Sứ mệnh của thế hệ trí thức trẻ kiều bào trong kỷ nguyên mới

Là nghiên cứu sinh sau Tiến sĩ tại Trường Đại học Chulalongkorn, Thái Lan, chị nhìn nhận Đại hội XIV của Đảng có ý nghĩa như thế nào đối với thế hệ trí thức Việt Nam ở nước ngoài hiện nay?

Chị Phạm Nguyễn Như Quỳnh đang là nghiên cứu sinh sau Tiến sĩ tại Trường Đại học Chulalongkorn, Thái Lan. (Ảnh NVCC)

Đại hội XIV đánh dấu bước chuyển chiến lược, mở ra kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Với những người làm nghiên cứu trong môi trường quốc tế, Đại hội củng cố niềm tin rằng khoa học, công nghệ và tri thức là đòn bẩy then chốt để Việt Nam bứt phá. Sự kiện cho thấy, chúng tôi không đứng ngoài tiến trình phát triển, mà là một phần quan trọng của nguồn nội lực quốc gia.

Đại hội tạo điểm tựa tinh thần vững chắc, giúp trí thức trẻ ở nước ngoài vượt qua khoảng cách địa lý, cảm nhận rõ sự đồng hành cùng đất nước, từ đó có thêm động lực dấn thân vào các hướng nghiên cứu mới, mang tầm vóc toàn cầu nhưng phục vụ trực tiếp lợi ích và vị thế của Việt Nam.

Chị kỳ vọng Đại hội XIV đưa ra những định hướng gì mới trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và khoa học công nghệ, đặc biệt là việc quan tâm để thu hút, trọng dụng và kết nối hiệu quả đội ngũ trí thức trẻ Việt Nam ở nước ngoài?

Tôi kỳ vọng Đại hội XIV sẽ định hướng những chiến lược mang tính đột phá và thực chất. Đặc biệt, tôi mong đợi một cơ chế trọng dụng theo hướng mở, không nhất thiết trí thức phải về nước mới có thể cống hiến.

Nhà nước có thể xây dựng một mạng lưới dữ liệu chuyên gia toàn cầu thực thụ, nơi trí thức trẻ có thể tham gia vào các dự án quốc gia thông qua hình thức tư vấn, đào tạo từ xa hoặc mô hình phòng thí nghiệm chung giữa Việt Nam và các đại học hàng đầu thế giới.

Việc thu hút và trọng dụng cần đi đôi với việc xây dựng một hệ sinh thái nghiên cứu tương đồng với chuẩn quốc tế. Tôi kỳ vọng sẽ có những chính sách đặt hàng cụ thể, giao trọng trách cho các nhà khoa học trẻ dẫn dắt các dự án trọng điểm.

Khi được tin tưởng và trao quyền, trí thức trẻ kiều bào sẽ trở thành "mạch nước ngầm" quý giá, mang chất xám từ khắp nơi trên thế giới về tưới mát cho "mảnh đất" đổi mới sáng tạo trong nước.

Đại hội XIII xác định rõ vai trò của khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Từ góc nhìn người làm nghiên cứu, chị mong muốn những nội dung này sẽ được tiếp tục nâng tầm ra sao tại Đại hội XIV?

Đại hội XIII đặt nền móng rất tốt cho nhận thức về chuyển đổi số, nhưng đến Đại hội XIV, tôi mong muốn những nội dung này được thực thi hóa thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

Từ góc nhìn nghiên cứu, khoa học phải trở thành giải pháp cụ thể cho những bài toán thực tiễn của đất nước như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng hay y tế cộng đồng.

Tôi mong muốn Đại hội XIV sẽ thúc đẩy việc số hóa toàn diện hạ tầng nghiên cứu quốc gia, tạo ra các nền tảng chia sẻ dữ liệu chung để xóa bỏ khoảng cách giữa nghiên cứu trong nước và quốc tế.

Đồng thời, cần có sự khơi thông mạnh mẽ nguồn lực tài chính, khuyến khích doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào R&D (nghiên cứu và phát triển) thông qua các chính sách thuế và bảo hộ sở hữu trí tuệ nghiêm ngặt. Chỉ khi khoa học thực sự trở thành động lực trực tiếp tạo ra giá trị kinh tế, chúng ta mới thực hiện được khát vọng hùng cường.

Với những trải nghiệm hoạt động hội đoàn tại Thái Lan, chị có đề xuất gì để tiếng nói, sáng kiến và đóng góp của sinh viên-trí thức trẻ ở nước ngoài được lắng nghe nhiều hơn trong các quyết sách lớn của đất nước?

