Đề xuất người từ 21 tuổi mới được mua, sử dụng thuốc lá

Quốc hội hôm nay thảo luận Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Đại biểu Nguyễn Hải Long (TP. Đà Nẵng) tán thành việc dự thảo luật tăng trách nhiệm của người bán, yêu cầu kiểm tra căn cước, VNeID, cấm bán thuốc lá trên nền tảng số, cấm trưng bày sản phẩm. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng các biện pháp này vẫn dừng ở mốc 18 tuổi, trong khi số liệu cho thấy mốc 18 tuổi chưa bảo vệ được người ở lứa tuổi dễ bắt đầu hút thuốc nhất.

Ông cho biết trước 18 tuổi, phần lớn các em còn sống cùng bố mẹ, đi học phổ thông, có gia đình và thầy cô quản lý, ít tiền riêng, nên tỷ lệ hút thuốc còn thấp. Qua tuổi 18, hoàn cảnh của các em thay đổi. Nhiều em rời gia đình lên thành phố học đại học, ở ký túc xá, nhà trọ; nhiều em đi làm, có đồng lương đầu tiên. Không có bố mẹ bên cạnh nhưng có tiền riêng, sống trong nhóm bạn mới, lại được pháp luật cho phép mua thì việc bắt đầu hút thuốc lá rất dễ xảy ra.

Đại biểu Nguyễn Hải Long (TP Đà Nẵng). Ảnh: Media QH

Kết quả là tỷ lệ hút thuốc ở nam giới tăng từ 5,46% ở tuổi 15-19 lên 32,6% ở tuổi 20-24, gấp gần 6 lần. Khoảng một nửa số nam giới đang hút thuốc hằng ngày bắt đầu hút từ 19 tuổi trở lên.

Sau 21 tuổi, phần lớn thanh niên đã ra trường, có việc làm, chuẩn bị lập gia đình, tâm lý ổn định hơn, ít bị bạn bè lôi kéo và biết cân nhắc lợi hại hơn, xác suất bắt đầu hút thuốc sau 21 tuổi thấp hơn nhiều so với lứa tuổi trước đó. Đại biểu dẫn chứng số liệu cho thấy ở Mỹ có khoảng 95% người hút thuốc bắt đầu trước 21 tuổi. Ở Singapore, gần 95% người hút thuốc hút điếu đầu tiên trước 21 tuổi.

Theo ông, từ 18-21 tuổi là giai đoạn dễ bắt đầu hút thuốc nhất nhưng đây lại là giai đoạn luật hiện hành và dự thảo chưa bảo vệ. "Thanh niên chưa hút thuốc đến 21 tuổi thì phần lớn sẽ không hút thuốc suốt đời” - đại biểu Nguyễn Hải Long nhận định và đề nghị nâng độ tuổi được mua, sử dụng thuốc lá lên 21 tuổi.

Không ít người chọn im lặng thay vì nhắc nhở cấm hút thuốc

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Văn Ngọc (Lâm Đồng) dẫn vụ việc xảy ra ngày 17/9/2025 tại một quán cà phê ở khu đô thị Times City, Hà Nội. Khi đó, nhân viên thu ngân 3 lần nhắc không hút thuốc vì quán có biển cấm thì bị người đi cùng khách đấm ngã theo hiệu lệnh của khách. Ông cho rằng vụ việc phơi bày những khoảng trống trong quy định và thực thi pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Nghịch lý được ông chỉ ra là người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc được luật quy định quyền xử lý vi phạm hành chính, nhưng trên thực tế, chủ quán, người quản lý nhà hàng, bảo vệ bệnh viện hay hiệu trưởng nhà trường không thuộc nhóm có thẩm quyền xử phạt. Thế nhưng, người quản lý địa điểm có thể bị phạt từ 3-5 triệu đồng nếu không tổ chức kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện quy định cấm hút thuốc.

Đại biểu Nguyễn Văn Ngọc. Ảnh: Phạm Hải

Ngoài ra, luật trao cho công dân quyền yêu cầu người khác không hút thuốc tại nơi cấm nhưng chưa có quy định cụ thể bảo vệ người thực hiện quyền này. Do vậy, không ít người chọn im lặng vì ngại va chạm thay vì nhắc nhở hoặc phản ánh hành vi vi phạm. Từ đó, ông Ngọc đề nghị bổ sung hành vi bị nghiêm cấm, gồm đe dọa, cản trở, trả thù, xúc phạm hoặc xâm hại người yêu cầu, nhắc nhở, phản ánh, tố giác hành vi hút thuốc tại địa điểm có quy định cấm.

Đồng thời, ông cho rằng cần sửa quy định về trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm theo hướng được yêu cầu người vi phạm chấm dứt hút thuốc, ghi nhận hình ảnh, lập biên bản sự việc và đề nghị công an cấp xã hoặc người có thẩm quyền xử lý. Công an cấp xã cũng cần có trách nhiệm tiếp nhận, xử lý kịp thời các đề nghị này.

Phát biểu tại tổ TPHCM, đề cập đến việc mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, dự thảo đề xuất chuyển dần các địa điểm hiện có khu vực hút thuốc riêng như khách sạn, quán bar, karaoke, vũ trường, nhà hàng sang cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà theo lộ trình. Đồng thời, trong dự thảo có bổ sung tàu thủy, tàu hỏa vào nhóm phương tiện giao thông công cộng cấm hút thuốc hoàn toàn.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: Media QH

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc bố trí khu vực hút thuốc phải rõ ràng, phù hợp, bảo đảm môi trường và mỹ quan. Bên cạnh đó cần nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về xử lý vi phạm, trong đó có Singapore, nơi các hành vi vứt tàn thuốc không đúng quy định bị xử phạt nghiêm khắc. Tuy nhiên, việc mở rộng địa điểm cấm hút thuốc phải "có lộ trình rõ ràng, có giai đoạn chuyển tiếp hợp lý", hỗ trợ doanh nghiệp điều chỉnh hoạt động, bảo đảm tổ chức thực hiện thống nhất.

Ông cũng nêu yêu cầu tăng cường thực hiện quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi, kiểm soát hoạt động bán thuốc lá qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các ứng dụng số.

Trần Thường