Quốc hội bàn phát triển văn hóa: Không gộp ngày nghỉ, làm rõ chi 2% ngân sách

Các đại biểu tại kỳ họp thứ Nhất. Ảnh: An Đăng/TTXVN

Tiếp tục Kỳ họp thứ Nhất, sáng 20.4, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam.

Đề xuất chỉ xác lập Ngày Văn hóa, nghỉ hưởng lương theo luật

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga tại tổ 11 thống nhất với việc xác lập Ngày Văn hóa Việt Nam 24.11. Đây là bước thể chế hóa chủ trương của Đảng, có ý nghĩa lớn về chính trị xã hội theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW (ngày 07.1.2026) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và trụ cột phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết tập trung huy động tổng lực, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc, đặt ngang hàng với kinh tế - chính trị.

Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, cần phân biệt rõ việc xác lập một ngày kỷ niệm thuộc phạm vi chính sách văn hóa. Còn quy định nghỉ làm, hưởng nguyên lương lại thuộc phạm vi pháp Luật Lao động. Hai nội dung này không đồng nhất về bản chất điều chỉnh, nên không nên gộp trong cùng một nghị quyết.

Hiện nay, toàn bộ chế độ ngày nghỉ lễ, Tết hưởng nguyên lương được quy định tập trung trong Bộ luật Lao động năm 2019 (Điều 112).

Theo đại biểu Nga, quy định thêm một ngày nghỉ hưởng lương thực chất là mở rộng quyền của người lao động, đồng thời làm phát sinh nghĩa vụ chi trả của người sử dụng lao động. Đây là chính sách có tác động kinh tế - xã hội trực tiếp, diện rộng, cần đánh giá tác động đầy đủ đặt trong tổng thể cân đối ngày nghỉ, năng suất, chi phí.

Do đó, đại biểu cho rằng những yêu cầu này phù hợp với quy trình sửa đổi luật, không phải một nghị quyết chuyên đề.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga phát biểu tại tổ 11. Ảnh: Vietnam+

Nếu Nghị quyết này bổ sung thêm một ngày nghỉ sẽ tạo ra một “ngoại lệ” nằm ngoài Bộ luật Lao động dễ dẫn đến nguy cơ phân mảnh hệ thống pháp luật, mỗi nghị quyết chuyên đề lại có thể bổ sung một ngày nghỉ riêng.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) cũng đồng tình với đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga về việc quy định ngày nghỉ và hưởng lương Ngày Văn hóa nên xem xét khi sửa Bộ luật Lao động, dự kiến trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Hai tháng 10.2026, để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đảm bảo nguồn lực tài chính 2% ngân sách cho văn hóa

Cũng tại thảo luận tổ, nhiều đại biểu Quốc hội đặc biệt quan tâm đến các cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực cho lĩnh vực này, trong đó có nội dung Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần theo yêu cầu phát triển để thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong từng thời kỳ.

Các đại biểu cho rằng cùng với việc tăng đầu tư công, dự thảo nghị quyết cần làm rõ phạm vi chi, cơ chế sử dụng ngân sách và chính sách thu hút nguồn lực xã hội để bảo đảm hiệu quả kinh tế của các chính sách phát triển văn hóa.

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là quy định Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần theo yêu cầu phát triển trong từng giai đoạn.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị làm rõ căn cứ nào để ấn định mức chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước cho văn hóa? Nếu chưa lượng hóa được tổng nhu cầu nguồn lực, lấy gì để bảo đảm nghị quyết khả thi khi đi vào thực hiện?

Dự thảo quy định Nhà nước bảo đảm chi cho văn hóa hằng năm tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước và tăng dần đồng thời còn kèm theo hàng loạt cơ chế ưu đãi lớn khác.

Nhấn mạnh đây là nhóm chính sách sẽ phát sinh nguồn lực tài chính lớn, đại biểu Sơn đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục phân tích, đánh giá tổng thể để bảo đảm tính khả thi như huy động từ nguồn nào, tỷ lệ trung ương và địa phương thế nào, có làm giảm dư địa cho các lĩnh vực cấp thiết khác không?

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) phát biểu tại tổ. Ảnh: Vietnam+

Đại biểu Sơn cũng dẫn chứng báo cáo thẩm tra cũng lưu ý đây là những chính sách có thể phát sinh nguồn lực tài chính lớn và cần được đánh giá tổng thể kỹ hơn. Nếu không lượng hóa rõ nguồn lực, lộ trình và trách nhiệm thực hiện, nghị quyết rất dễ đúng về tinh thần nhưng khó đi vào cuộc sống.

Đại biểu Nguyễn Minh Sơn (đoàn Đồng Tháp) đề nghị làm rõ cấu phần chi trong 2% ngân sách, bao gồm chi đầu tư, chi sự nghiệp, chi chương trình mục tiêu quốc gia… đồng thời gắn phân bổ ngân sách với hiệu quả đầu ra. Theo đại biểu, cần ưu tiên các lĩnh vực có tác động lan tỏa như công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và bảo tồn di sản cấp bách.

