Đại hội XIV: Phát huy vai trò cầu nối tri thức và hợp tác toàn cầu của kiều bào

Tiến sỹ Trần Hải Linh, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam-Hàn Quốc, Chủ tịch sáng lập Hội Chuyên gia, Trí thức Việt Nam-Hàn Quốc. (Ảnh: TTXVN phát)

Sau 40 năm Đổi mới, với những kết quả quan trọng, mang tầm vóc lịch sử, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã và đang khẳng định vai trò là một nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN, Tiến sỹ Trần Hải Linh, Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam-Hàn Quốc, Chủ tịch sáng lập Hội chuyên gia, trí thức Việt Nam-Hàn Quốc cho rằng trong bối cảnh phát triển mới, việc phát huy và định vị đúng vai trò kiều bào được xem là yếu tố then chốt, góp phần tạo động lực cho đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

- Sau 40 năm Đổi mới, theo Tiến sỹ, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã đóng góp nổi bật nào vào sự phát triển của đất nước?

Tiến sỹ Trần Hải Linh: Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước luôn xác định cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời và là nguồn lực quan trọng của cộng đồng dân tộc Việt Nam.

Việc ban hành Nghị quyết số 36-NQ/TW (năm 2004), Chỉ thị số 45-CT/TW và Kết luận số 12-KL/TW, cùng nhiều chính sách trong những năm gần đây đã thể hiện rõ tình cảm và trách nhiệm của Đảng và Nhà nước trong việc chăm lo cho cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, đáp ứng nguyện vọng chính đáng của đồng bào, từ đó động viên, khích lệ bà con tiếp tục nỗ lực vươn lên, khơi dậy tiềm năng, phát huy nguồn lực to lớn và tinh thần yêu nước, hướng về quê hương.

Nhìn lại hành trình bốn thập niên đổi mới, có thể nói rằng, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã trở thành một nguồn lực chiến lược, đóng góp trên nhiều phương diện quan trọng cho sự nghiệp phát triển của đất nước.

Đóng góp về kinh tế-đầu tư là một trong những dấu ấn rõ nét nhất. Lượng kiều hối liên tục tăng và duy trì ở mức cao trong nhiều năm, không chỉ hỗ trợ đời sống người dân mà còn góp phần tạo nguồn vốn quan trọng cho ổn định vĩ mô và phát triển kinh tế. Nhiều doanh nhân kiều bào đã trở thành cầu nối thu hút các tập đoàn quốc tế vào Việt Nam, mở ra các dự án sản xuất, công nghệ, logistics, thương mại điện tử, du lịch-dịch vụ chất lượng cao... góp phần cải thiện năng lực cạnh tranh và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Bên cạnh đó, đội ngũ trí thức, chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài đã có những đóng góp thiết thực cho khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục-đào tạo trong nước. Nhiều chương trình hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, tập huấn kỹ năng quản trị hiện đại… được triển khai với sự tham gia tích cực của kiều bào. Không ít chuyên gia đã trở về làm việc dài hạn hoặc kết nối mạng lưới trí thức quốc tế, đóng góp vào hoạch định chính sách, chiến lược phát triển ngành, địa phương và doanh nghiệp.

Khối Kiều bào Việt Nam diễu qua Lễ đài trong Lễ diễu binh, diễu hành dịp Quốc khánh 2/9. (Ảnh: Phạm Kiên/TTXVN)

Song song đó, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giữ vai trò quan trọng trong ngoại giao nhân dân và quảng bá hình ảnh đất nước, Tổ quốc. Sự thành công, uy tín và hội nhập sâu của cộng đồng người Việt tại các nước, góp phần tạo dựng hình ảnh về một Việt Nam năng động, thân thiện, có trách nhiệm. Kiều bào cũng là lực lượng tích cực vận động bạn bè quốc tế ủng hộ lập trường chính nghĩa của Việt Nam; đồng thời lan tỏa văn hóa, ngôn ngữ và bản sắc dân tộc đến cộng đồng sở tại.

