Đại biểu Quốc hội đoàn Nghệ An thảo luận các cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam

Quang cảnh đợt 2, kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Viết Chung

Sáng 20/4, kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI bắt đầu đợt làm việc thứ hai, xem xét, quyết định nhiều nội dung quan trọng về lập pháp, giám sát và các vấn đề quan trọng quốc gia, các kế hoạch 5 năm.

Sau khi làm việc tại hội trường, đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An tiến hành thảo luận tổ về: Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam; Đề án thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư công.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An tham dự kỳ họp. Ảnh: Viết Chung

Nghiên cứu hỗ trợ kinh phí đào tạo lại viên chức thuộc lĩnh vực thể thao

Tham gia thảo luận, góp ý kiến vào dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam, ĐBQH Thái Thị An Chung - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn BĐQH tỉnh đồng tình lấy ngày 24/11 hàng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam.

Song, theo đại biểu Thái Thị An Chung, không nên đưa vào trong dự thảo nghị quyết quy định người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương, mà nên nghiên cứu, cân nhắc vì liên quan đến lĩnh vực văn hóa hiện có nhiều ngày. Ví dụ, ngày 23/11 là Ngày Di sản văn hóa; ngày 19/11 là Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân, trong đó có nhiều yếu tố về văn hóa.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An tiến hành thảo luận tổ. Ảnh: Khánh Duy

Về chính sách đãi ngộ, phát triển tài năng tại Khoản 2, Điều 7, đại biểu Chung đồng tình với quy định cho phép các đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực văn hóa, thể thao được áp dụng cơ chế tuyển dụng không qua thi tuyển đối với các vận động viên, nghệ sĩ tài năng, du học sinh tốt nghiệp ở nước ngoài bằng ngân sách trong các lĩnh vực văn hóa, thể thao.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị bỏ điều kiện "bằng ngân sách nhà nước" đối với đối tượng du học sinh tốt nghiệp ở nước ngoài. Vì hiện nay, nhiều đối tượng tài năng đi du học tự bỏ kinh phí, hoặc có học bổng mà có những thành tích, đạt được các giải thưởng, huy chương thì nếu thu hút được càng tốt.

Đồng tình với quy định tại Khoản 4, nhà nước hỗ trợ kinh phí để đào tạo lại viên chức thuộc các lĩnh vực nghệ thuật khi hết tuổi nghề để chuyển đổi vị trí việc làm, song Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn BĐQH tỉnh cho rằng, nếu chỉ giới hạn viên chức trong lĩnh vực nghệ thuật mà bỏ qua lĩnh vực thể thao là thiếu. Vì hiện nay, một số môn thể thao còn khó khăn nguồn lực như điền kinh, bơi lội, bắn súng...

ĐBQH Thái Thị An Chung - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn BĐQH tỉnh phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Đại biểu Chung băn khoăn, chính sách hoàn trả chi phí hợp lý phát sinh tại Việt Nam của các tổ chức, cá nhân nước ngoài sử dụng bối cảnh Việt Nam có phạm vi khá rộng và liệu nguồn lực nhà nước có đảm bảo hay không.

Vì vậy, có thể nghiên cứu, bổ sung các chính sách về thuế hoặc đơn giản hóa các thủ tục hành chính để các tổ chức, cá nhân nước ngoài sử dụng bối cảnh quay tại Việt Nam nhằm quảng bá, xúc tiến, phát triển sản phẩm thị trường công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Cần “bộ lọc” chính sách để văn hóa phát triển đúng hướng

Còn theo ĐBQH Thiếu tướng Ngô Nam Cường - Phó Tư lệnh Quân khu IV, dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy, chuyển từ tư duy bao cấp, quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; phù hợp với các nghị quyết của Trung ương về xây dựng nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc, đồng thời hướng tới đưa văn hóa trở thành một ngành công nghiệp.

Dự thảo nghị quyết đang tập trung về phát triển văn hóa Việt Nam với mục tiêu “ Hài hòa giữa bảo tồn - phát triển - và khai thác kinh tế”. Nhưng theo đại biểu Ngô Nam Cường, để cái "cú hích" này đi đúng hướng, cần làm rõ hơn cụm từ "hàm lượng văn hóa" trong các dự án được ưu đãi thuế.

