'Chuyến tàu lượn' của nhà đầu tư chứng khoán

Sau một năm 2025 bùng nổ nhờ kỳ vọng nâng hạng thị trường, chứng khoán Việt Nam bước vào năm 2026 với tâm thế của một trong những thị trường tăng mạnh nhất khu vực. Dòng tiền trong nước dồi dào, kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp cải thiện cùng hiệu ứng từ câu chuyện nâng hạng tiếp tục trở thành chất xúc tác giúp VN-Index liên tục xác lập những cột mốc chưa từng có trong lịch sử.

Tuy nhiên, hành trình đi lên của thị trường không hề bằng phẳng. Xen giữa những phiên hưng phấn là các nhịp điều chỉnh mạnh khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang, khiến tâm lý nhà đầu tư nhiều lần chao đảo.

Từ khởi đầu bùng nổ đến "gáo nước lạnh" xung đột Trung Đông

Trong giai đoạn đầu năm, thị trường chứng khoán Việt Nam giao dịch với lực cầu áp đảo của phe mua. Tiếp nối xu hướng tăng từ cuối năm 2025, chỉ số VN-Index liên tục chinh phục các vùng cản quan trọng và thiết lập đỉnh lịch sử mới.

Đầu tháng 1, chỉ số lần đầu tiên vượt vùng 1.800 điểm. Chỉ ít tuần sau, đà tăng tiếp tục được nối dài khi VN-Index lần đầu vượt ngưỡng 1.900 điểm - cột mốc từng được xem là rất xa vời chỉ vài năm trước.

Động lực chính đưa chỉ số đi lên là nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, đặc biệt là ngân hàng và bất động sản.

Các cổ phiếu của Vingroup (VIC), Vinhomes (VHM), Vietcombank (VCB), BIDV (BID), VietinBank (CTG), Techcombank (TCB), Ngân hàng MB (MBB), VPBank (VPB), Sacombank (STB)... thay nhau trở thành đầu kéo, giúp chỉ số liên tục thiết lập các mức cao mới. Trong đó, nhóm cổ phiếu liên quan tỷ phú Phạm Nhật Vượng (VIC và VHM) nhiều thời điểm đóng góp phần lớn số điểm tăng của VN-Index, trong khi nhóm ngân hàng duy trì vai trò "xương sống" của thị trường nhờ kỳ vọng tăng trưởng tín dụng và lợi nhuận khả quan.

VN-Index có 2 lần phá đỉnh lịch sử chỉ sau nửa đầu năm 2026. Ảnh: TradingView.

Thanh khoản trên sàn HoSE nhiều phiên đạt mức rất cao, có thời điểm vượt 46.000 tỷ đồng/phiên, phản ánh không khí giao dịch sôi động trên thị trường.

Không chỉ dòng tiền trong nước, kỳ vọng dòng vốn ngoại sẽ gia tăng sau tiến trình nâng hạng cũng góp phần duy trì tâm lý lạc quan. Các công ty chứng khoán liên tục nâng dự báo mục tiêu của VN-Index, trong đó vùng 1.900 điểm dần trở thành ngưỡng hỗ trợ thay vì kháng cự như trước.

Tuy nhiên, sau giai đoạn tăng "nóng", VN-Index bước vào nhịp điều chỉnh đầu tiên khi những diễn biến bất ngờ từ xung đột Trung Đông phủ bóng lên các thị trường tài chính toàn cầu.

Việc Mỹ - Israel tiến hành các hoạt động quân sự nhằm vào Iran cùng nguy cơ xung đột lan rộng khiến giá dầu thế giới tăng mạnh, đồng thời kích hoạt tâm lý né tránh rủi ro trên nhiều thị trường chứng khoán.

Việt Nam không nằm ngoài xu hướng đó. Áp lực bán gia tăng nhanh chóng tại nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn khiến VN-Index đánh mất cả trăm điểm chỉ trong vài phiên. Trong phiên 24/3, VN-Index thậm chí thủng mốc 1.600 điểm và rơi xuống vùng thấp nhất 5 tháng.

Vingroup "gánh" cả thị trường

Bước sang quý II, thị trường dần lấy lại sự cân bằng khi tình hình chiến sự tại Iran bắt đầu hạ nhiệt. Bên cạnh đó, những thông tin tích cực về tăng trưởng kinh tế, kết quả kinh doanh doanh nghiệp cùng kỳ vọng nâng hạng tiếp tục đóng vai trò là lực đỡ quan trọng.

Song, khác với nhịp tăng đậm tính lan tỏa hồi đầu năm, đà phục hồi của VN-Index quý II phụ thuộc vào số ít cổ phiếu, đặc biệt là nhóm có khả năng chi phối cao như Vingroup và Vinhomes. Trong khi đó, không ít cổ phiếu vốn hóa vừa và nhỏ vẫn chưa theo kịp đà tăng của chỉ số, khiến hiệu suất đầu tư giữa các nhóm nhà đầu tư có sự phân hóa rõ rệt.

Điều này cũng lý giải vì sao dù VN-Index liên tục lập kỷ lục, danh mục tài sản của nhiều nhà đầu tư vẫn ở mức âm.

Tiêu điểm là vào tháng 5, nhờ sự bứt phá của nhóm cổ phiếu họ Vingroup, chỉ số VN-Index một lần nữa vượt qua vùng 1.900 điểm, liên tục xác lập những kỷ lục mới và đạt đỉnh lịch sử quanh 1.930 điểm vào giữa tháng 5. Đây là mức cao nhất kể từ khi thị trường chứng khoán Việt Nam đi vào hoạt động năm 2000.

