Chuyện về 3 ngôi mộ tập thể ở Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm

Nằm trên ngọn đồi hình bát úp dưới chân núi Nầm, hướng mặt ra dòng sông Ngàn Phố, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm là nơi yên nghỉ của 1.195 Anh hùng liệt sĩ, trong đó có nhiều quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hi sinh khi làm nhiệm vụ quốc tế trên đất bạn Lào.

Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm là một trong số rất ít nghĩa trang liệt sĩ trên cả nước có tới 3 ngôi mộ tập thể, đồng thời là một trong những nghĩa trang có số lượng mộ tập thể nhiều nhất được ghi nhận hiện nay.

Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm

Giữa hàng nghìn phần mộ, 3 ngôi mộ tập thể luôn khiến thân nhân liệt sĩ, cựu chiến binh và những người đến viếng không khỏi xúc động. Đó là mộ tập thể 8 liệt sĩ (khu A5, hàng 2, mộ số 3), mộ tập thể 30 liệt sĩ (khu B6, hàng 1, mộ số 8) và mộ tập thể 73 liệt sĩ (khu B7, hàng 1, mộ số 4).

Dưới mỗi tấm bia không phải chỉ có một người lính mà là nhiều đồng đội cùng an nghỉ. Hài cốt được an táng chung do quá trình quy tập không còn đủ căn cứ để phân định riêng từng cá nhân sau nhiều năm nằm lại trên chiến trường.

Ngôi mộ tập thể 73 liệt sĩ nằm ở khu B7, hàng 1, mộ số 4 tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm

Theo thông tin từ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hà Tĩnh, ngôi mộ tập thể 73 liệt sĩ được quy tập từ Thủ đô Viêng Chăn (Lào) trong mùa khô 1999 - 2000; ngôi mộ tập thể 30 liệt sĩ được quy tập tại tỉnh Bolykhamxay (Lào) năm 2004; còn ngôi mộ tập thể 8 liệt sĩ được quy tập tại tỉnh Bolykhamxay và đưa về Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm năm 2013.

Đây đều là hài cốt của các quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam đã anh dũng hi sinh khi thực hiện nghĩa vụ quốc tế trên đất nước bạn Lào.

Ngôi mộ 8 liệt sĩ

Tuy nhiên, ngoài những thông tin về thời điểm và địa bàn quy tập, phần lớn hồ sơ liên quan đến hoàn cảnh hi sinh, danh tính cụ thể của các liệt sĩ đều không có dữ liệu.

Ông Hồ Thanh Hải (SN 1973) - quản trang Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm cũng cho biết, nhiều năm qua không có thêm tài liệu nào bổ sung về lịch sử của 3 ngôi mộ tập thể này.

Ngôi mộ 30 liệt sĩ nằm ở khu B6, hàng 1, mộ số 8

"Nhiều cựu chiến binh từng chiến đấu tại Lào khi trở về đến đây dâng hương thường kể rằng, 73 liệt sĩ trong ngôi mộ tập thể được cho là đã cùng hi sinh trong một trận bom khi đang họp. Tuy nhiên, đây chỉ là những câu chuyện được truyền lại, còn nghĩa trang hiện không có hồ sơ để kiểm chứng thông tin này", ông Hải chia sẻ.

Quản trang Hồ Thanh Hải luôn cẩn thận chăm sóc, hương khói để mộ phần của các anh được ấm áp

Trao đổi với PV Văn Hóa, ông Trần Kim Chi - Phó Chủ tịch UBND xã Tứ Mỹ cho biết, địa phương đã phối hợp rà soát hồ sơ lưu trữ tại xã và các tài liệu do cơ quan chức năng quản lý. Tuy nhiên, trong nguồn hồ sơ hiện lưu tại địa phương không có các tài liệu phản ánh đầy đủ về hoàn cảnh hi sinh hay danh tính của từng liệt sĩ trong 3 ngôi mộ tập thể.

Theo ông Chi, việc nhiều tư liệu không còn được lưu giữ đầy đủ là điều đáng tiếc, đồng thời phản ánh sự khốc liệt của chiến tranh và những khó khăn trong công tác quy tập hài cốt liệt sĩ qua nhiều giai đoạn.

Sự hi sinh anh dũng của các Anh hùng liệt sĩ là chứng tích lịch sử giáo dục cho các thế hệ mai sau

"Những ngôi mộ tập thể ở Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm không chỉ là nơi an nghỉ của các Anh hùng liệt sĩ mà còn là những chứng tích lịch sử nhắc nhớ về sự hi sinh to lớn của các thế hệ cha anh. Đến hôm nay vẫn còn nhiều câu chuyện chưa thể được lấp đầy bằng tư liệu", ông Chi nói.

Theo ông Chi, Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm hiện là nơi thường xuyên đón thân nhân liệt sĩ, cựu chiến binh, học sinh, sinh viên cùng nhiều đoàn đại biểu của Việt Nam và CHDCND Lào đến dâng hương, tưởng niệm. Không chỉ mang ý nghĩa của một công trình ghi công cấp Quốc gia, nơi đây còn là "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước, góp phần vun đắp mối quan hệ hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Lào.

Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia Nầm là một trong số ít nghĩa trang trên toàn quốc có nhiều phần mộ tập thể quy mô lớn

Ông Chi cho rằng, trong tương lai, nếu tuyến cao tốc Hà Tĩnh - Cầu Treo được đầu tư và hoàn thành theo quy hoạch, việc kết nối với khu vực Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo sẽ thuận lợi hơn, tạo điều kiện để nhiều đoàn công tác, thân nhân liệt sĩ và bạn bè quốc tế đến thăm viếng, qua đó tiếp tục lan tỏa những giá trị lịch sử của Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Nầm.

NGÂN HÀ - ĐÌNH DŨNG