giá trị lớn nhất của việc xây dựng Luật Phát triển đô thị.

“Các nhà đầu tư chiến lược thường tính toán dự án theo chu kỳ từ 20 đến 30 năm, nên rất khó đưa ra quyết định đầu tư dài hạn nếu cơ chế, chính sách chỉ được điều chỉnh bằng các nghị quyết thí điểm có thời hạn khoảng 5 năm. Việc nâng các cơ chế từ nghị quyết lên thành luật chính là sự chuyển đổi từ tư duy “cho phép làm thử” sang kiến tạo khuôn khổ phát triển ổn định, lâu dài” - ĐBQH Phan Thị Thùy Linh nhấn mạnh.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ các quy định chuyển tiếp, xác định cụ thể ngay trong Luật hoặc phụ lục kèm theo đối với từng nghị quyết đặc thù đang có hiệu lực; chỉ rõ nội dung nào được luật hóa, nội dung nào tiếp tục được thực hiện và nội dung nào chấm dứt hiệu lực. Đồng thời, dự thảo cần quy định rõ nguyên tắc, tiêu chí và giới hạn để Chính phủ quyết định phạm vi, mức độ áp dụng cơ chế, chính sách đối với từng thành phố và khu kinh tế đặc biệt. Theo đại biểu, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền là cần thiết, nhưng phải là sự phân cấp có nguyên tắc, đi đôi với cơ chế kiểm soát, không thể trở thành sự “ủy quyền trọn gói”.

Không thể có khu đô thị hàng vạn dân nhưng thiếu trường học, bệnh viện

Nội dung được đại biểu Phan Thị Thùy Linh đặc biệt quan tâm là phát triển hạ tầng xã hội trong các đô thị đặc biệt. Theo đại biểu, phát triển đô thị đặc biệt cũng chính là phát triển năng lực bảo đảm an sinh cho cả vùng. Thành phố Hồ Chí Minh hiện tập trung nhiều bệnh viện tuyến cuối, hệ thống trường đại học và các thiết chế văn hóa lớn, phục vụ không chỉ người dân thành phố mà còn người bệnh, người học đến từ Tây Nam Bộ, Tây Nguyên và Nam Trung Bộ.

Các ĐBQH tham dự thảo luận Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Do đó, đầu tư cho hạ tầng xã hội tại đô thị đặc biệt không phải là dành sự ưu ái cho một địa phương, mà là đầu tư nâng cao năng lực phục vụ của cả vùng. Vì vậy, hạ tầng xã hội cần được xác lập thành một cấu phần chính sách quan trọng trong Luật, thay vì chỉ được đề cập như một nội dung đi kèm với quy hoạch và phát triển hạ tầng kỹ thuật.

Đối với quy hoạch tổng thể thành phố, đại biểu ủng hộ chủ trương tích hợp, lồng ghép các loại quy hoạch, song đề nghị bổ sung nguyên tắc bắt buộc về xác định chỉ tiêu và quỹ đất tối thiểu dành cho trường học công lập, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa, thể thao, không gian công cộng, khu vui chơi cho trẻ em và thanh niên.

Dự thảo cũng cần quy định rõ trách nhiệm bàn giao đồng bộ hạ tầng xã hội trước hoặc cùng thời điểm đưa khu đô thị vào sử dụng. Thực tiễn giám sát cho thấy, nhiều khu đô thị mới có quy mô hàng vạn dân nhưng không có trường công lập, dẫn đến tình trạng phụ huynh phải bốc thăm để con được vào lớp 1.

Các ĐBQH tham dự thảo luận Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Đại biểu dẫn chứng, Thành phố Hồ Chí Minh hiện mới đạt khoảng 280 phòng học trên 10.000 người trong độ tuổi đi học và cần bổ sung hơn 17.000 phòng học để đạt mục tiêu 300 phòng học trên 10.000 người vào năm 2030. Trong lĩnh vực y tế, thành phố mới đạt khoảng 35 giường bệnh trên một vạn dân, trong khi mục tiêu đến năm 2030 là 38 giường bệnh và đến năm 2045 là 45 giường bệnh trên một vạn dân.

Từ những vấn đề trên, đại biểu đề nghị bổ sung một mục riêng về cơ chế phát triển hạ tầng xã hội, tập trung vào bốn nội dung. Trước hết, phải bảo đảm người dân được tiếp cận các dịch vụ giáo dục, y tế và văn hóa theo nơi cư trú thực tế, không phụ thuộc vào tình trạng đăng ký thường trú. Dự thảo cũng cần cho phép ban hành quy chuẩn riêng đối với cơ sở giáo dục, y tế tại khu vực nội đô có mật độ dân số cao, theo hướng tính toán trên diện tích sàn thay vì chỉ dựa vào diện tích đất.

Bên cạnh đó, cần ưu tiên chuyển đổi trụ sở, cơ sở nhà đất dôi dư sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính để phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa và thể thao. Đồng thời, nghiên cứu cơ chế ưu đãi riêng, có tính khả thi đối với các dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư trong lĩnh vực xã hội, bởi khả năng và thời gian thu hồi vốn của lĩnh vực này khác với các dự án hạ tầng giao thông.

Cùng với hạ tầng xã hội, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị dự thảo Luật quan tâm đầy đủ hơn đến việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa đô thị. Đại biểu khẳng định, bản sắc văn hóa là nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng, không phải là chi phí hay lực cản của quá trình phát triển.

Trong khi dự thảo dành nhiều nội dung cho cơ chế đầu tư, quy hoạch, cải tạo và chỉnh trang đô thị, các quy định về ứng xử với di sản kiến trúc, cảnh quan và ký ức đô thị còn chưa tương xứng. Tốc độ tái thiết càng nhanh thì nguy cơ mất đi những giá trị không thể phục hồi càng lớn.

Các ĐBQH tham dự thảo luận Tổ 3. Ảnh: Lâm Hiển

Do đó, khi cải tạo, chỉnh trang hoặc tái thiết đô thị, cần nhận diện, đánh giá và xây dựng phương án bảo tồn đối với các công trình kiến trúc có giá trị, cảnh quan đặc trưng và không gian văn hóa cộng đồng. Dự thảo cũng cần bổ sung cơ chế thúc đẩy công nghiệp văn hóa, du lịch đô thị, hình thành các không gian sáng tạo, tổ hợp văn hóa - nghệ thuật và phát triển kinh tế ban đêm gắn với bảo đảm an ninh, trật tự.

Tán thành trình Quốc hội xem xét, thông qua dự án Luật theo trình tự, thủ tục rút gọn và cho Luật có hiệu lực từ ngày 1/10/2026, đại biểu Phan Thị Thùy Linh lưu ý, chất lượng của đạo luật phải được đặt cao hơn yêu cầu về tiến độ. Ngay sau khi Luật được thông qua, Chính phủ cần khẩn trương ban hành đầy đủ các văn bản quy định chi tiết, bởi khâu quyết định sự thành công của chính sách chính là tổ chức thực hiện.

Đào Cảnh