Đại biểu Ngô Nam Cường nhấn mạnh, chúng ta khuyến khích doanh nghiệp làm văn hóa, nhưng nếu không có "bộ lọc" tốt, chính sách ưu đãi này rất dễ trở thành cái "mác" để những dự án giải trí đơn thuần trục lợi, vô hình trung làm giảm đi giá trị của công nghiệp văn hóa.

ĐBQH Thiếu tướng Ngô Nam Cường - Phó Tư lệnh Quân khu IV phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Phân tích sâu các hoạt động văn hóa như Festival Huế tại Thành phố Huế, Festival Hoa Đà Lạt, đại biểu cho rằng, những hoạt động này có yếu tố "thương mại hóa" di sản, chứ không phải là hoàn toàn tôn vinh. Nếu vẫn ưu đãi thuế cho những dự án chỉ chăm chăm vào "show diễn" bề nổi như thế, thì vô tình đang khuyến khích việc làm mòn đi bản sắc.

Từ những phân tích đó, đại biểu Ngô Nam Cường cho rằng, trong dự thảo Nghị quyết cần bổ sung, làm rõ thêm về nội hàm của các chính sách ưu đãi đối với các loại hình văn hóa như thế nào và phải bảo đảm được tiêu chí về bảo tồn, phát triển và kết hợp với khai thác văn hóa.

Về quy hoạch, theo đại biểu, quy định “ưu tiên” đối với thiết chế văn hóa là chưa đủ mạnh. Hiện nay, trong quy hoạch đô thị hay quy hoạch địa phương đã có các tiêu chí cứng như không gian xanh, không gian sạch; vì vậy cần đưa thiết chế văn hóa thành tiêu chí cụ thể thay vì chỉ dừng ở mức ưu tiên. Nếu chỉ dùng khái niệm ưu tiên thì có thể làm hoặc không làm.

Làm rõ nội hàm “chi cho văn hóa”

ĐBQH Vũ Thị Lan Anh - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Công tác Đại biểu của Quốc hội cho rằng, dự thảo nghị quyết chưa làm rõ nội hàm “chi cho văn hóa” là bao gồm những nội dung cụ thể nào. Việc chỉ quy định chi cho văn hóa là quá rộng, hơn nữa, trong dự thảo Nghị quyết này cũng chưa xác định được nội hàm của văn hóa là gồm những gì. Việc thiếu quy định này có thể dẫn đến tình trạng phân bổ nguồn lực dàn trải, thiếu trọng tâm.

Bên cạnh đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt ra yêu cầu ban hành cơ chế tài chính để ưu tiên thực hiện trong 3 lĩnh vực đột phá: Đào tạo và đãi ngộ nhân tài; ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số; đặt hàng sáng tạo các công trình văn hóa, tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng, nội dung và nghệ thuật.

ĐBQH Vũ Thị Lan Anh - Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác Đại biểu của Quốc hội phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Do đó, đại biểu Vũ Thị Lan Anh đề nghị nghiên cứu, thể chế hóa đầy đủ các định hướng nêu trên; đồng thời, làm rõ phạm vi, nội dung chi cho văn hóa theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, gắn với các lĩnh vực ưu tiên, qua đó, bảo đảm tính khả thi, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực trong thực tiễn.

Dự thảo nghị quyết trình ra Quốc hội lần này sau khi tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội đã bổ sung rất nhiều nội dung cơ chế ưu đãi về thuế, về hỗ trợ kinh phí đào tạo lại, hỗ trợ kinh phí sáng tạo… tác động trực tiếp đến phân bổ nguồn lực. Tuy nhiên, nội dung đánh giá về nguồn lực bảo đảm thực hiện các cơ chế này hiện chưa được thể hiện cụ thể.

"Việc làm rõ hơn cơ sở nguồn lực, đặc biệt là khả năng cân đối và bố trí nguồn lực trong thực tiễn, sẽ góp phần nâng cao tính khả thi của các cơ chế, chính sách được đề xuất, tạo thuận lợi cho các cơ quan có thẩm quyền trong quá trình xem xét, cho ý kiến và hoàn thiện dự thảo Nghị quyết", đại biểu Vũ Thị Lan Anh nêu và đề nghị cơ quan soạn thảo báo cáo rõ hơn về tính phù hợp của những quy định trên với Kết luận số 18-KL/TW và vấn đề bảo đảm nguồn lực để bảo đảm tính khả thi của dự thảo Nghị quyết.

