Đãi ngộ cho nghệ nhân để giữ nghề truyền thống

Gắn bó với nghề mây tre đan hơn nửa đời người, Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Văn Hạnh (làng nghề Phú Vinh, xã Phú Nghĩa, Hà Nội) cho biết, điều khiến ông trăn trở nhất không chỉ là làm ra sản phẩm đẹp, mà còn là làm sao để lớp trẻ tiếp tục gắn bó với nghề.

Bởi để thành thợ lành nghề, người học phải mất nhiều năm kiên trì, trong khi thu nhập từ nghề truyền thống không phải lúc nào cũng đủ sức giữ chân người trẻ.

Vì vậy, khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó nhấn mạnh việc xây dựng cơ chế, chính sách đãi ngộ xứng đáng đối với đội ngũ nghệ nhân, nghệ sĩ, ông Hạnh và nhiều người làm nghề truyền thống bày tỏ sự phấn khởi.

Theo các nghệ nhân, đây là nguồn động viên lớn đối với những người đang ngày ngày nỗ lực gìn giữ và phát triển các nghề thủ công.

Thống kê tại Hà Nội - địa phương có số lượng làng nghề lớn nhất cả nước với khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó 337 làng nghề, nghề truyền thống đã được công nhận – đội ngũ nghệ nhân giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc truyền nghề và đào tạo thế hệ thợ thủ công kế cận.

Hiện toàn thành phố có 351 nghệ nhân làng nghề, gồm 19 Nghệ nhân Nhân dân, 72 Nghệ nhân Ưu tú và 260 Nghệ nhân Hà Nội.

Theo Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Văn Hạnh, với những người gắn bó cả đời với nghề thủ công việc truyền dạy cho thế hệ trẻ không chỉ là công việc mà còn là trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa.

Ông cho rằng khi có thêm các chính sách quan tâm, hỗ trợ cụ thể từ Nhà nước, nghệ nhân sẽ có điều kiện tốt hơn để đầu tư cho sáng tạo, đào tạo thợ trẻ và phát triển sản phẩm mới phù hợp với nhu cầu thị trường.

Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Văn Hạnh (làng nghề mây tre đan Phú Vinh, xã Phú Nghĩa, Hà Nội).

Cùng chia sẻ quan điểm này, nghệ nhân trẻ Lê Ngọc Lâm (làng rèn Đa Sỹ, phường Kiến Hưng, Hà Nội) cho hay, thực tế hiện nay không chỉ riêng làng rèn Đa Sỹ mà nhiều làng nghề khác cũng đang gặp khó khăn trong việc duy trì nguồn nhân lực kế cận.

Vì vậy, các chính sách hỗ trợ dành cho nghệ nhân được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để những người làm nghề tiếp tục gắn bó với nghề truyền thống.

"Làm nghề rèn đòi hỏi sự kiên trì, chịu khó và mất nhiều thời gian học việc nên không phải bạn trẻ nào cũng sẵn sàng theo nghề. Nếu có thêm chính sách hỗ trợ đào tạo, truyền nghề hoặc tạo điều kiện về mặt bằng sản xuất, quảng bá sản phẩm thì sẽ giúp những người trẻ như chúng tôi có thêm niềm tin để tiếp tục gắn bó lâu dài với nghề", ông Lâm chia sẻ.

Ông cũng cho rằng bên cạnh việc giữ gìn kỹ thuật truyền thống, các làng nghề cần từng bước đổi mới mẫu mã, cải tiến sản phẩm để phù hợp với nhu cầu thị trường và phát triển du lịch trải nghiệm.

Thời gian qua, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ nghệ nhân và làng nghề, từ xét phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Hà Nội đến đề nghị Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú.

Thành phố đồng thời thúc đẩy các hoạt động đào tạo, truyền nghề, xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu cũng như tổ chức hội chợ, triển lãm nhằm quảng bá sản phẩm làng nghề.

Mới đây, Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội cũng đã thông qua nghị quyết về chính sách hỗ trợ bảo tồn, phát triển làng nghề và ngành nghề nông thôn, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 nhằm triển khai Luật Thủ đô 2025.

Cụ thể, Hà Nội hỗ trợ một lần cho Nghệ nhân Nhân dân 40 triệu đồng/người; Nghệ nhân Ưu tú 30 triệu đồng/người; Nghệ nhân Hà Nội 20 triệu đồng/người. Bên cạnh đó, nghệ nhân tham gia truyền dạy nghề được hưởng mức bồi dưỡng theo buổi: Nghệ nhân Nhân dân 500.000 đồng/người/buổi; Nghệ nhân Ưu tú và Nghệ nhân Hà Nội 300.000 đồng/người/buổi.

Hoạt động sản xuất tại làng nghề rèn Đa Sỹ nơi các nghệ nhân vẫn ngày ngày gìn giữ kỹ thuật thủ công được truyền qua nhiều thế hệ.

Đối tượng áp dụng của Nghị quyết gồm doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ gia đình đang hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dịch vụ ngành nghề nông thôn theo quy định pháp luật; cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan đến công tác quản lý ngành nghề nông thôn trên địa bàn thành phố.

Theo các nghệ nhân, chính sách này không chỉ tôn vinh đóng góp của đội ngũ nghệ nhân mà còn góp phần bảo tồn giá trị văn hóa làng nghề, phát triển ngành nghề thủ công và tạo sinh kế bền vững cho người lao động tại các làng nghề của Thủ đô.

"Đây là nguồn động lực giúp chúng tôi truyền nghề hiệu quả hơn nhất là trong bối cảnh nhiều làng nghề đang gặp khó khăn", Nghệ nhân Ưu tú Hoàng Văn Hạnh nói.

Theo ông trong nhiều năm qua cơ sở của ông đã tham gia đào tạo nghề cho người dân ở nhiều địa phương, kể cả các vùng sâu, vùng xa như Sơn La, Hòa Bình hay Tuyên Quang. Việc truyền dạy nghề không chỉ giúp người dân có thêm sinh kế mà còn góp phần lan tỏa giá trị của nghề thủ công truyền thống.

Bày tỏ kỳ vọng khi Nghị quyết 80 được triển khai, nghệ nhân Lê Ngọc Lâm mong muốn địa phương sớm hình thành khu sản xuất tập trung dành riêng cho các làng nghề.

"Nếu có một cụm công nghiệp riêng cho làng nghề, các hộ sản xuất sẽ có điều kiện mở rộng quy mô, thuận lợi hơn về giao thông và logistics. Đồng thời, tại đây cũng có thể xây dựng khu trưng bày sản phẩm của các nghệ nhân và hộ sản xuất, qua đó quảng bá sản phẩm, thu hút du khách và phát triển du lịch trải nghiệm", ông Lâm nói.

Khi Nghị quyết số 80-NQ/TW dần được triển khai bằng những chính sách cụ thể và thiết thực, các làng nghề sẽ có thêm điều kiện để phát triển bền vững, gắn kết giữa bảo tồn văn hóa với phát triển kinh tế. Đó cũng là nền tảng để những tinh hoa nghề thủ công Việt Nam tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.

Quốc Tiệp - Kim Thoa