Đề xuất lập Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia vốn khởi điểm 100 triệu USD

Phiên họp chuyên đề về thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo. Ảnh: VGP/Nhật Bắc.

Tại Phiên họp chuyên đề về thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo chiều 23/6 của Ban Chỉ đạo của Chính phủ về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06, Bộ KH&CN đề xuất thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia nhằm tạo cơ chế tài chính mới, thúc đẩy thương mại hóa các công nghệ chiến lược, hình thành doanh nghiệp công nghệ có khả năng cạnh tranh.

Phiên họp do Thủ tướng Lê Minh Hưng, Trưởng Ban Chỉ đạo, chủ trì. Một trong những nội dung đáng chú ý được Bộ KH&CN trình bày là đề xuất triển khai thí điểm Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia.

Cần công cụ tài chính đặc thù cho công nghệ chiến lược

Báo cáo tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ KH&CN Hoàng Minh cho biết, phát triển công nghệ chiến lược không chỉ dừng ở việc làm chủ công nghệ lõi mà mục tiêu quan trọng hơn là phải hình thành được các sản phẩm, doanh nghiệp và thị trường dựa trên những công nghệ đó.

Trong quá trình này, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, đặc biệt là các doanh nghiệp phát triển dựa trên công nghệ lõi, có tiềm năng tạo ra đột phá nhưng thường phải đối mặt với mức độ rủi ro cao, thời gian đầu tư dài và khó tiếp cận các nguồn vốn truyền thống.

"Loại hình doanh nghiệp này đòi hỏi những công cụ tài chính đặc thù, trong đó quỹ đầu tư mạo hiểm sử dụng nguồn lực nhà nước là một thiết chế quan trọng", Thứ trưởng Hoàng Minh nhấn mạnh.

Theo Bộ KH&CN, hiện nay một trong những điểm nghẽn lớn của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Việt Nam là khoảng cách giữa nghiên cứu và thương mại hóa còn rất lớn. Nhiều kết quả nghiên cứu chưa thể trở thành sản phẩm thị trường do thiếu nguồn vốn phù hợp, đặc biệt đối với các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ sâu.

Quỹ đầu tư mạo hiểm đã được quy định trong Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo và Nghị định số 264/2025/NĐ-CP của Chính phủ là bước đi quan trọng nhưng vẫn chưa đủ.

Điểm cốt lõi là cần có cơ chế thí điểm, chính sách ở tầm quốc gia phù hợp với đặc thù của loại hình đầu tư này: rủi ro cao, quản trị theo danh mục đầu tư và có chu kỳ đầu tư dài.

Thứ trưởng Bộ KH&CN Hoàng Minh nêu ý kiến tại phiên họp. Ảnh: VGP/Nhật Bắc.

Năm thách thức cần tháo gỡ

Thực hiện nhiệm vụ được giao, Bộ KH&CN đã chủ trì rà soát tổng thể, nghiên cứu các mô hình quốc tế và đề xuất phương án triển khai.

Ngày 15/6, Bộ KH&CN tổ chức tọa đàm quốc tế tại TP.HCM với sự tham gia của hơn 20 quỹ đầu tư và các chuyên gia quản lý quỹ cùng nhiều chuyên gia trong lĩnh vực đầu tư mạo hiểm.

Qua tham vấn, Bộ nhận diện 5 nhóm vấn đề lớn cần giải quyết để đưa quỹ đầu tư mạo hiểm vào hoạt động hiệu quả.

Thứ nhất, khả năng huy động nguồn lực xã hội còn hạn chế. Nhiều nhà đầu tư tiềm năng vẫn đang chờ một cơ chế vận hành rõ ràng, ổn định trước khi tham gia.

Thứ hai, tồn tại mâu thuẫn giữa bản chất của đầu tư mạo hiểm – vốn phải chấp nhận một tỷ lệ thất bại nhất định để tìm kiếm những dự án đột phá – với nguyên tắc bảo toàn vốn nhà nước.

Thứ ba, hành lang pháp lý về miễn trừ trách nhiệm chưa đồng bộ khiến những người tham gia quyết định đầu tư có tâm lý e ngại rủi ro pháp lý.

Thứ tư, Việt Nam còn thiếu đội ngũ quản lý quỹ có kinh nghiệm quốc tế, trong khi cơ chế đãi ngộ hiện nay chưa đủ sức thu hút các chuyên gia giỏi trong và ngoài nước.

Thứ năm, hệ sinh thái thoái vốn chưa phát triển, các cơ chế định giá doanh nghiệp công nghệ và các kênh để nhà đầu tư thu hồi vốn còn nhiều hạn chế.

Thí điểm mô hình mới, Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt

Để giải quyết những điểm nghẽn trên, Bộ KH&CN kiến nghị Thủ tướng cho phép triển khai thí điểm Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia với 4 nhóm nội dung trọng tâm.

Về lộ trình vốn, Bộ đề xuất trong giai đoạn 2026-2028, quỹ có vốn khởi điểm khoảng 100 triệu USD, trong đó Nhà nước đóng vai trò chủ đạo theo mô hình Yozma của Israel - mô hình từng góp phần hình thành hệ sinh thái đầu tư mạo hiểm phát triển mạnh tại quốc gia này.

Từ giai đoạn 2028-2035, quỹ sẽ từng bước huy động thêm nguồn vốn tư nhân, hướng tới cơ cấu vốn tư nhân tham gia khoảng 30%-40%, đồng thời phát triển các quỹ chuyên biệt cho từng lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Về tổ chức bộ máy, Bộ đề xuất áp dụng cơ chế tuyển dụng, sử dụng và đãi ngộ theo nguyên tắc thị trường; trao quyền chủ động cho hội đồng đầu tư; đồng thời tăng cường kết nối với các viện nghiên cứu, trường đại học và các cơ sở ươm tạo công nghệ.

Về quản trị rủi ro, hiệu quả của quỹ cần được đánh giá trên tổng thể danh mục đầu tư thay vì từng dự án riêng lẻ. Những trường hợp thực hiện đúng thẩm quyền, đúng quy trình, bảo đảm công khai, minh bạch và khách quan cần có cơ chế bảo vệ người ra quyết định.

Về hành lang pháp lý, Bộ KH&CN kiến nghị Chính phủ báo cáo Quốc hội ban hành Nghị quyết về cơ chế đặc thù, trong đó bao gồm cơ chế miễn trừ trách nhiệm đối với cán bộ quản lý, vận hành quỹ sử dụng ngân sách nhà nước khi thực hiện đúng quy định.

Việc ban hành Nghị quyết này với cơ chế đặc thù đủ mạnh, cho phép chấp nhận rủi ro có kiểm soát trong hoạt động đầu tư, đồng đầu tư vào các công nghệ chiến lược không chỉ là điều kiện để Quỹ đầu tư mạo hiểm vận hành đúng bản chất mà còn tạo ra đòn bẩy thể chế, thúc đẩy đưa các công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược vào thực tiễn, góp phần hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 57.

Thu Giang/Baochinhphu