Đại biểu Quốc hội băn khoăn về BHXH bắt buộc với lao động nền tảng số

Chiều 21/10, thảo luận tại Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, các ĐBQH đề nghị làm rõ đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, đồng thời hoàn thiện quy định về quản lý, khai thác dữ liệu quốc gia về bảo hiểm.

Cần làm rõ đối tượng, trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội

Góp ý về quy định mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) đồng tình với chủ trương từng bước mở rộng diện bao phủ, hướng tới BHXH toàn dân theo Nghị quyết số 28-NQ/TW.

Theo đại biểu, lực lượng lao động trên nền tảng số như tài xế công nghệ, người giao hàng đang tăng nhanh nhưng còn thiếu sự bảo vệ của hệ thống an sinh xã hội. Khi ốm đau, tai nạn hoặc về già, những người này có thể không có chỗ dựa, vì vậy cần từng bước lấp đầy khoảng trống chính sách.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn - TP Hải Phòng. Ảnh: Media Quốc hội

Tuy nhiên, đại biểu băn khoăn khi dự thảo giao Chính phủ trình UBTVQH quyết định việc tham gia BHXH bắt buộc đối với nhóm lao động này và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, trong khi chưa xác định rõ tiêu chí nhận diện.

Đại biểu cho rằng, BHXH bắt buộc gắn với nghĩa vụ đóng góp của người lao động và doanh nghiệp. Do đó, những vấn đề cốt lõi như đối tượng áp dụng, căn cứ xác định thu nhập đóng BHXH, trách nhiệm và mức đóng của doanh nghiệp nền tảng cần được quy định ở tầm luật hoặc xác lập bằng các nguyên tắc, tiêu chí khung trong Luật.

Bên cạnh đó, người lao động tự do, lao động nền tảng có thu nhập bấp bênh, có thể lo lắng khi phải trích thêm khoản đóng bắt buộc, trong khi hiện nay họ được tham gia BHXH tự nguyện và hưởng chính sách hỗ trợ của Nhà nước theo Nghị định số 159/2025/NĐ-CP. Quy định chưa rõ ràng có thể dẫn đến khó khăn trong thực hiện và tranh chấp pháp lý.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị nếu giữ quy định này, cần bổ sung tiêu chí về đối tượng, căn cứ đóng, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng và yêu cầu lấy ý kiến nhóm chịu tác động. Thời điểm áp dụng cũng không nên sớm hơn năm 2028, nhằm có thời gian hoàn thiện pháp luật về lao động, việc làm và xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa cơ quan BHXH, cơ quan thuế với các nền tảng số.

Trường hợp chưa đủ điều kiện quy định cụ thể, đại biểu đề nghị cân nhắc chưa sửa đổi khoản 6 Điều 2 lần này, đồng thời tiếp tục duy trì, nâng mức hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện cho nhóm lao động trên trong thời gian chuyển tiếp.

Hoàn thiện quy định về quản lý dữ liệu bảo hiểm

Góp ý về quản lý, khai thác dữ liệu quốc gia về bảo hiểm, đại biểu Lê Minh Nam (Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ) đánh giá việc số hóa, chuẩn hóa và khai thác dữ liệu dùng chung về BHXH, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế đã góp phần giảm chi phí nhân lực, thời gian, vật lực và đơn giản hóa thủ tục hành chính, mang lại lợi ích thiết thực cho người thụ hưởng.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ hơn trách nhiệm xây dựng, quản lý, vận hành và khai thác dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quốc gia về bảo hiểm được giao cho Bộ Tài chính tại khoản 8 Điều 137 dự thảo Luật.

ĐBQH Lê Minh Nam (Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ). Ảnh: Media Quốc hội

Theo đại biểu, để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này, cần đầu tư đồng bộ hạ tầng, công nghệ, nguồn nhân lực, đồng thời xây dựng quy trình, quy chế chặt chẽ nhằm bảo đảm hệ thống vận hành ổn định, an toàn và bảo mật. Vì vậy, quy định không nên chỉ dừng ở việc xác định cơ quan chủ quản dữ liệu mà cần có hướng dẫn cụ thể về tổ chức thực hiện.

Đại biểu Lê Minh Nam cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát việc sửa đổi, bổ sung Luật BHXH số 41/2024/QH15 để thực hiện các yêu cầu tại Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu. 

Theo đó, cần làm rõ tình hình cập nhật các nội dung liên quan, bảo đảm sự đồng bộ giữa quy định của Luật BHXH với yêu cầu kết nối, chia sẻ dữ liệu và tái cấu trúc quy trình giải quyết thủ tục hành chính.

Lê Bảo