Định hình không gian văn hóa đô thị mới từ Ngày hội sách và văn hóa đêm

Cuối tuần, giữa dòng người dạo bước dưới ánh đèn vàng ấm của Đường sách TP Hồ Chí Minh, hai ông bà Võ Ngọc Phan và Lê Thị Chiến - năm nay đều đã ngoài 70 tuổi chăm chú theo dõi những trích đoạn hát bội vang lên từ một sân khấu nhỏ. Từ phường Thành Vinh (Nghệ An) vào TP Hồ Chí Minh thăm con cháu, nhiều nhưng lần ghé Đường sách đã mở ra cho ông bà một trải nghiệm văn hóa đặc biệt ngay giữa trung tâm đô thị.

Không gian Ngày hội sách và văn hóa đêm tại Đường sách TP Hồ Chí Minh.

Vốn là thầy giáo dạy Toán, yêu thơ và thích sáng tác nhạc, ông Phan dành nhiều thời gian dạo quanh các gian hàng sách. Với ông, không khí đọc sách cởi mở cùng cách trưng bày đa dạng đã mang lại nhiều cảm hứng mới. “Đây là địa điểm rất cần thiết với những người yêu văn chương. Chỉ cần đi một vòng thôi cũng có thêm ý tưởng để viết tiếp”, ông Phan chia sẻ.

Trong khi đó, bà Chiến lại bị cuốn hút bởi sân khấu nghệ thuật truyền thống. Lần đầu tiên xem hát bội trực tiếp, lại ở một không gian gần gũi giữa đường sách, bà Chiến thích thú: “Tôi chưa từng biết đến loại hình này. Xem rồi mới thấy hay, thấy lạ. Nghệ sĩ diễn rất gần, mình có thể cảm nhận rõ từng động tác, ánh mắt”.

Chương trình Hát bội với âm nhạc dân tộc trên sân khấu Ngày hội sách và văn hóa đêm lần 3.

Những cảm nhận của ông Phan, bà Chiến cũng là lát cắt cho thấy sức hút ngày càng rõ nét của Ngày hội sách và văn hóa đêm - hoạt động đang được tổ chức thí điểm định kỳ vào ba ngày cuối tuần mỗi tháng tại Đường sách TP Hồ Chí Minh. Sau bốn lần tổ chức, chương trình đã thu hút khoảng 10.000 lượt khách tham gia, từng bước định hình một mô hình sinh hoạt văn hóa mới của đô thị hiện đại.

Theo báo cáo sơ kết từ ban tổ chức, điểm đáng chú ý là chương trình đang chuyển từ cách tổ chức các hoạt động riêng lẻ sang hình thành mô hình “dòng chảy trải nghiệm”. Trong cùng một không gian, công chúng có thể đọc sách, tham gia workshop sáng tạo, chơi trò chơi dân gian, thưởng thức ẩm thực truyền thống và theo dõi các chương trình nghệ thuật.

Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP Hồ Chí Minh, cho rằng đây là bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận văn hóa đô thị. “Ngày hội không chỉ là kéo dài thời gian hoạt động mà là thử nghiệm một mô hình văn hóa mới. Chúng tôi muốn công chúng được tham gia, được tương tác, để văn hóa không còn là thứ chỉ đứng nhìn mà trở thành trải nghiệm thật sự”, ông Lê Hoàng nói.

Thực tế cho thấy khung giờ từ 18 giờ đến 22 giờ vốn trước đây ít được khai thác nay lại trở thành thời điểm thu hút đông người tham gia, với lượng khách tiệm cận giờ cao điểm ban ngày cuối tuần. Người dân không chỉ đến tham quan mà còn trực tiếp tham gia các hoạt động trải nghiệm, từ đọc sách, workshop, trò chơi dân gian đến các chương trình nghệ thuật truyền thống.

Các sản phẩm văn hóa truyền thống được làm trực tiếp và trưng bày tại Ngày hội sách và văn hóa đêm.

Một trong những điểm nổi bật của Ngày hội sách và văn hóa đêm là cách đưa văn hóa truyền thống trở lại đời sống thông qua trải nghiệm trực tiếp. Thay vì chỉ dừng ở trưng bày hay giới thiệu mang tính minh họa, các giá trị văn hóa được “kích hoạt” bằng những hoạt động gần gũi như ô ăn quan, nhảy sạp, workshop thủ công, đờn ca tài tử, cải lương hay hát bội.

Nghệ sĩ hát bội Thanh Bình, Trưởng Phòng Tổ chức biểu diễn Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP Hồ Chí Minh, cho rằng đây là cơ hội để nghệ thuật truyền thống tiếp cận gần hơn với công chúng. “Đây là sân chơi rất ý nghĩa, không chỉ với nghệ sĩ mà cả khán giả. Chúng tôi có cơ hội đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với người dân và du khách quốc tế. Quan trọng hơn, khán giả không chỉ xem mà còn có thể trò chuyện, tương tác, từ đó hiểu hơn về bộ môn”, nghệ sĩ Thanh Bình chia sẻ.

Theo nghệ sĩ Thanh Bình, việc biểu diễn trong không gian đường sách giúp nghệ thuật truyền thống trở nên gần gũi hơn với đời sống hiện đại, đồng thời góp phần hình thành một điểm hẹn văn hóa ban đêm cho Thành phố. “Văn hóa đọc hay thưởng thức nghệ thuật không giới hạn bởi thời gian, dù sáng, trưa hay tối, ngày lễ hay ngày thường thì đường sách vẫn có thể là nơi người dân tìm đến để thư giãn và kết nối với văn hóa”, nghệ sĩ Thanh Bình nói thêm.

Đối tượng tham gia ngày hội hiện cũng ngày càng đa dạng, từ gia đình, học sinh - sinh viên, người trẻ đến khách du lịch. Theo đánh giá của ban tổ chức, một nhóm công chúng ổn định đang dần hình thành - những người tìm kiếm không gian văn hóa nhẹ nhàng, có chiều sâu và giàu tính kết nối, khác biệt với các loại hình giải trí đại chúng.

Tuy nhiên, cũng theo ông Lê Hoàng, vẫn còn một vài vấn đề cần được chỉnh sửa, hoàn thiện để mô hình này có thể phát triển bền vững. Một trong những hạn chế là sự tham gia chưa đồng đều của các gian hàng tại Đường sách TP Hồ Chí Minh. Dù lượng khách buổi tối tăng đáng kể, nhiều gian hàng vẫn đóng cửa sớm hoặc thiếu hoạt động tương tác, khiến hiệu quả lan tỏa văn hóa đọc chưa như kỳ vọng.

Ngoài ra, một số không gian trải nghiệm cần được tái cấu trúc để tăng chiều sâu nội dung và tính kết nối. Hạ tầng kỹ thuật như chiếu sáng, trang trí cảnh quan cũng cần được đầu tư đồng bộ hơn để phù hợp với mô hình hoạt động ban đêm.

Đông đảo người dân, du khách trong và ngoài nước thích thú với các hoạt động trải nghiệm văn hóa truyền thống trong khuôn khổ Ngày hội sách và văn hóa đêm.

Thời gian tới, chương trình Ngày hội sách và văn hóa đêm sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng xã hội hóa có kiểm soát, vừa mở rộng nguồn lực vừa giữ vững định hướng văn hóa - giáo dục cốt lõi, hướng tới mục tiêu không chỉ là một hoạt động cuối tuần mà có thể trở thành điểm nhấn trong chiến lược phát triển văn hóa và kinh tế đêm của TP Hồ Chí Minh.

Bài và ảnh: Hương Trần/Báo Tin tức và Dân tộc