Chuyên mục: Ẩm thực

Đặc sắc ẩm thực Tày, Nùng nơi Lâm Đồng đại ngàn

3 giờ trước

Trên vùng đất Lâm Đồng đại ngàn, những gia đình người Tày, Nùng mang theo không chỉ hành trang lập nghiệp mà còn cả ký ức văn hóa của quê hương miền núi phía Bắc. Trong những căn bếp nhỏ giữa đại ngàn, hương thơm của bánh nếp, xôi ngũ sắc hay thịt quay mắc mật vẫn lan tỏa mỗi dịp lễ tết, sum họp, nhắc nhớ về cội nguồn và gắn kết cộng đồng nơi quê hương thứ hai.

Mang theo hương vị quê nhà đến vùng đất mới

Giữa nhịp sống mới nơi cao nguyên Lâm Đồng, ký ức về quê hương cũ vẫn luôn hiện hữu trong mỗi gia đình Tày, Nùng. Đặc biệt, trong đời sống văn hóa của cộng đồng, ẩm thực truyền thống vẫn được gìn giữ như một phần không thể thiếu.

Văn hóa ẩm thực Tày, Nùng có bề dày lịch sử truyền thống lâu đời, đa dạng và phong phú với nhiều các món ăn độc đáo và thú vị tạo nên một bức tranh văn hóa ẩm thực đặc sắc. Có thế thấy, người Tày và Nùng sinh sống khá gần gũi với nhau và mang những nét văn hóa ẩm thực khá tương đồng.

Giữa vùng đất mới Lâm Đồng, những hương vị quen thuộc từ quê hương phía Bắc vẫn được đồng bào Tày, Nùng lưu giữ trong từng nếp nhà

Ông Hoàng Văn Phòng, Bí thư Chi bộ thôn Nam Tân, xã Nam Đà chia sẻ, dù đi đâu đồng bào Tày, Nùng vẫn giữ thói quen chuẩn bị các món ăn truyền thống trong những dịp lễ tết, cưới hỏi hay ngày trọng đại của gia đình.

Đối với nhiều gia đình, căn bếp chính là nơi lưu giữ rõ nhất hương vị của quê nhà. Những món ăn truyền thống được truyền lại qua nhiều thế hệ, từ người già đến con cháu.

Ẩm thực truyền thống không chỉ là món ăn, mà còn là ký ức và bản sắc văn hóa được cộng đồng Tày, Nùng gìn giữ qua nhiều thế hệ

Mỗi dịp lễ tết hay ngày vui của gia đình, mọi người lại quây quần bên bếp lửa để cùng chuẩn bị mâm cỗ. Tiếng chày giã nếp, mùi thơm của gạo mới hay hương thịt quay mắc mật lan tỏa trong gian bếp nhỏ là ký ức văn hóa được gìn giữ bền bỉ theo năm tháng.

Không chỉ hiện diện trong bữa cơm gia đình, những món ăn truyền thống của người Tày, Nùng còn góp phần làm nên sắc màu văn hóa đặc trưng trong các lễ hội cộng đồng, đặc biệt là Lễ hội Lồng tồng – lễ hội xuống đồng đầu năm của đồng bào.

Lễ hội quan trọng này là dịp để bà con cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no.

Ẩm thực truyền thống góp phần làm nên sắc màu văn hóa đặc trưng trong Lễ hội Lồng Tồng của đồng bào Tày – Nùng

Trên quê hương thứ hai Lâm Đồng, Lễ hội Lồng tồng vẫn được cộng đồng người Tày, Nùng duy trì tổ chức mỗi dịp đầu xuân. Trong ngày hội, mâm lễ dâng cúng thần linh và tổ tiên luôn được chuẩn bị chu đáo với nhiều món ăn truyền thống đặc trưng.

Xôi ngũ sắc, bánh giầy, bánh khảo, thịt quay, măng nhồi thịt hay khâu nhục… được bày biện trang trọng trên mâm cúng. Sau phần nghi lễ, những mâm cỗ truyền thống được dọn ra để mọi người cùng thưởng thức.

