Đề xuất nâng diện tích cảnh báo trên bao thuốc lá lên tối thiểu 85%

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Lê Văn Khảm (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh) và đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) cùng tập trung vào cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá. Hai đại biểu cũng kiến nghị thêm về môi trường không khói thuốc, chính sách thuế, giá và việc trưng bày tại điểm bán.

13 năm, diện tích cảnh báo vẫn như cũ

Đại biểu Lê Văn Khảm cho biết, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã tham gia thẩm tra sơ bộ để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sau đó tiếp tục thẩm tra để trình Quốc hội. Báo cáo thẩm tra đã thể hiện tương đối đầy đủ ý kiến của các thành viên Ủy ban, trong đó có ý kiến của cá nhân ông. Tại buổi thảo luận, đại biểu chia sẻ thêm một số thông tin và góc nhìn mới.

Đại biểu Lê Văn Khảm (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hồ Chí Minh), Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội.

Theo đại biểu, in nhãn cảnh báo tác hại lên bao thuốc lá được coi là giải pháp rất hiệu quả để cảnh báo, ngăn ngừa việc tiếp cận thuốc lá, đặc biệt với giới trẻ. Vì vậy, hầu hết các nước trên thế giới đều tăng dần diện tích cảnh báo trên bao thuốc lá.

Trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 quy định diện tích cảnh báo tối thiểu bằng 50% diện tích mặt trước chính và mặt sau chính của bao thuốc lá, đồng thời giao Chính phủ quy định việc tăng diện tích theo từng thời kỳ.

“Bây giờ đã gần 15 năm rồi, vẫn chưa đủ một thời kỳ để chúng ta điều chỉnh hay sao?”, đại biểu đặt câu hỏi.

Theo đại biểu, qua nhiều kỳ Đại hội Đảng, nhiều chính sách xã hội ra đời, kinh tế phát triển, nhận thức xã hội cũng thay đổi rất nhiều, nhưng diện tích cảnh báo trên bao thuốc lá vẫn “như cũ”.

Đại biểu đề nghị Ủy ban Văn hóa và Xã hội nghiên cứu, quy định cụ thể trong Luật theo lộ trình để đạt diện tích cảnh báo tối thiểu 85%. Các nước xung quanh Việt Nam đã ở mức 75%; Thái Lan và Singapore đã nâng lên 85% và 90%. Tỷ lệ hút thuốc lá ở Singapore rất thấp so với Việt Nam.

Đại biểu đề nghị Chính phủ nghiên cứu để quy định ngay trong Luật này, thể hiện quyết tâm chính trị và quyết tâm của Quốc hội.

Đại biểu dẫn lại năm 2024, khi vẫn còn nhiều ý kiến tranh luận giữa cấm hoàn toàn hay kiểm soát thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và còn quan điểm khác nhau về thuốc lá điện tử với thuốc lá truyền thống, thì Quốc hội đã ban hành quyết sách cực kỳ quan trọng là Nghị quyết số 173/2024/QH15, cấm toàn bộ hoạt động sản xuất, mua bán, kể cả sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Lần sửa luật này tiếp tục cụ thể hóa hơn nội dung Nghị quyết.

Theo đại biểu, nếu Quốc hội đặt yêu cầu mở rộng diện tích cảnh báo bao thuốc lá thì sẽ thể hiện quyết tâm rất lớn của Quốc hội đối với việc bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Trong báo cáo thẩm tra cũng cần làm rõ vì sao cảnh báo tác hại phải gắn liền với bao thuốc lá. Thực tế có loại bao thuốc lá dạng hộp cứng bằng sắt, không in được cảnh báo trực tiếp. Cảnh báo được in trên giấy rồi dán đè lên và có thể bóc ra.

“Cá nhân tôi từng bóc ra rồi và mặt dưới bản dán đấy lại là một thông điệp rất khác”, đại biểu nói. Vì vậy, lần này Quốc hội yêu cầu phải có tiêu chuẩn để cảnh báo được gắn chặt lên bao thuốc lá.

Cảnh báo cần chỉ rõ thuốc lá hại cái gì, hại ai, hại như thế nào

Cùng bàn dự thảo luật này, đại biểu Vũ Văn Tiến nhận định, thuốc lá là loại hàng hóa mà người mua và cả gia đình, xã hội đều phải trả giá: tiền bạc, hậu quả bệnh tật người hút phải đối mặt, chi phí điều trị, chi phí y tế và thiệt hại kinh tế gia đình, xã hội phải gánh chịu.

Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng), Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Uỷ ban Văn hoá và Xã hội của Quốc hội.

