Cây bản địa làm 'lá chắn' khí hậu, tạo sinh kế xanh cho đồng bằng sông Cửu Long

Cây năn tượng được sản xuất thành đồ thủ công mỹ nghệ. Ảnh: Trung Chánh

Thông tin nêu trên được nêu tại hội thảo “Chuỗi giá trị xanh- đồng hành và phát triển” diễn ra ngày 20-3 tại thành phố Cần Thơ, do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam phối hợp với Quỹ Hỗ trợ Nghiên cứu và Bảo tồn Đồng bằng sông Cửu Long (MCF) cùng các đối tác tổ chức.

ĐBSCL là vùng kinh tế sinh thái đặc biệt quan trọng của Việt Nam, giữ vai trò trung tâm sản xuất lúa gạo, thủy sản và cây ăn trái, góp phần đảm bảo an ninh lương thực, thúc đẩy xuất khẩu.

Tuy nhiên, ông Lý Văn Lợi, đại diện Công ty cổ phần học tập và chuyển đổi tự nhiên (đại diện nhóm nghiên cứu), cho biết khu vực ĐBSCL đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức, bao gồm biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, sạt lở và suy thoái tài nguyên đất, nước. “Những yếu tố này đang tác động mạnh đến sinh kế của người dân”, ông nói.

Thực tế cho thấy, nhiều địa phương ven biển ĐBSCL thường xuyên chịu thiệt hại trong sản xuất nông nghiệp, đặc biệt ở giai đoạn hạn mặn như mùa khô 2015-2016 và 2020-2021.

Trước tình hình đó, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 120 về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với biến đổi khí hậu, cùng với Quy hoạch tổng thể vùng thời kỳ 2021-2030. Các chính sách này hướng đến đa dạng hóa sinh kế, giảm phụ thuộc vào cây lúa, chuyển đổi các mô hình canh tác kém hiệu quả, đồng thời bảo vệ hệ sinh thái và quản lý tài nguyên theo ba tiểu vùng mặn- lợ- ngọt.

Trong bối cảnh đó, các mô hình sinh kế gắn với cây bản địa như: năn tượng, lác, tre và cây tràm được đánh giá có nhiều tiềm năng. Những loài cây này không chỉ tạo sinh kế, mà còn góp phần phục hồi môi trường, cung cấp nguyên liệu cho các ngành dệt, giấy, đồ gỗ.

Đồng thời, các loại cây bản địa nêu trên còn đóng vai trò quan trọng trong phòng hộ, chống xói mòn và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu cho toàn vùng.

Nếu phát triển đúng hướng, các loại cây bản địa có thể trở thành nền tảng cho tăng trưởng bền vững của ĐBSCL, nhất là trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc và chứng chỉ môi trường như: FSC (Forest Stewardship Council) hay quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam, nhấn mạnh cần thay đổi cách tiếp cận phát triển theo hướng “làm việc cùng thiên nhiên, thay vì chống lại thiên nhiên”.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Ngọc Huyền, Giám đốc Quỹ MCF, cho biết các nghiên cứu sẽ giúp địa phương và doanh nghiệp xác định vùng nguyên liệu phù hợp để phát triển chuỗi giá trị hàng hóa.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, quá trình chuyển đổi xanh tại ĐBSCL khó đạt hiệu quả quy mô lớn, nếu thiếu vai trò dẫn dắt của khu vực tư nhân.

PGS-TS Ngô Thị Thanh Trúc, Khoa Kinh tế- Tài nguyên Môi trường (Đại học Cần Thơ), cho rằng về dài hạn, phát triển chuỗi giá trị xanh không chỉ tạo thêm sinh kế, mà còn góp phần tái cơ cấu kinh tế vùng theo hướng thích ứng sinh thái, giảm phụ thuộc vào mô hình kém hiệu quả và gia tăng giá trị tại chỗ.

“Nếu được đầu tư bài bản, các chuỗi giá trị từ cây bản địa không chỉ nâng cao thu nhập cho cộng đồng, phục hồi cảnh quan và tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, mà còn giảm áp lực lên tài nguyên và mở ra cơ hội tham gia vào các thị trường xanh”, bà nhấn mạnh.

Trung Chánh