Đồng tình với việc quy định tỷ lệ chi tối thiểu cho văn hóa, đại biểu Tạ Đình Thi (đoàn Hà Nội) cho rằng cần bổ sung nguyên tắc phân bổ ngân sách theo sản phẩm đầu ra. Theo đó, việc tăng chi cho văn hóa cần gắn với các chỉ số đo lường cụ thể như số lượng sản phẩm công nghiệp văn hóa xuất khẩu hoặc mức độ tương tác quốc tế với các sản phẩm văn hóa số hóa.

Cần phát triển đồng bộ các ngành công nghiệp văn hóa

Nhấn mạnh vai trò kiến trúc trong phát triển văn hóa Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn Hải Phòng) khẳng định việc ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển văn hóa là rất cần thiết, cấp bách, tác động trực tiếp đến đời sống người dân.

Dẫn lại các quyết định của Thủ tướng về phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu cho biết danh mục hiện hành gồm 10 ngành, nhưng còn thiếu hai lĩnh vực quan trọng là kiến trúc và thời trang. Theo đại biểu, nếu gộp hai lĩnh vực này vào “thiết kế sáng tạo” thì chưa phản ánh đúng vai trò và đóng góp, đặc biệt của kiến trúc - lĩnh vực không chỉ bao gồm thiết kế mà còn liên quan đến quy hoạch, nghiên cứu và kết nối sáng tạo.

Từ đó, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị tại Điều 4 của dự thảo cần bổ sung nội dung quy hoạch phát triển văn hóa như một yếu tố cốt lõi trong quy hoạch đô thị, nông thôn, gắn với phát huy di sản, bố trí không gian, kiến trúc và sử dụng đất đai phù hợp. Đồng thời, về cơ chế thu hút nguồn lực, cần ưu tiên phát triển toàn diện các ngành công nghiệp văn hóa, không chỉ tập trung vào một số lĩnh vực như du lịch văn hóa, điện ảnh hay nghệ thuật biểu diễn.

Đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn Hải Phòng) phát biểu tại tổ. Ảnh: Vietnam+

Liên quan đến chính sách đãi ngộ và phát triển nhân lực (Điều 7), đại biểu bày tỏ băn khoăn khi dự thảo mới chú trọng nhóm nghệ sĩ biểu diễn, trong khi các lực lượng sáng tạo khác như nhà văn, kiến trúc sư, họa sĩ, nhà điêu khắc, nhiếp ảnh gia… chưa được quan tâm tương xứng. Vì vậy, cần mở rộng chính sách để bao quát toàn bộ đội ngũ sáng tạo.

Nhấn mạnh vai trò đặc biệt của kiến trúc, đại biểu cho rằng đây là loại hình văn hóa vật thể duy nhất, giữ vai trò nền tảng cho nhiều lĩnh vực khác phát triển. Từ du lịch, biểu diễn nghệ thuật đến trưng bày, trải nghiệm đều gắn với không gian kiến trúc như nhà hát, bảo tàng hay cảnh quan đô thị.

Đại biểu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của bản sắc văn hóa trong phát triển du lịch và gắn kết cộng đồng. Du khách quốc tế tìm đến Việt Nam để trải nghiệm không gian văn hóa đặc trưng, trong khi kiều bào mong muốn trở về với những giá trị truyền thống.

Đại biểu Tiến nhấn mạnh, kiến trúc là loại hình văn hóa vật thể đặc biệt quan trọng, giữ vai trò nền tảng, dẫn dắt sự phát triển của các ngành như du lịch, biểu diễn, trưng bày và trải nghiệm. Thực tiễn quốc tế cho thấy những công trình biểu tượng như Nhà hát Opera Sydney hay tháp Eiffel không chỉ định hình bản sắc quốc gia mà còn thúc đẩy mạnh mẽ công nghiệp văn hóa và du lịch. Vì vậy, cần chấn hưng nền tảng văn hóa Việt, gắn bảo tồn với phát triển vừa giữ gìn “hồn Việt” ở không gian cũ, vừa tạo dựng bản sắc trong đô thị, không gian mới, hướng tới phát triển bền vững.

Từ đó, đại biểu Vũ Văn Tiến đề nghị cần tập trung chấn hưng nền tảng văn hóa, coi đây là “nền tảng, nguồn lực, trụ cột” cho phát triển kinh tế - xã hội. Việc triển khai phải đồng bộ, có trọng tâm, vừa bảo tồn, phát huy bản sắc tại các không gian hiện hữu, vừa tạo dựng “hồn cốt Việt” trong các đô thị, không gian mới. Mục tiêu là phát triển bền vững, hội nhập nhưng không hòa tan, với sự tham gia của toàn xã hội.

Nhóm PV