Đề xuất cấm thi khoa học kỹ thuật quốc gia 1-2 năm nếu học sinh làm giả dữ liệu

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa đăng tải dự thảo Thông tư ban hành Quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT để lấy ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trên Cổng thông tin điện tử Bộ GD&ĐT.

Giáo viên, nhà trường cũng chịu trách nhiệm

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất các chế tài cụ thể đối với hành vi vi phạm liêm chính khoa học tại cuộc thi. Theo đó, “Học sinh làm giả hồ sơ, nhật ký hoặc dữ liệu gốc sẽ bị hủy kết quả thi và cấm tham gia cuộc thi từ 1 đến 2 năm”.

Đối với người hướng dẫn vi phạm, có thể bị cấm hướng dẫn từ 1 đến 2 chu kỳ cuộc thi tiếp theo, đồng thời bị xử lý theo luật viên chức và pháp luật khác có liên quan.

Nếu dự án bị phát hiện vi phạm liêm chính khoa học sau khi đã được trao giải, giải thưởng của dự án đó sẽ bị thu hồi và công bố công khai.

Dự thảo đồng thời quy định cơ chế tiếp nhận, xác minh và hình thức xử lý tương ứng với từng vi phạm, nhằm bảo đảm việc xử lý đồng bộ, không chồng chéo với hệ thống pháp luật hiện hành.

Dự thảo quy định trách nhiệm liên đới của người hướng dẫn và cơ sở giáo dục trong việc bảo đảm liêm chính khoa học. Người hướng dẫn không được thực hiện thay học sinh các nội dung cốt lõi của dự án và phải chịu trách nhiệm liên đới nếu để xảy ra vi phạm.

Một dự án được trao giải Nhất tại Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT năm học 2025-2026. (Ảnh: BTC)

Cơ sở giáo dục nếu thiếu giám sát để xảy ra sai phạm sẽ bị phê bình và xem xét trách nhiệm người đứng đầu. Danh sách dự án, báo cáo tóm tắt và poster cũng phải được công khai rộng rãi. Đơn vị thường trực sẽ công khai địa chỉ tiếp nhận kiến nghị về tính nguyên gốc và xử lý xác minh trong vòng 7 ngày làm việc.

Bắt buộc lập nhật ký nghiên cứu, dùng AI phải kê khai

Để kiểm soát quá trình thực hiện dự án, dự thảo yêu cầu học sinh lập nhật ký nghiên cứu liên tục, bằng bản viết hoặc điện tử. Nhật ký phải ghi nhận rõ thời gian, đầu việc, phương pháp và vai trò của từng người, có xác nhận định kỳ của giáo viên hướng dẫn.

Đây là tài liệu bắt buộc dùng để đối chiếu mức độ trung thực, đồng thời phân biệt sự tham gia thực chất của học sinh với vai trò hỗ trợ của người hướng dẫn.

Dự án phải bảo đảm tính nguyên gốc, trung thực, khách quan; không gian lận, giả mạo, sao chép trái phép hoặc chiếm đoạt kết quả nghiên cứu của người khác. Kết quả nghiên cứu phải phản ánh đúng mức độ đóng góp thực chất của từng thành viên.

Dự thảo cũng kiểm soát việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghiên cứu. Học sinh được phép sử dụng AI để tra cứu hoặc mô phỏng nhưng phải kê khai trung thực trong hồ sơ về mục đích và phạm vi sử dụng.

“Nghiêm cấm dùng AI để giả mạo quá trình nghiên cứu, tạo lập dữ liệu sai lệch hoặc thay thế hoạt động phân tích, sáng tạo của học sinh”, dự thảo nêu rõ.

Chuẩn hóa còn 16 lĩnh vực, 20 tiêu chí đánh giá

Dự thảo đề xuất chuẩn hóa danh mục lĩnh vực dự thi còn 16 lĩnh vực. Tên gọi một số lĩnh vực được điều chỉnh để thống nhất với danh mục nhóm ngành đào tạo tại Nghị định số 179/2026/NĐ-CP, tạo cơ sở liên thông giữa kết quả Cuộc thi với chính sách học bổng và tuyển sinh đại học.

Tiêu chí đánh giá và thang điểm cũng được xây dựng lại, chi tiết hóa thành 20 tiêu chí, nhóm theo 5 nhóm tương ứng với cấu trúc đánh giá của Hội thi khoa học và kỹ thuật quốc tế (Regeneron ISEF).

Trong đó, câu hỏi/vấn đề nghiên cứu được chấm 10 điểm; thiết kế và phương pháp nghiên cứu 15 điểm; thực hiện 20 điểm; tính sáng tạo và tác động tiềm năng 20 điểm; trình bày 35 điểm. Tổng điểm tối đa 100 điểm.

Một điểm mới khác là dự thảo quy định 3 mức độ an toàn đối với dự án nghiên cứu, gồm: mức cấm tuyệt đối, mức phê duyệt rủi ro và mức an toàn. Việc phân định nhằm giúp cơ sở giáo dục có căn cứ rõ ràng khi phê duyệt kế hoạch nghiên cứu của học sinh.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung các quy định cụ thể về nội dung, thời điểm, hình thức công khai thông tin Cuộc thi; cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về vi phạm liêm chính khoa học.

Lệ Thu