Bổ sung các nguyên tắc áp dụng chính sách ưu đãi đặc thù

Đồng quan điểm với đại biểu Vũ Thị Lan Anh, ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn thuộc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh hoàn toàn ủng hộ việc phát triển các cụm sáng tạo, không gian sáng tạo và các trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa, song đề xuất làm rõ nội hàm của 2 khái niệm: Cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa và tổ hợp sáng tạo văn hóa.

ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú - Giám đốc Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn thuộc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Theo đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú, cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa nên thiên về tập trung vào sản xuất, hỗ trợ công tác nghiên cứu phát triển (R&D), hạ tầng dùng chung và kết nối. Tổ hợp sáng tạo văn hóa nên thiên về vấn đề trưng bày, trải nghiệm, trình diễn và tiêu dùng văn hóa. Tổ hợp này nên ưu tiên cho không gian sáng tạo và thí điểm các mô hình kinh doanh mới về văn hóa.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú cho rằng, cần nghiên cứu để bổ sung các nguyên tắc áp dụng chính sách ưu đãi đặc thù. Trong đó, ưu đãi phải gắn với các chức năng văn hóa cốt lõi như dự án có tỷ lệ hoạt động văn hóa - sáng tạo - sản xuất nội dung - trình diễn - đào tạo - R&D văn hóa đạt ngưỡng tối thiểu mới được hưởng ưu đãi. Không nên để tình trạng gắn tên “sáng tạo văn hóa” nhưng phần lớn diện tích và doanh thu lại đến từ bất động sản, thương mại, lưu trú hay bán lẻ.

Quy định các ngưỡng tỷ lệ nhất định cho hoạt động sáng tạo văn hóa, hoạt động nghiên cứu và phát triển văn hóa. Điều này giúp các địa phương thuận lợi hơn khi hình thành các khu, cụm. Xây dựng tiêu chí đầu ra và tác động.

Hiện nay các hoạt động khoa học công nghệ đang hướng theo tiêu chí đo đếm bằng kết quả. Vì vậy, cần nghiên cứu các tiêu chí như: Số việc làm tạo ra, tỷ lệ doanh thu, mức độ lan tỏa, mức độ đầu tư cho R&D, số hóa di sản hoặc các công nghệ sáng tạo. Tỷ lệ doanh thu từ hoạt động văn hóa, sáng tạo phải là tiêu chí hậu kiểm.

Cho phép thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với một số mô hình mới như như phim trường ảo, bảo tàng số nhập vai, nền tảng phân phối nội dung văn hóa mới, game văn hóa gắn di sản, không gian sáng tạo số kết hợp AI.

Đặc biệt, trong các nghiên cứu khoa học về cái khung thử nghiệm pháp lý đối với các văn hóa số, nếu như áp dụng cơ chế thử nghiệm thì phải rõ các điều kiện và loại hình công nghệ được thử nghiệm, và nên có giới hạn về mặt thời gian.

Chính vì vậy, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú đề xuất nên sửa đổi và nghiên cứu thêm là chuyển sang quy định: Các khu, cụm sáng tạo văn hóa này phải rõ hơn về vấn đề, về các tiêu chí, về mật độ chủ thể sáng tạo; Hạ tầng số; Phương án bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; Không gian sáng tạo công cộng và đặc biệt là vấn đề liên kết trong đào tạo, nghiên cứu, sản xuất và thương mại hóa các sản phẩm văn hóa.

Dự thảo nghị quyết giao Chính phủ để ban hành các bộ tiêu chí. Tuy nhiên, trong nghị quyết cần cân nhắc nghiên cứu bổ sung một số các nhóm tiêu chí tối thiểu phải có, ví dụ như các chức năng chính của các khu cụm này; tỷ lệ hoạt động văn hóa và sáng tạo và yêu cầu về hạ tầng số và các tiêu chí đánh giá về hiệu quả.

