Để vượt qua thời kỳ khủng hoảng, EU tính khôi phục mô hình 'mua chung' khí đốt

Trong bối cảnh cuộc xung đột Iran làm dấy lên lo ngại sâu sắc về nguồn cung năng lượng, Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét một bước đi chiến lược là khôi phục và mở rộng mô hình "mua chung" khí đốt trên toàn khối, Politico đưa tin ngày 21/4.

Đây là một trong số những biện pháp mà Ủy ban châu Âu (EC) – cơ quan điều hành EU – đang xem xét để giúp bảo vệ nền kinh tế khối trước sự biến động khó lường của giá cả và rủi ro đứt gãy nguồn cung.

EU lần đầu tiên giới thiệu mô hình AggregateEU vào năm 2023, như một biện pháp khẩn cấp sau khi nguồn cung từ Nga bị cắt giảm.

Hoạt động thông qua một nền tảng điều phối trung tâm, AggregateEU tập hợp nhu cầu của các nước thành viên lại thành một đơn hàng khổng lồ.

Thay vì để từng công ty năng lượng tại các quốc gia thành viên đơn độc đàm phán với các "ông lớn" như ExxonMobil hay QatarEnergy, việc tận dụng sức mạnh thị trường của 450 triệu người tiêu dùng giúp EU có vị thế đàm phán tốt hơn.

Ý tưởng là nhằm tăng cường vị thế đàm phán của các công ty EU với các nhà cung cấp nước ngoài. Ảnh: Marine Insight

Theo đề xuất mới mà Politico được tiếp cận, cơ chế này không chỉ dừng lại ở việc đối phó với khủng hoảng mà có thể trở thành một công cụ thường trực.

Bằng cách thống nhất việc mua sắm, EU có thể chuyển dịch dần từ mua chung khí đốt sang mua chung dầu và các nguồn năng lượng xanh như hydro trong tương lai, sử dụng cùng một hạ tầng điều phối.

EC cũng sẽ "tìm cách tăng cường hợp tác quốc tế để tăng nguồn cung từ các nước láng giềng và thông qua mạng lưới các hiệp định thương mại của EU", Ủy ban nói thêm.

Nhưng việc khôi phục mô hình mua sắm phối hợp này không hề đơn giản. Một trong những rào cản lớn nhất là sự khác biệt về lợi ích giữa các quốc gia thành viên.

AggregateEU, phiên bản ban đầu, đã bị chỉ trích rộng rãi, với những người phản đối kêu gọi dữ liệu minh bạch hơn và đặt câu hỏi về khẳng định của EC rằng hệ thống này đã được sử dụng rộng rãi.

Những người khác lập luận rằng sự can thiệp của EU có thể làm đảo lộn các chuỗi cung ứng vốn đã mong manh và việc đàm phán song phương giữa các bên tham gia thị trường lâu năm sẽ hiệu quả hơn.

Ngoài ra, việc áp dụng trần giá khí đốt đi kèm với cơ chế mua chung cũng vấp phải cảnh báo về rủi ro làm giảm sức hấp dẫn của thị trường châu Âu đối với các nhà cung cấp toàn cầu.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen đã lên tiếng bảo vệ mô hình mua sắm phối hợp này.

Hồi đầu tháng 4, Von der Leyen cho biết, thông qua nền tảng này, 90 tỷ m3 khí đốt đã được mua và đáp ứng 77 tỷ m3 nhu cầu của EU kể từ năm 2023. Tuy nhiên, theo Politico, vẫn chưa rõ liệu những con số đó có phản ánh lượng mua thực tế hay không.

Bản thân bà Von der Leyen cũng thừa nhận rằng nền tảng này cần được cải thiện. "Chúng ta không bắt đầu từ con số 0 với sự phối hợp này trong lĩnh vực năng lượng, nhưng chúng ta có thể phải làm nhiều hơn và làm tốt hơn".

Minh Đức (Theo Politico, RBC Ukraine)