Không khí ngày hội vì thế luôn rộn ràng, ấm áp. Bên những mâm cỗ đầy ắp món ăn quê hương, bà con cùng nhau trò chuyện, chia sẻ niềm vui đầu năm.

Giữa không gian rộn ràng của lễ hội đầu xuân, hương thơm của nếp mới, của thịt quay mắc mật hòa quyện cùng tiếng cười nói tạo nên bức tranh văn hóa đậm đà bản sắc ngay trên vùng đất mới.

Từ hạt nếp trên quê hương thứ hai đến những món ăn đậm đà bản sắc

Trong văn hóa của người Tày, Nùng, hạt gạo nếp giữ vai trò đặc biệt. Không chỉ là lương thực quen thuộc, nếp còn gắn liền với tín ngưỡng và đời sống tâm linh của cộng đồng. Vì vậy, trong các dịp lễ tết hay ngày trọng đại của gia đình, những món ăn làm từ nếp gần như không thể thiếu.

Các loại bánh truyền thống được làm từ gạo nếp thơm của người Tày, Nùng

Từ những hạt nếp dẻo thơm được cày cấy trên quê hương thứ hai, bà con chế biến thành nhiều loại bánh truyền thống như bánh giầy, bánh khảo, bánh gai, bánh chưng, khẩu sli hay bánh vắt vai… Mỗi loại bánh đều mang một ý nghĩa riêng, nhưng tất cả đều thể hiện sự gắn kết và tinh thần đoàn viên của gia đình.

Bánh giầy – món bánh tượng trưng cho sự tròn đầy, đoàn viên

Trong đó, bánh giầy là món bánh quen thuộc trong các dịp lễ tết. Sau khi nếp được đồ chín, người ta cho vào cối lớn rồi dùng chày giã nhuyễn. Khối bột nếp trắng mịn sau đó được nặn thành từng chiếc bánh tròn. Theo quan niệm của người Tày, Nùng, hình tròn của bánh giầy tượng trưng cho mặt trời và mặt trăng – biểu tượng của sự tròn đầy, sung túc và đoàn tụ.

Xôi nếp được giã để làm món bánh giầy

Một trong những món bánh đặc trưng khác là bánh khảo. Để làm được bánh khảo ngon, người làm phải trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ. Gạo nếp được rang đều trên chảo đến khi dậy mùi thơm, sau đó đem xay mịn thành bột. Bột nếp được ủ trong thúng lót giấy bản để giữ độ ẩm và giúp bột kết dính. Nhân bánh thường gồm đậu phộng, vừng rang, mỡ lợn thái hạt lựu trộn với đường mật mía.

Bánh khảo – món bánh đặc trưng của người Tày, Nùng

Bánh khảo sau khi đóng khuôn được cắt thành từng phong nhỏ

Gạo nếp được rang để làm bột bánh khảo

Khi ép khuôn, bánh có hình vuông hoặc hình chữ nhật nhỏ gọn. Khi thưởng thức, bánh có vị thơm của nếp rang, vị bùi của đậu phộng và vừng cùng vị ngọt thanh của mật mía. Chỉ một miếng bánh khảo nhỏ cũng đủ gợi lại hương vị truyền thống của dân tộc.

Bên cạnh các loại bánh từ gạo nếp, ẩm thực Tày, Nùng còn nổi tiếng với nhiều món ăn chế biến công phu như heo quay, vịt quay, khâu nhục, cơm lam hay các món từ măng rừng.

Lá và quả mắc mật tạo nên hương vị đặc trưng cho các món lợn quay

Trong đó, lợn quay và vịt quay nhồi lá mắc mật là những món ăn đặc trưng. Mắc mật là loại cây quen thuộc ở vùng núi phía Bắc. Lá và quả mắc mật có mùi thơm đặc biệt, khi nhồi vào bụng heo hoặc vịt rồi quay trên than hồng sẽ tạo nên hương vị rất riêng.

