Định hình quỹ đạo phát triển mới cho Thủ đô Hà Nội

Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng, Ủy viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội. Ảnh: Hương Ly

Trao đổi với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng, Ủy viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội đã phân tích những điểm mới mang tính nền tảng của Nghị quyết số 02-NQ/TW, từ đó, mở ra cơ hội bứt phá mạnh mẽ của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.

“Định vị Hà Nội” trong tư duy phát triển mới

- Thưa ông, Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, nhằm thay thế Nghị quyết 15-NQ/TW. Theo đánh giá của ông đâu là những điểm đổi mới có tính nền tảng nhất?

- Điểm đổi mới có tính nền tảng nhất của Nghị quyết số 02-NQ/TW là sự chuyển dịch rõ rệt về tư duy: Từ “phát triển Hà Nội” sang “định vị Hà Nội” trong kỷ nguyên mới.

Nếu Nghị quyết 15-NQ/TW tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, hoàn thiện điều kiện phát triển, thì Nghị quyết số 02-NQ/TW lại xác lập rõ vai trò, vị thế và sứ mệnh mới của Hà Nội trong cấu trúc quốc gia và không gian khu vực, toàn cầu. Hà Nội không chỉ là đô thị đặc biệt cần quản lý tốt, mà trở thành trung tâm có khả năng dẫn dắt phát triển.

Định hướng về tư duy phát triển cũng chuyển từ một đô thị lớn sang kiến tạo một trung tâm dẫn dắt, với kỳ vọng Hà Nội trở thành đầu tàu về đổi mới sáng tạo, tri thức, tài chính, văn hóa và hội nhập quốc tế. Đồng thời, chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo và cạnh tranh, nhấn mạnh vai trò thể chế trong huy động và phân bổ nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Đáng chú ý, Nghị quyết số 02-NQ/TW đưa ra định hướng chuyển từ phát triển theo mục tiêu sang phát triển dựa trên hệ sinh thái, như đổi mới sáng tạo, kinh tế số, kinh tế xanh và công nghiệp văn hóa, tức là tạo năng lực phát triển liên tục.

Đồng thời, nếu Nghị quyết 15-NQ/TW đặt nền tảng phân cấp, phân quyền, thì Nghị quyết 02-NQ/TW đi xa hơn với yêu cầu cơ chế vượt trội, thí điểm mô hình mới, mở rộng không gian thể chế linh hoạt.

- Nghị quyết số 02-NQ/TW đã xác lập mô hình phát triển dựa trên đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn lực con người. Sự chuyển dịch này tạo động lực mới như thế nào, thưa ông?

- Nghị quyết số 02-NQ/TW đã xác lập mô hình phát triển mới với ba trụ cột: Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn lực con người - một thay đổi căn bản về “động cơ tăng trưởng”.

Theo đó, thay vì dựa vào mở rộng không gian, vốn và hạ tầng, mô hình mới hướng tới nền kinh tế dựa trên tri thức, công nghệ và sáng tạo, tức là nâng cao chất lượng và hiệu quả tăng trưởng.

Nghị quyết số 02-NQ/TW đã xác lập mô hình phát triển mới với ba trụ cột: Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn lực con người. Ảnh: Quang Thái

Đổi mới sáng tạo sẽ trở thành nguồn sinh lực mới, giúp tạo giá trị gia tăng từ tri thức và ý tưởng, qua đó nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Chuyển đổi số làm thay đổi phương thức vận hành của chính quyền và nền kinh tế, nâng cao hiệu quả quản trị, giảm chi phí và mở ra mô hình kinh doanh mới.

Cốt lõi của cả hai yếu tố này là con người. Việc đặt nguồn lực con người ở vị trí trung tâm phản ánh đúng bản chất cạnh tranh giữa các đô thị trong kỷ nguyên mới - cạnh tranh về chất lượng nhân lực và khả năng thu hút nhân tài.

Khi ba yếu tố này kết hợp, sẽ hình thành “vòng xoáy phát triển”: Nhân lực chất lượng cao thúc đẩy đổi mới sáng tạo; đổi mới sáng tạo tạo ra công nghệ, mô hình mới; chuyển đổi số giúp lan tỏa nhanh các giá trị đó.

Nhờ vậy, Hà Nội có thể chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, từ phụ thuộc nguồn lực hữu hạn sang khai thác nguồn lực vô hạn là tri thức và sáng tạo.

- Theo đánh giá của ông, cơ chế, chính sách “vượt trội” và phân cấp, phân quyền mạnh tại Nghị quyết số 02-NQ/TW sẽ tạo cú hích như thế nào?

- Theo tôi, đây là cú hích mang tính thể chế, thậm chí là yếu tố quyết định.

Trong nhiều năm, điểm nghẽn của Hà Nội không chỉ ở nguồn lực mà ở cách phân bổ và sử dụng nguồn lực. Khi thẩm quyền phân tán, quy trình nhiều tầng nấc, không gian chính sách hạn chế, tiềm năng khó được phát huy.

Thứ hai, Hà Nội có thể thiết kế chính sách phù hợp với đặc thù riêng, thay vì áp dụng khuôn khổ chung, từ đó khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực.