Phân tích sâu các nội dung về chuyển đổi số, dữ liệu văn hóa số và mô hình văn hóa mới trong dự thảo nghị quyết, đại biểu Tú đề nghị dự thảo làm rõ theo hướng: Xác định dữ liệu văn hóa số là tài nguyên công có quản trị. Bổ sung nguyên tắc liên thông, chuẩn hóa và chia sẻ có kiểm soát.

Quy định việc số hóa di sản phải gắn với bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan và quyền của cộng đồng nắm giữ di sản. Cho phép thí điểm mô hình mới, nhưng phải theo cơ chế sandbox có tiêu chí, thời hạn và đánh giá tác động.

Khoản 4 Điều 10 cần nhắc theo hướng: Nhà nước ưu tiên đầu tư, chuẩn hóa, liên thông và phát triển các thiết chế văn hóa số, bao gồm thư viện số, bảo tàng số, bảo tàng mở, nền tảng tiếp cận di sản số, nhà hát di động và các hình thức cung ứng dịch vụ văn hóa số phù hợp với pháp luật chuyên ngành.

Đối với mô hình kinh doanh văn hóa số mới chưa được pháp luật hiện hành quy định đầy đủ, Chính phủ được tổ chức thí điểm có kiểm soát sandbox trong thời hạn tối đa 5 năm. Việc thí điểm phải xác định rõ phạm vi, đối tượng, tiêu chí lựa chọn, cơ chế giám sát, đánh giá tác động và các yêu cầu về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, dữ liệu, an ninh mạng và chủ quyền văn hóa số.

Bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm đối với luật sư công

Góp ý vào dự thảo Nghị quyết về thực hiện thí điểm chế định luật sư công, ĐBQH chuyên trách Trần Nhật Minh tán thành về sự cần thiết ban hành nghị quyết để kịp thời thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng; đồng thời tán thành cao với báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp.

ĐBQH chuyên trách Trần Nhật Minh phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Về các trường hợp bị thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư của luật sư công, đại biểu Trần Nhật Minh phân tích, trong 5 trường hợp được nêu trong dự thảo, chỉ có một trường hợp quy định do vi phạm các hành vi bị nghiêm cấm: "Cung cấp dịch vụ pháp lý cho cá nhân, cơ quan, tổ chức ngoài khu vực nhà nước" quy định tại điểm c, Khoản 3, Điều 6.

Tuy nhiên, đối chiếu với Tờ trình Chính phủ và dự thảo nghị quyết, đại biểu cho rằng, luật sư công là đối tượng hết sức đặc thù, có tiêu chuẩn rất cao nhằm thực hiện các nhiệm vụ có tính chất pháp lý tại khu vực công để bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước. Do đó, cần phải có một đội ngũ luật sư vừa đáp ứng về trình độ chuyên môn cao nhưng phải vừa có phẩm chất đạo đức nghề nghiệp trong sáng, liêm chính.

Vì vậy, đại biểu Trần Nhật Minh cho rằng, không chỉ vi phạm hành vi cấm cung cấp dịch vụ pháp lý cho khách hàng ngoài khu vực nhà nước như dự thảo luật quy định, nếu luật sư công vi phạm tất cả các hành vi bị nghiêm cấm quy định tại Khoản 1, Điều 4 thì đều phải bị thu hồi chứng chỉ hành nghề luật sư. Vì đây là những hành vi vi phạm hết sức nghiêm trọng.

Về phạm vi công việc của luật sư công, đại biểu Trần Nhật Minh cho rằng, việc quy định giới hạn đối với các vụ việc khiếu nại phức tạp, kéo dài trong thực tiễn rất khó. Bởi vì, để xác định tính chất một vụ việc khiếu nại phức tạp, kéo dài thường trong quá trình giải quyết mới xác định được. Trong khi đó, luật sư công phải tham gia từ đầu, chứ không phải giữa chừng khi thấy phức tạp, kéo dài mới mời luật sư vào. Bên cạnh đó, tiêu chí xác định thế nào là phức tạp cũng không rõ ràng.

Đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị không nên quy định cứng chỉ có những vụ việc khiếu nại phức tạp, kéo dài trong luật quy định mới mời luật sư công, mà nên quy định theo hướng mở luật sư công được tham gia tư vấn và tham gia giải quyết vụ việc khiếu nại, tố cáo.

Phạm Bằng - Phan Hậu