Đà Nẵng: Hành trình xuyên thời gian đưa liệt sĩ về với đất mẹ

Quyết tâm không còn liệt sĩ nằm lại

Đà Nẵng đang triển khai cao điểm Chiến dịch “500 ngày đêm hoàn thành tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”, huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị, lực lượng vũ trang và người dân. Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là trách nhiệm, tình cảm và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” đối với những người đã hy sinh vì độc lập dân tộc.

Công tác tìm kiếm được triển khai đồng thời tại nhiều xã, phường trên địa bàn TP. Đà Nẵng. Ảnh: Xã Bàn Thạch

Theo Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TP. Đà Nẵng (Ban Chỉ đạo 515), giai đoạn 2021-2026, toàn thành phố đã tổ chức 42 đợt tìm kiếm, quy tập được 93 hài cốt liệt sĩ, lập hồ sơ di chuyển 114 hài cốt theo nguyện vọng của thân nhân. Song song với đó, công tác rà soát nghĩa trang liệt sĩ được triển khai trên quy mô lớn tại 151 nghĩa trang.

Qua thống kê, toàn thành phố hiện có 73.078 phần mộ liệt sĩ, trong đó 28.735 mộ đủ thông tin, 16.956 mộ còn một phần thông tin và 27.376 mộ chưa xác định được danh tính (đã lấy mẫu được 2.269 phần mộ).

Ở lĩnh vực xác định danh tính, thành phố đã hướng dẫn lấy mẫu sinh phẩm cho hơn 807 thân nhân liệt sĩ; khai quật hơn 1.100 phần mộ chưa có thông tin và còn thiếu thông tin để lấy mẫu giám định ADN; bàn giao cho Cục Người có công trên 500 mẫu hài cốt liệt sĩ.

Tuy nhiên, Ban Chỉ đạo 515 thành phố đánh giá quá trình triển khai vẫn đang gặp nhiều khó khăn khi nguồn thông tin ngày càng khan hiếm, nhiều khu vực chiến trường cũ đã thay đổi địa hình, trong khi chất lượng mẫu ADN sau nhiều thập kỷ chưa đáp ứng yêu cầu giám định.

Thực tế này đang diễn ra tại nhiều địa phương. Tại nghĩa trang Liệt sĩ Tam Kỳ (phường Bàn Thạch) hiện có 235 phần mộ thuộc diện lấy mẫu xác định danh tính. Các lực lượng đã phối hợp lấy mẫu được 100 phần mộ, trong đó 40 mẫu đủ điều kiện đã được gửi cơ quan chuyên môn giám định ADN. Thế nhưng do thời gian đã kéo dài nhiều năm, dưới tác động của điều kiện tự nhiên và môi trường, một số phần mộ không còn tìm thấy mẫu sinh phẩm phù hợp để phục vụ công tác giám định.

Nhờ nguồn tin từ người dân, nhiều hài cốt liệt sĩ đã được lực lượng chức năng tìm kiếm, quy tập nhanh chóng. Ảnh: Xã Phú Thuận

“Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình xác định danh tính đối với các trường hợp còn thiếu thông tin”, đại diện Trạm Y tế phường Bàn Thạch cho biết.

Dù vậy, thành phố vẫn duy trì tinh thần quyết tâm cao trong giai đoạn tiếp theo, đặt mục tiêu đến ngày 27/7/2027 tìm kiếm, quy tập được 390 hài cốt liệt sĩ; hoàn thành lấy mẫu hài cốt tại 100% nghĩa trang trên địa bàn đối với các mộ chưa xác định thông tin; tổ chức giám định khoảng 2.500 mẫu ADN.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, một mạng lưới tìm kiếm đã được triển khai đồng bộ từ thành phố đến cơ sở. Tại Bộ Chỉ huy Quân sự TP. Đà Nẵng, mọi thông tin từ các xã, phường đều được tiếp nhận, rà soát và xác minh. Mỗi mẩu tin, mỗi ký ức của người dân đều có thể trở thành “chìa khóa” mở ra hành trình tìm lại những người lính còn nằm lại.

Lãnh đạo Bộ Chỉ huy Quân sự TP. Đà Nẵng cho biết, quá trình tìm kiếm được tiến hành bằng cách đối chiếu hồ sơ lưu trữ, bản đồ chiến trường, kết hợp gặp gỡ nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh và người dân từng sinh sống tại khu vực diễn ra chiến sự.