Lớp da vàng óng, giòn rụm; phần thịt bên trong mềm và ngọt. Hương thơm của mắc mật hòa quyện với mùi thịt quay lan tỏa khắp gian bếp. Mỗi khi trong thôn bản có đám cưới hay ngày lễ lớn, mùi thơm ấy lại trở thành dấu hiệu quen thuộc báo hiệu ngày vui đang đến.

Một món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ của người Tày, Nùng là khâu nhục. Khâu nhục được chế biến từ thịt ba chỉ dày, tẩm ướp với nhiều loại gia vị như ngũ vị hương, tiêu, tỏi, rượu và tương. Sau đó thịt được xếp cùng nấm mèo, khoai lang hoặc khoai môn rồi hấp cách thủy trong nhiều giờ.

Khâu nhục – món ăn cầu kỳ, đậm đà hương vị, thường xuất hiện trong các dịp lễ tết của người Tày, Nùng

Công đoạn hấp khâu nhục kéo dài nhiều giờ để thịt mềm nhừ

Những miếng thịt được tẩm ướp gia vị truyền thống trước khi chế biến, tạo nên hương vị đặc trưng của ẩm thực Tày, Nùng

Khi chín, thịt mềm nhừ, thấm đẫm gia vị, phần bì giòn mềm tạo nên hương vị béo ngậy nhưng không ngấy. Trong mâm cỗ, khâu nhục thường được xếp thành khối cao giống một ngọn đồi nhỏ. Theo quan niệm của người Tày, Nùng, hình dáng này tượng trưng cho sự phát triển, sung túc và thịnh vượng.

Xôi ngũ sắc rực rỡ được nhuộm màu từ các loại lá và củ, quả

Các màu xôi tượng trưng cho triết lý âm dương ngũ hành

Người Tày, Nùng đồ xôi thơm dẻo bằng hạt nếp nương

Xôi ngũ sắc trên mâm cỗ truyền thống

Bên cạnh đó, xôi ngũ sắc cũng là món ăn không thể thiếu. Năm màu sắc của xôi như đỏ, tím, vàng, trắng (hoặc xanh) và đen – được tạo nên từ các loại lá và củ tự nhiên như lá cẩm, nghệ, gấc… Không chỉ đẹp mắt, mỗi màu xôi còn tượng trưng cho các yếu tố của vũ trụ và mang ý nghĩa cầu mong cuộc sống đủ đầy.

Gắn kết cộng đồng qua từng món ăn truyền thống

Trong những ngày lễ tết, đám cưới hay các dịp sum họp, người Tày, Nùng thường cùng nhau chuẩn bị mâm cỗ từ sáng sớm. Người già hướng dẫn con cháu cách giã bánh, đồ xôi, quay thịt. Người trẻ học cách tẩm ướp gia vị, gói bánh và sắp xếp mâm cỗ.

Ẩm thực trở thành cầu nối gắn kết cộng đồng trong ngày hội, lễ

Những công việc tưởng chừng giản dị ấy lại trở thành dịp để các thế hệ truyền lại cho nhau những kinh nghiệm và giá trị văn hóa.

Không khí quây quần quanh mâm cơm truyền thống luôn rộn ràng tiếng cười nói. Những câu chuyện về mùa vụ, về quê hương cũ hay về cuộc sống hôm nay được nhắc lại bên chén rượu nồng.

Qua từng món ăn, người Tày, Nùng gửi gắm thông điệp về lòng hiếu thảo, sự biết ơn tổ tiên và trách nhiệm giữ gìn bản sắc văn hóa.

Đó không chỉ là mùi vị của món ăn, mà còn là hương vị quê hương – thứ hương vị giúp những người con xa xứ gìn giữ ký ức, nâng niu bản sắc dân tộc và góp phần tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng, đặc sắc giữa đại ngàn Lâm Đồng.