Ngoài ra, kiều bào đóng góp quan trọng trong xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc. Các hoạt động nhân đạo, từ thiện, hỗ trợ thiên tai, đóng góp cho chương trình an sinh xã hội, phát triển giáo dục vùng khó khăn... thể hiện tình cảm sâu nặng của kiều bào đối với Tổ quốc. Đây cũng là nguồn động viên tinh thần lớn lao, củng cố niềm tin và sự gắn bó của cộng đồng với đất mẹ.

Tất cả những đóng góp ấy minh chứng rằng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là "một bộ phận không tách rời của dân tộc", mà còn là nguồn lực đặc biệt quan trọng của tiến trình phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

- Tiến sỹ đánh giá như thế nào về nguồn lực trí tuệ, kinh nghiệm và kết nối toàn cầu của kiều bào trong bối cảnh phát triển kinh tế tri thức hiện nay?

Tiến sỹ Trần Hải Linh: Trong bối cảnh kinh tế tri thức và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang định hình lại trật tự phát triển toàn cầu, nguồn lực trí tuệ và mạng lưới kết nối quốc tế của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài trở nên có giá trị chiến lược hơn bao giờ hết.

Tiêu biểu, với hơn 6 triệu kiều bào, trong đó có hàng trăm nghìn chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân hoạt động trong các lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, y-dược, tài chính, hàng không, năng lượng sạch, logistics, thương mại điện tử... chính là nguồn chất xám đặc biệt quý báu mà không phải quốc gia nào cũng có được. Trí thức kiều bào không chỉ giàu kiến thức chuyên môn mà còn sở hữu tư duy toàn cầu, kinh nghiệm thực tiễn trong môi trường cạnh tranh quốc tế và khả năng làm việc theo chuẩn mực tiên tiến.

Bên cạnh đó, kiều bào chính là cầu nối tri thức toàn cầu. Mạng lưới chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài đang ngày càng phát triển, có khả năng liên kết với các trung tâm công nghệ, viện nghiên cứu và tập đoàn lớn trên thế giới. Đây là điều kiện thuận lợi để Việt Nam tiếp cận nhanh hơn với xu hướng đổi mới sáng tạo, mô hình kinh tế số, công nghệ lõi và các tiêu chuẩn quốc tế trong quản trị và phát triển doanh nghiệp.

Ngoài ra, nguồn lực kiều bào còn nằm ở khả năng kết nối thị trường và hợp tác đầu tư. Nhiều doanh nhân kiều bào là đại diện trong các hiệp hội quốc tế, giữ vị trí cao trong tập đoàn lớn hoặc là chủ các doanh nghiệp sáng tạo; có thể dẫn dắt dòng vốn, công nghệ, chuỗi cung ứng và cơ hội hợp tác vào Việt Nam, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy sự tham gia của Việt Nam vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Kiều bào xúc động dự lễ chào cờ tại đảo Trường Sa. (Ảnh: Vietnam+)

Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài còn mang đến nguồn lực mềm về văn hóa-xã hội, lan tỏa hình ảnh một Việt Nam trí tuệ, hội nhập và trách nhiệm. Uy tín và thành công của người Việt ở nước ngoài là nền tảng để tạo dựng niềm tin, thu hút hợp tác quốc tế và mở rộng không gian phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số.

Trong bối cảnh kinh tế tri thức, nguồn lực trí tuệ và kết nối của kiều bào không chỉ là lợi thế mà còn là một phần cấu thành năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc phát huy đúng mức, đúng cách nguồn lực này sẽ tạo ra sức bật mạnh mẽ, giúp Việt Nam rút ngắn khoảng cách phát triển và vươn lên trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Đặc biệt, trong giai đoạn Việt Nam chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và công nghệ cao, kiều bào chính là lực lượng có thể tham gia sâu rộng và tạo tác động nhanh nhất.