“Thực hiện chiến dịch 500 ngày đêm, thành phố đã thành lập đội quy tập lâm thời cùng các tổ công tác tại 93 xã, phường để thu thập, xác minh thông tin về liệt sĩ và nơi chôn cất liệt sĩ. Các tổ công tác phối hợp chặt chẽ với cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và người dân địa phương trong quá trình rà soát, khảo sát thực địa”, Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự TP. Đà Nẵng cho biết.

Một nguồn tin thêm một hy vọng

Với hành trình 500 ngày đêm ấy, Đà Nẵng đã xác định: ký ức của người dân là một trong những “tấm bản đồ” quý giá nhất trong hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Tại xã Phú Thuận, khi phát hiện những mẫu vật nghi có dấu tích của liệt sĩ, người dân đã nhanh chóng báo cáo về địa phương.

Những dấu tích còn sót lại tại hiện trường là căn cứ quan trọng để xác định vị trí chôn cất liệt sĩ. Ảnh: Quỳnh Đăng

Ngay lập tức, các lực lượng chức năng đã có mặt, tìm kiếm và quy tập được 2 hài cốt liệt sĩ nằm tại bờ hồ Khe Tân (thôn Thạnh Phú). Theo ghi nhận hiện trường, các liệt sĩ được an táng trong điều kiện dã chiến, bọc bằng tăng và vải dù của bộ đội. Tuy nhiên, do thời gian quá lâu, cộng với điều kiện đất ẩm và mưa lũ kéo dài, phần lớn xương cốt cũng đã phân hủy, nhiều di vật không còn nguyên vẹn.

Tương tự, tại xã Thu Bồn, sau khi tiếp nhận nguồn tin cung cấp từ người dân, chỉ trong hai ngày 19 và 20/5, lực lượng chức năng đã quy tập thành công 2 hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính tại khu vực thôn Cổ Châu. Những thông tin tưởng chừng rất nhỏ ấy đã giúp khoanh vùng chính xác vị trí chôn cất sau nhiều năm chiến tranh kết thúc.

Đến nay, theo báo cáo sơ kết 6 tháng đầu năm 2026 về công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Đà Nẵng cho biết đã quy tập được 19 hài cốt, lấy được 273 mẫu ADN trên tổng số 624 phần mộ đã khai quật tại 15 nghĩa trang. Để nâng cao hiệu quả chiến dịch, Ban Chỉ đạo 515 đã đẩy mạnh phát động tìm kiếm, tiếp tục triển khai phương châm “đến từng nhà, hỏi từng người, kết luận từng khu vực”, xây dựng cơ sở dữ liệu số về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, mẫu hài cốt và thân nhân liệt sĩ nhằm phục vụ đối chiếu, xác minh.

Quá trình lấy mẫu được tiến hành chặt chẽ, cẩn trọng, mọi thông tin đều được ghi chép, số hóa kịp thời. Ảnh: Diễm Phúc

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 thành phố cho biết, toàn bộ quy trình lấy mẫu, quản lý, bảo quản và đối chiếu mẫu sinh phẩm phải bảo đảm chính xác tuyệt đối, tuân thủ nghiêm quy định chuyên môn. Đồng thời ứng dụng mạnh mẽ công nghệ để dữ liệu được quản lý khoa học, minh bạch và bảo mật.

“Một trong những yêu cầu đặt ra lớn nhất của Ban Chỉ đạo đó là việc chúng ta ứng dụng công nghệ thông tin trong chiến dịch này. Ban Chỉ đạo 515 thành phố đã giao cơ quan Quân sự trực tiếp hợp đồng với đơn vị Viettel để thiết lập phần mềm quản lý, cập nhật, số hóa danh tính hài cốt liệt sĩ”, ông Tuấn chia sẻ.

Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, mỗi cuộc khai quật hôm nay không đơn thuần là tìm lại hài cốt, mà còn là hành trình nối lại ký ức, trả lại tên tuổi cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Với quyết tâm của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng hành của người dân và góp sức của khoa học, công nghệ, chiến dịch 500 ngày đêm đang từng bước hiện thực hóa mong mỏi của hàng nghìn gia đình: đưa các liệt sĩ trở về với đất mẹ bằng đầy đủ danh tính, sự tri ân và lòng biết ơn.

Nguyễn Dương