Dẫn Báo cáo số 1338/BC-BYT ngày 21/7/2026 của Bộ Y tế tổng kết 13 năm thi hành Luật, đại biểu cho biết, mỗi năm thuốc lá liên quan tới hơn 100.000 trường hợp tử vong tại Việt Nam, trong đó khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người do phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Việt Nam vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới, đứng thứ ba ASEAN. Chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do sử dụng thuốc lá ước tính 108 nghìn tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP năm 2022.

Theo đại biểu, những con số đó cho thấy lần sửa Luật này cần tạo ra những công cụ đủ mạnh để giảm tiêu dùng thuốc lá và giảm chi phí gia đình, xã hội đang phải chi trả, thay vì dừng ở việc bổ sung một số quy định.

Vấn đề đại biểu đặc biệt nhấn mạnh là cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc. Luật năm 2012 đã đặt ra yêu cầu về nội dung, hình thức, diện tích và việc thay đổi định kỳ cảnh báo, nhưng dự thảo lần này chưa sửa đổi các quy định trên.

Trong khi đó, bộ 6 mẫu cảnh báo đang áp dụng đã dùng 13 năm, chưa thay đổi về hình ảnh và nội dung, hiệu quả cảnh báo đã giảm so với thời điểm bắt đầu áp dụng.

Đồng quan điểm với đại biểu Lê Văn Khảm, đại biểu đề nghị nâng diện tích cảnh báo lên ít nhất 85%, tiến tới bao bì trơn; đồng thời thường xuyên đổi mới cả hình ảnh và nội dung cảnh báo để nâng cao hiệu quả phòng ngừa.

Để tăng minh chứng, đại biểu đã giới thiệu bao thuốc lá mang về từ Pháp, trên đó các bao thuốc đều có cảnh báo kết hợp chữ và hình ảnh rất lớn ở cả mặt trước và mặt sau, được diễn đạt trực diện, gắn với hậu quả sức khỏe. 

Theo đại biểu, bao thuốc còn in hình ảnh hậu quả bệnh tật như phẫu thuật phổi, ngay dưới là thông tin về dịch vụ hỗ trợ cai thuốc, tuy nhiên, những cảnh báo đó cũng cần nói rõ “nó hại cái gì, hại ai và hại như thế nào?”.

Siết trách nhiệm người đứng đầu địa điểm cấm hút thuốc

Về môi trường không khói thuốc, đại biểu Vũ Văn Tiến cho biết, Luật hiện hành đã xác định các địa điểm cấm hút thuốc, nghĩa vụ của người hút thuốc và trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc. Dự thảo tiếp tục mở rộng phạm vi bảo vệ, áp dụng cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên cơ sở giáo dục, nhưng chưa sửa đổi quy định về trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc.

Theo đại biểu, sau 13 năm thi hành Luật, điểm yếu vẫn nằm ở khâu thực thi. Tại một số địa điểm cấm hút như khách sạn, nhà hàng, quán ăn, quán cà phê, quán bar, karaoke, tình trạng vi phạm vẫn phổ biến; việc nhắc nhở chưa thường xuyên, xử lý vi phạm còn ít; một số lãnh đạo cơ quan, đơn vị chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc.

Đại biểu đề nghị cụ thể hóa hơn trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc; rà soát chế tài theo hướng đủ sức răn đe đối với hành vi vi phạm, kể cả trường hợp buông lỏng quản lý, không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ trách nhiệm.

Với chính sách thuế, giá và hạn chế trưng bày tại điểm bán, đại biểu cho rằng, mục tiêu trước hết là bảo vệ sức khỏe cộng đồng, thay vì đơn thuần là tăng thu ngân sách hay quản lý hoạt động kinh doanh. Hiện tỷ trọng thuế trong giá bán lẻ thuốc lá chỉ khoảng 36%; thu nhập tăng khiến thuốc lá ngày càng dễ tiếp cận. Giá thuốc lá ở Việt Nam còn thấp hơn rất nhiều so với Pháp, có thể chênh lệch tới 10 lần.

Đại biểu đề nghị có giải pháp đồng bộ: tiếp tục điều chỉnh chính sách thuế, giá theo hướng giảm khả năng chi trả đối với thuốc lá; cấm thực chất việc trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức tại điểm bán, hạn chế tối đa các trường hợp ngoại lệ.

“Đã cấm quảng cáo thì không nên để trưng bày trở thành quảng cáo trá hình; cũng không thể duy trì giá thuốc lá quá thấp để rồi ngân sách, bệnh viện và sức khỏe người dân phải trả phần còn lại”, đại biểu Vũ Văn Tiến nêu rõ.

Sáng 21/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Nguyên Khánh