Ba nhóm đóng góp nổi bật của kiều bào trong lĩnh vực này là: Tham gia trực tiếp vào các hoạt động khoa học-công nghệ và R&D (Research and Development-Nghiên cứu và Phát triển); đóng góp qua khởi nghiệp công nghệ và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo; tham gia phát triển các chuỗi giá trị công nghệ cao.

Cụ thể, hàng chục nghìn chuyên gia Việt Nam đang làm việc trong các viện nghiên cứu, tập đoàn công nghệ lớn chính là nguồn lực quan trọng để Việt Nam phát triển các ngành mũi nhọn như AI, bán dẫn, bigdata, công nghệ sinh học-y sinh, tự động hóa, năng lượng sạch, công nghệ môi trường…

Kiều bào có thể hỗ trợ chuyển giao công nghệ, cố vấn chiến lược, đồng hướng dẫn nghiên cứu, tham gia các dự án quốc gia hoặc đóng vai trò "cầu nối" giữa quốc tế và Việt Nam. Việc tạo điều kiện cho chuyên gia kiều bào làm việc linh hoạt theo mô hình bán thời gian, theo dự án hoặc hình thức "visiting professor" (giáo sư thỉnh giảng) sẽ tạo cơ hội để chúng ta nhanh chóng tiếp cận tri thức mới.

Nhiều doanh nhân kiều bào có kinh nghiệm xây dựng start-up công nghệ, phát triển sản phẩm lõi, gọi vốn quốc tế; có thể trở thành nhà sáng lập, nhà đầu tư thiên thần (angel investor) hoặc đồng hành chiến lược trong các startup Việt Nam. Đây là lực đẩy quan trọng để nâng tầm hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nước.

Cùng với đó, kiều bào có thể hỗ trợ doanh nghiệp Việt kết nối với mạng lưới cung ứng toàn cầu, tham gia vào chuỗi sản xuất chip, thiết bị điện tử, vật liệu mới, dược phẩm công nghệ cao hay các nền tảng số xuyên biên giới.

Việc "gắn Việt Nam vào trung tâm đổi mới sáng tạo khu vực" chỉ thành công khi có sự dẫn dắt từ những người hiểu cả thị trường Việt Nam và quốc tế-điều mà kiều bào có thế mạnh.

- Trước yêu cầu đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững, Tiến sỹ mong muốn Đại hội XIV sẽ đưa ra những chính sách đột phá nào nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho kiều bào tham gia đóng góp vào các lĩnh vực kinh tế, khoa học-công nghệ, giáo dục và văn hóa?

Tiến sỹ Trần Hải Linh: Dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIV đã nêu, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính... Do đó, cần "định vị" kiều bào không chỉ là "nguồn lực bổ sung" mà là "đối tác chiến lược" trong mọi chính sách phát triển quốc gia.

Kiều bào phải được coi là một trong những nguồn lực chiến lược ngang hàng với tài nguyên, lao động và vốn, đặc biệt là "vốn chất xám, vốn kết nối và vốn xã hội". Cùng với đó, kiều bào cần được xem là đối tác về tri thức, đầu tư và ngoại giao nhân dân, được "phân vai" rõ ràng theo năng lực để phát huy hiệu quả vai trò; tạo "một cửa" kết nối, điều phối và kích hoạt nguồn lực kiều bào; kết nối liên thế hệ, chú trọng các kiều bào trẻ...

Định vị kiều bào là đối tác chiến lược, cầu nối tri thức-vốn-thị trường sẽ giúp Việt Nam chuyển từ "hút tài nguyên" sang "huy động trí tuệ" một cách hệ thống.

Cùng với đó, khi Nhà nước, doanh nghiệp, viện/trường và kiều bào hoạt động trong một khung điều phối minh bạch và có đãi ngộ cạnh tranh, kiều bào sẽ tiếp tục có những đóng góp trực tiếp vào các đột phá chiến lược, góp phần đưa Việt Nam vươn nhanh trong kỷ nguyên số và tri thức."

- Xin cảm ơn những chia sẻ của Tiến sỹ Trần Hải Linh./.

(TTXVN/Vietnam+)