Dù chịu tác động từ nhiều yếu tố bất định của môi trường quốc tế, chỉ số VN-Index vẫn tăng 2,2% trong nửa đầu năm 2026. Tuy nhiên, đà tăng của VN-Index chủ yếu được dẫn dắt bởi nhóm cổ phiếu liên quan Tập đoàn Vingroup.

Nếu loại trừ tác động của các cổ phiếu thuộc hệ sinh thái này (VIC, VHM, VRE và VPL), VN-Index thực tế đã giảm 2,5% trong 6 tháng vừa rồi.

"Chuyến tàu lượn" VN-Index cuối năm sẽ ra sao?

Trong nửa sau của năm 2026, giới phân tích nhìn chung vẫn duy trì quan điểm lạc quan về triển vọng dài hạn của thị trường dù cho rằng những nhịp rung lắc và tích lũy vẫn sẽ tiếp diễn trong ngắn hạn.

Các chuyên gia phân tích của Công ty Chứng khoán VNDirect cho rằng quá trình nâng cấp hạ tầng thị trường và các cải cách sâu rộng vẫn đang được thúc đẩy nhằm phục vụ mục tiêu nâng hạng thị trường. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp củng cố niềm tin của nhà đầu tư, thu hút thêm dòng vốn mới và tạo động lực tăng trưởng dài hạn cho thị trường chứng khoán Việt Nam.

Theo kịch bản cơ sở, nhà môi giới này dự báo VN-Index có thể đạt khoảng 2.014 điểm vào cuối năm 2026, tương ứng mức tăng 12,8% so với thời điểm xây dựng báo cáo.

"Trong dài hạn, với nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, triển vọng tăng trưởng lợi nhuận tích cực cùng các động lực từ câu chuyện nâng hạng thị trường, chúng tôi cho rằng thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn còn dư địa để được tái định giá ở mức cao hơn trong những năm tới", các chuyên gia tại VNDirect nhận định.

Trong khi đó, nhóm chuyên gia phân tích tại Công ty Chứng khoán SSI duy trì mục tiêu cơ sở của VN-Index ở mức 1.920 điểm cuối năm nay, đồng thời xây dựng kịch bản tích cực với chỉ số ở vùng 2.120 điểm.

Theo các chuyên gia SSI, VN-Index nhiều khả năng bước vào giai đoạn tích lũy trong các tháng tới trước khi cải thiện rõ nét hơn vào cuối năm. Khả năng chỉ số hướng tới các vùng điểm cao hơn được đánh giá là câu chuyện mang tính trung hạn, có thể kéo dài sang năm 2027, phụ thuộc vào mức độ cải thiện của điều kiện tiền tệ trong nước cũng như sự trở lại bền vững của dòng vốn ngoại, đặc biệt là các dòng vốn gắn với tiến trình nâng hạng thị trường.

VN-Index hiện giao dịch tại mức P/E dự phóng khoảng 13x, tương đối sát với bình quân 5 năm. Ảnh: SSI.

Nhà môi giới này cũng lưu ý một số rủi ro cần được theo dõi. Đầu tiên là mặt bằng lãi suất vẫn duy trì ở mức cao và nhiều khả năng tiếp tục chịu áp lực tăng do chênh lệch kéo dài giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn. Bên cạnh đó, việc các chương trình ân hạn gốc vay mua nhà dần hết hiệu lực cũng có thể tiếp tục tạo sức ép lên thị trường bất động sản cũng như hệ thống ngân hàng trong các quý tới.

Chất lượng tài sản của hệ thống ngân hàng cũng là yếu tố cần lưu ý. Trong bối cảnh điều kiện tài chính tiếp tục thắt chặt, áp lực đối với chất lượng tín dụng, đặc biệt tại các ngân hàng quy mô nhỏ hoặc có tỷ trọng cho vay bất động sản cao, cần được theo dõi sát.

Một yếu tố khác là dư nợ cho vay ký quỹ (margin) tiếp tục leo lên mức cao. SSI ước tính dư nợ margin toàn thị trường đã đạt khoảng 424.000 tỷ đồng vào cuối tháng 3, tăng 50% so với cùng kỳ năm trước. Tính từ cuối năm 2023, dư nợ margin cũng đã tăng tới 132%, tương đương khoảng 241.000 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, nếu khối ngoại tiếp tục duy trì xu hướng bán ròng, biến động của thị trường có thể gia tăng trong bối cảnh mặt bằng margin đang ở mức cao, khiến thị trường trở nên nhạy cảm hơn với các "cú sốc" thanh khoản và sự đảo chiều của dòng vốn quốc tế.

Ngoài ra, SSI cũng đề cập tới rủi ro tập trung của chỉ số. Theo công ty chứng khoán này, câu chuyện tăng trưởng của Việt Nam ngày càng gắn với định hướng phát triển khu vực kinh tế tư nhân và vai trò của các tập đoàn tư nhân lớn. Tuy nhiên, diễn biến của VN-Index hiện vẫn chưa phản ánh đầy đủ bức tranh đó khi mức tăng chủ yếu tập trung vào một số ít cổ phiếu vốn hóa lớn, nổi bật nhất là Tập đoàn Vingroup.

Minh Khánh