Từ trải nghiệm thực tiễn trong hoạt động hội đoàn tại Thái Lan, tôi nhận thấy sinh viên và trí thức trẻ ở nước ngoài sở hữu một lăng kính quan sát đa chiều, vừa mang tư duy toàn cầu, vừa thấm đẫm khát khao cống hiến cho quê hương. Tuy nhiên, để những tiềm năng này thực sự trở thành nguồn lực cho các quyết sách lớn, tôi đề xuất cần có những cơ chế tiếp nhận mang tính hệ thống và thực chất hơn.

Các trí thức trẻ kiều bào tại Thái Lan tham gia sự kiện kỷ niệm 80 năm ngày Quốc khánh. (Ảnh NVCC)

Trước hết, chúng ta nên xây dựng các diễn đàn đối thoại định kỳ và chuyên sâu giữa lãnh đạo Đảng, Nhà nước với cộng đồng trí thức trẻ theo từng nhóm ngành mũi nhọn. Việc tổ chức các buổi tọa đàm trực tuyến không chỉ xóa bỏ rào cản địa lý mà còn tạo kết nối trực tiếp, giúp những ý tưởng sáng tạo không bị mai một qua các khâu trung gian.

Thứ hai, tôi kiến nghị thiết lập cơ chế đặt hàng tri thức, nơi các bộ, ngành chủ động đưa ra các bài toán thực tiễn của đất nước để các hội trí thức, sinh viên tại nước ngoài tham gia giải quyết thông qua các đề án tư vấn hoặc nghiên cứu chung.

Ngoài ra, cần có sự quan tâm hơn nữa đối với chương trình Mạng lưới Trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu do Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam khởi xướng. Đây chính là hệ sinh thái lý tưởng để kết nối những bộ óc tinh hoa từ khắp nơi trên thế giới về một mối. Tôi kiến nghị cần đẩy mạnh việc vận hành mạng lưới này theo hướng chuyên sâu hơn, phân tách thành các nhóm tư vấn chính sách và kỹ thuật theo từng lĩnh vực mà đất nước đang ưu tiên, như kinh tế số, bán dẫn, hay phát triển bền vững.

Cuối cùng, cần phát huy tối đa vai trò của các Hội Sinh viên Việt Nam tại nước ngoài như những cánh tay nối dài của các cơ quan hoạch định chính sách.

Hội không chỉ là nơi gắn kết tình đồng hương, mà phải trở thành một trạm trung chuyển trí tuệ, nơi tổng hợp những sáng kiến, xu hướng phát triển tiên tiến từ nước sở tại để gửi về nước như những bản tham chiếu giá trị. Khi những hiến kế từ phương xa có một địa chỉ tiếp nhận tin cậy và được phản hồi thỏa đáng, niềm tin và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với tiền đồ dân tộc chắc chắn sẽ được nhân lên gấp bội.

Đại hội XIV kỳ vọng mở ra giai đoạn phát triển mới của đất nước. Chị cho rằng trách nhiệm và sứ mệnh của thế hệ trí thức trẻ kiều bào trong giai đoạn tới là gì?

Sứ mệnh của thế hệ trí thức trẻ kiều bào trong kỷ nguyên mới là trở thành những đại sứ tri thức và nhịp cầu phát triển.

Trách nhiệm đầu tiên là nỗ lực vươn tới đỉnh cao chuyên môn để khẳng định giá trị con người Việt Nam trên trường quốc tế, đó là cách khẳng định vị thế dân tộc hiệu quả nhất.

Trách nhiệm thứ hai là tinh thần kết nối và chuyển giao. Chúng tôi không chỉ học tập cho bản thân, mà phải luôn trăn trở làm sao để mang tinh hoa tri thức nhân loại về bồi đắp cho quê hương, làm sao để đưa các sản phẩm, sáng kiến mang trí tuệ Việt vươn tầm thế giới.

Trong giai đoạn tới, mỗi trí thức trẻ kiều bào cần là một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu của Việt Nam, sẵn sàng dấn thân, không ngại thử thách để viết tiếp những trang sử vẻ vang, đưa Tổ quốc bước vào kỷ nguyên phát triển bền vững, thịnh vượng và hạnh phúc.

Hoạt động gặp mặt tri thức Việt Nam tại Thái Lan do Đại sứ quán Việt Nam tổ chức. (Ảnh NVCC)

An Bình