Điều gì giúp người Nhật duy trì tuổi thọ hàng đầu thế giới?

Nhật Bản nhiều năm nằm trong nhóm quốc gia có tuổi thọ cao nhất thế giới. Ở nhiều địa phương, hình ảnh những người ngoài 90 tuổi vẫn tự chăm sóc vườn tược, đi bộ hay tham gia các hoạt động cộng đồng không phải điều hiếm gặp.

Vì sao người Nhật sống rất thọ?

Điều gì giúp họ duy trì sức khỏe trong nhiều năm? Câu hỏi này đã thu hút sự quan tâm của giới khoa học, đồng thời thôi thúc nhiều người tìm đến Okinawa – địa phương nổi tiếng với số lượng người sống trên 100 tuổi – để quan sát cách người dân sinh hoạt mỗi ngày.

Theo tổng hợp của Times of India và những quan sát thực tế của tác giả Sarah Kingdom đăng trên Forbes sau chuyến đi tới Okinawa, tuổi thọ của người Nhật không đến từ một “bí quyết” riêng lẻ. Các chuyên gia cho rằng tuổi thọ cao không chỉ liên quan đến yếu tố di truyền mà còn chịu ảnh hưởng lớn từ lối sống được duy trì qua nhiều thế hệ. Đây là kết quả của sự kết hợp giữa chế độ ăn uống, lối sống, sức khỏe tinh thần, các mối quan hệ xã hội và hệ thống chăm sóc sức khỏe.

Chế độ ăn truyền thống đặt nền tảng cho sức khỏe

Một trong những yếu tố được nhắc đến nhiều nhất là chế độ ăn truyền thống của người Nhật. Bữa cơm hằng ngày thường có cá biển giàu axit béo omega-3, rong biển, rau theo mùa, trà xanh cùng các thực phẩm lên men như natto và miso. Những thực phẩm này cung cấp nhiều chất xơ, vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa, đồng thời chứa ít chất béo bão hòa.

Mô hình dinh dưỡng này được cho là góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ.

Bên cạnh việc lựa chọn thực phẩm, nhiều gia đình còn duy trì nguyên tắc Hara Hachi Bu, tức dừng bữa khi cảm thấy no khoảng 80%. Thói quen này giúp hạn chế ăn quá nhiều, giảm áp lực lên hệ tiêu hóa và quá trình chuyển hóa của cơ thể. Một số nghiên cứu cũng cho rằng việc duy trì lượng năng lượng nạp vào ở mức hợp lý có liên quan đến quá trình lão hóa khỏe mạnh.

Tại Okinawa, khoai lang tím từng là nguồn tinh bột chính trong khẩu phần ăn của người dân suốt nhiều thập kỷ. Theo ghi nhận của Sarah Kingdom, loại củ này giàu chất chống oxy hóa và vẫn xuất hiện thường xuyên trong bữa cơm của nhiều gia đình. Bên cạnh đó là các loại rau xanh, mướp đắng, đậu phụ, rong biển và lượng cá vừa phải, trong khi thịt đỏ, sữa và thực phẩm chế biến sẵn được sử dụng khá hạn chế.

Vận động tự nhiên trong cuộc sống hằng ngày

Sarah Kingdom cho biết điều khiến bà ấn tượng nhất khi đến Okinawa là người dân hiếm khi tập luyện với cường độ cao. Thay vào đó, họ duy trì vận động thông qua những công việc quen thuộc diễn ra mỗi ngày.

Đi bộ, làm vườn, tự trồng thực phẩm, đạp xe hay làm việc nhà đều trở thành một phần của cuộc sống. Việc vận động diễn ra đều đặn giúp cơ thể duy trì sự dẻo dai mà không tạo áp lực lớn lên xương khớp.

Nhiều ngôi nhà truyền thống vẫn sử dụng thảm tatami thay cho bàn ghế cao. Việc thường xuyên đứng lên, ngồi xuống trên sàn trong sinh hoạt hằng ngày cũng giúp cơ thể duy trì sự linh hoạt và khả năng vận động khi về già.

Ngoài các hoạt động thường nhật, nhiều người Nhật còn duy trì những bài tập nhẹ như Radio Taiso (bài tập thể dục phát thanh) cùng thói quen đi bộ mỗi ngày để giữ cơ thể linh hoạt.

Sống có mục đích và gắn kết với cộng đồng

Bên cạnh sức khỏe thể chất, đời sống tinh thần cũng được xem là yếu tố quan trọng.

Ông Rikio Yokoda (82 tuổi) và vợ, bà Etsuku Yokoda (73 tuổi), vẫn duy trì công việc đồng áng và tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng. (Ảnh: Simon John Owen/Forbes)

Khái niệm Ikigai, có thể hiểu là lý do để thức dậy mỗi sáng, được nhiều người Nhật duy trì ngay cả khi bước sang tuổi già. Mục đích sống ấy có thể rất giản dị như chăm sóc khu vườn, làm nghề thủ công, truyền dạy kinh nghiệm cho con cháu hoặc tham gia các hoạt động cộng đồng.

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc duy trì mục đích sống giúp giảm căng thẳng kéo dài, mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch và có thể góp phần giảm nguy cơ sa sút trí tuệ ở người cao tuổi.

Một nét đặc trưng khác tại Okinawa là Moai – những nhóm bạn được hình thành từ khi còn nhỏ và duy trì trong suốt cuộc đời. Các thành viên thường xuyên gặp gỡ, trò chuyện, đồng thời sẵn sàng hỗ trợ nhau cả về tài chính lẫn tinh thần khi có người gặp khó khăn hoặc biến cố trong cuộc sống.

Theo Sarah Kingdom, chính sự gắn kết này giúp nhiều người cao tuổi không rơi vào cảm giác cô đơn, đồng thời tạo nên chỗ dựa tinh thần để họ duy trì cuộc sống tích cực khi tuổi ngày càng cao.

Hệ thống chăm sóc sức khỏe hỗ trợ phòng bệnh

Bên cạnh lối sống, Nhật Bản còn duy trì hệ thống chăm sóc sức khỏe toàn dân, giúp người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ y tế và khám sức khỏe định kỳ.

Việc phát hiện sớm và kiểm soát các bệnh mạn tính góp phần nâng cao hiệu quả điều trị, đồng thời giảm nguy cơ xảy ra biến chứng. Sự kết hợp giữa chăm sóc y tế, chế độ ăn uống khoa học, vận động thường xuyên và đời sống tinh thần tích cực tạo nên nền tảng giúp nhiều người duy trì sức khỏe khi tuổi ngày càng cao.

Sau chuyến đi tới Okinawa, Sarah Kingdom cho rằng điều tạo nên sự khác biệt không nằm ở một công thức chống lão hóa hay phương pháp đặc biệt nào, mà ở những thói quen giản dị được duy trì mỗi ngày. Nhận định này cũng tương đồng với nhiều nghiên cứu: tuổi thọ cao của người Nhật là kết quả của chế độ ăn uống cân bằng, vận động thường xuyên, đời sống tinh thần tích cực, các mối quan hệ xã hội bền chặt và sự chủ động trong chăm sóc sức khỏe.

Diệu Hân