Quan trọng hơn, cơ chế linh hoạt cho phép thí điểm mô hình mới, thử nghiệm chính sách mới, biến Hà Nội thành “phòng thí nghiệm chính sách” cho cả nước.

Tuy nhiên, phân quyền phải đi kèm nâng cao năng lực thực thi và kiểm soát quyền lực. Nếu không, quyền lực nhiều hơn chưa chắc hiệu quả cao hơn.

Vì vậy, để cơ chế này phát huy hiệu quả, Hà Nội cần đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ, hoàn thiện quản trị hiện đại và thiết lập cơ chế giám sát minh bạch.

Thủ đô Hà Nội sẽ phát triển bền vững với những cơ chế vượt trội. Ảnh: Lê Khánh

Cơ hội lớn để Hà Nội khẳng định vai trò “đầu tàu” kinh tế

- Theo đánh giá của ông, mô hình đa trung tâm, liên kết vùng được nêu tại Nghị quyết số 02-NQ/TW sẽ giúp Hà Nội phát huy vai trò “đầu tàu” ra sao?

- Theo quan điểm của tôi, đây là lựa chọn đúng, vì giải quyết đồng thời hai vấn đề: Giảm áp lực nội đô và mở rộng không gian phát triển vùng.

Mô hình tập trung trước đây dẫn đến quá tải hạ tầng, áp lực dân số, chi phí cao. Chuyển sang đa trung tâm giúp phân bổ lại dân cư, tạo các cực tăng trưởng mới.

Quan trọng hơn, khi gắn với liên kết vùng, Hà Nội vượt ra khỏi giới hạn hành chính để trở thành hạt nhân của không gian phát triển rộng lớn hơn. Vai trò “đầu tàu” thể hiện ở khả năng kết nối, dẫn dắt và lan tỏa động lực phát triển.

Thủ đô Hà Nội sẽ khẳng định vai trò “đầu tàu” thể hiện ở khả năng kết nối, dẫn dắt và lan tỏa động lực phát triển. Ảnh: Quang Thái

Hà Nội có thể giữ vai trò trung tâm về tri thức, công nghệ, tài chính, dịch vụ chất lượng cao, trong khi các địa phương lân cận phát huy lợi thế riêng. Khi kết nối bằng hạ tầng giao thông và hạ tầng số, sẽ hình thành hệ sinh thái phát triển vùng có tính cộng hưởng cao.

Theo tôi, sức mạnh của Hà Nội không chỉ ở nội lực mà ở khả năng kích hoạt tiềm năng của cả vùng. Tuy nhiên, để hiệu quả, cần cơ chế liên kết vùng thực chất, bao gồm phối hợp quy hoạch, phân bổ nguồn lực, chia sẻ lợi ích và hệ thống hạ tầng kết nối đủ mạnh.

Nếu làm tốt, Hà Nội có thể trở thành đầu tàu phát triển vùng, thậm chí là cực tăng trưởng có ảnh hưởng khu vực.

- Với vai trò là một chuyên gia kinh tế, theo ông, Nghị quyết số 02-NQ/TW đã mở ra những cơ hội phát triển đột phá nào cho Thủ đô Hà Nội?

- Tôi cho rằng, Nghị quyết số 02-NQ/TW sẽ mở ra những cơ hội lớn để Hà Nội bước sang quỹ đạo phát triển mới, với chất lượng và tầm vóc cao hơn.

Trước hết, Hà Nội có thể trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và kinh tế tri thức hàng đầu khu vực, chuyển từ tăng trưởng dựa vào vốn, đất đai sang tri thức và sáng tạo, qua đó nâng cao giá trị gia tăng và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Cầu Tứ Liên đang gấp rút hoàn thiện dự kiến mang lại diện mạo mới cho Thủ đô Hà Nội. Ảnh: Quang Thái

Thứ hai, cơ hội hình thành không gian phát triển đa trung tâm, liên kết vùng giúp vượt qua giới hạn địa giới hành chính, tạo cấu trúc phát triển mới với vai trò hạt nhân của Thủ đô.

Thứ ba, cơ chế vượt trội tạo điều kiện để Hà Nội đi đầu trong cải cách thể chế, thử nghiệm mô hình quản trị mới, hình thành lợi thế cạnh tranh vượt trội.

Một cơ hội quan trọng khác là nâng cao sức hấp dẫn đối với nhân tài và nguồn lực chất lượng cao toàn cầu, khi thể chế, môi trường sống và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo được cải thiện.

Cơ hội chỉ trở thành hiện thực khi đi cùng năng lực thực thi, Hà Nội cần nâng cao quản trị, chất lượng đội ngũ và xây dựng hệ thống thực thi hiệu quả, minh bạch.

Có thể thấy, Nghị quyết số 02-NQ/TW không chỉ mở ra cơ hội tăng trưởng mà còn là cơ hội tái định vị Hà Nội - từ một đô thị lớn trong nước trở thành trung tâm có tầm ảnh hưởng trong khu vực, với mô hình phát triển hiện đại, sáng tạo và bền vững.

- Xin trân trọng cảm ơn ông!

Hương Ly (thực hiện)