ĐBQH: Tăng thu nhưng không làm triệt tiêu động lực sản xuất, kinh doanh

Đại biểu Trần Văn Lâm - Đoàn Đại biểu tỉnh Bắc Ninh

Tại phiên thảo luận chiều 20/4 về tình hình kinh tế - xã hội, đại biểu Quốc hội Trần Văn Lâm - Đoàn Đại biểu tỉnh Bắc Ninh cho rằng, thời gian qua, Chính phủ đã thường xuyên nhấn mạnh và triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường tiết kiệm trong quản lý thu, chi ngân sách, đặc biệt là đẩy mạnh tăng thu, đồng thời cắt giảm chi thường xuyên để chuyển sang chi đầu tư.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là trong điều kiện nguồn lực có hạn, làm thế nào để thu, chi ngân sách đạt hiệu quả cao nhất, tối ưu nhất cho phát triển kinh tế xã hội đất nước.

Theo đại biểu Lâm, về thu ngân sách, thời gian qua, việc tăng thu, thậm chí thu vượt dự toán là một tín hiệu tích cực, góp phần tạo thêm nguồn lực và không gian cho chi ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, thu ngân sách cũng cần được đặt trong tổng thể mục tiêu phát triển bền vững.

"Nếu việc tăng thu làm triệt tiêu động lực sản xuất kinh doanh, thu hẹp khu vực kinh tế hoặc phát sinh những vấn đề xã hội ảnh hưởng đến tiềm năng tăng trưởng trong dài hạn thì hiệu quả của việc tăng thu đó cần được xem xét một cách thấu đáo," đại biểu Trần Văn Lâm nêu.

Theo đại biểu, thực tiễn thời gian qua cho thấy việc Quốc hội quyết định miễn, giảm thuế, phí và sử dụng nguồn thu hợp lý đã góp phần quan trọng giúp nền kinh tế ổn định, vượt qua giai đoạn khó khăn do dịch bệnh cũng như các biến động quốc tế như đứt gãy chuỗi cung ứng. Vì vậy, vấn đề không chỉ là tăng thu, mà là tăng thu như thế nào, ở lĩnh vực và khu vực nào, để vừa bảo đảm nguồn lực ngân sách, vừa nuôi dưỡng nguồn thu, thúc đẩy phát triển lâu dài.

Đại biểu Trần Văn Lâm cũng đánh giá cao đề xuất mới nhất của Chính phủ trình Quốc hội tại kỳ họp này về việc sửa đổi một số nội dung của các luật thuế như thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp nhằm hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ trước những tác động bất lợi của kinh tế thế giới. Đây là chủ trương đúng, cần tiếp tục phát huy để bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu kinh tế và mục tiêu xã hội trong chính sách thu.

Ngược lại, ở phía chi ngân sách, đại biểu Lâm cho rằng, tiết kiệm chi thường xuyên là cần thiết. "Nhưng việc cắt giảm mang tính cơ học, theo mệnh lệnh hành chính, ví dụ cắt 5% hay 10%, chưa chắc đã phản ánh đúng bản chất của tiết kiệm," đại biểu nêu vấn đề và cho rằng, yêu cầu tiết kiệm không phải là cắt giảm quy mô vốn, mà là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn (hệ số ICOR).

Đại biểu Nguyễn Văn Mạnh - Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ. Ảnh: Media Quốc hội.

Cũng góp ý vào vấn đề quản lý thuế, đại biểu Nguyễn Văn Mạnh - Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ cho biết, Cục thuế đã ban hành quyết định số 339 về việc phân công danh mục các doanh nghiệp quản lý thu do Phòng Quản lý Thuế, Chi Cục Thuế doanh nghiệp lớn quản lý trực tiếp và sẽ thực hiện từ ngày 01/04/2026. Đây là bước đi quan trọng thể hiện tư duy quản lý hiện đại và tiếp cận mô hình quản lý thuế của thế giới, chuyển từ việc quản lý dàn trải sang quản lý có trọng tâm, trọng điểm sát với đặc thù và quy mô của từng doanh nghiệp.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai thực hiện sẽ xuất hiện một số vấn đề bất cập. Cụ thể, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Quản lý thuế đều tăng cường phân cấp phân quyền, giữa cấp trên cấp dưới, giữa các cơ quan Nhà nước ở Trung ương và địa phương để nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương. Do đó, nếu không gắn việc quản lý thuế của cơ quan thuế Trung ương với quản lý thuế của địa phương thì khi có sự biến động lớn trong hoạt động của doanh nghiệp sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu và cân đối ngân sách của địa phương.

Cũng theo đại biểu, thực tế các địa phương vẫn phải chịu trách nhiệm về đất đai, xây dựng hạ tầng đồng bộ, con người, nguồn nhân lực lao động và chịu tác động về môi trường, an ninh, trật tự an toàn xã hội và phải chịu trách nhiệm áp lực về chỉ tiêu thu ngân sách. Hàng năm trung ương vẫn giao nhiệm vụ thu ngân sách địa phương cho các tỉnh và chỉ tiêu này là một trong những tiêu chí để đánh giá KPI của tỉnh. Vì vậy, việc giao cho tỉnh quản lý thì sự chỉ đạo của Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân các tỉnh về công tác thu ngân sách càng sát sao và chủ động hơn.

Chưa kể, việc giao quyền quản lý cho địa phương giúp cắt giảm chi phí tuân thủ, giải quyết ách tắc hành chính nhanh chóng và tạo ra động lực nội tại để chính quyền các tỉnh không ngừng cải thiện hạ tầng và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển, theo đại biểu Lâm.

Từ những phân tích trên, đại biểu Mạnh đề xuất các giải pháp sau:

Về khung pháp lý, ông Mạnh đề nghị Bộ Tài chính sớm ban hành Thông tư hướng dẫn chi tiết điều 3 của Luật Quản lý thuế về phân loại người nộp thuế, trong đó xác định rõ tiêu chí phân nhóm đặc biệt là tiêu chí đối với các doanh nghiệp lớn để bảo đảm áp dụng thống nhất, minh bạch trong toàn hệ thống, tránh cách hiểu và vận dụng khác nhau.

Về cơ chế phối hợp, cần thiết lập sự gắn kết chặt chẽ thực chất giữa cơ quan thuế trung ương và chính quyền địa phương thông qua hệ thống chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực. Phải đảm bảo địa phương được đồng quản lý thông tin để phục vụ cho công tác chỉ đạo điều hành ngân sách kịp thời.

Bên cạnh đó, cần bảo đảm cân bằng về trách nhiệm, lợi ích và động lực giữa Trung ương và địa phương, cả trước mắt và lâu dài.

Đại biểu đề nghị Chính phủ cân nhắc hài hòa giữa việc xây dựng mô hình quản lý thuế hiện đại với việc duy trì sự phù hợp, ổn định trong tỷ lệ điều tiết nguồn thu từ các doanh nghiệp lớn. Theo đó, cần tạo động lực để các địa phương tiếp tục thu hút doanh nghiệp lớn đầu tư, qua đó nuôi dưỡng và phát triển nguồn thu, giúp địa phương chủ động nguồn lực thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội dài hạn, nhất là đầu tư hạ tầng đồng bộ và hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới.

Kiều Chinh