Chuyên gia cảnh báo nguy cơ bệnh giun rồng từ nước khe, suối và rừng rẫy

Như Sức khoẻ và Đời sống đã đưa tin, ngày 19/8, Bệnh viện Đặng Văn Ngữ tiếp nhận khám cho 1 trường hợp người bệnh mắc bệnh giun rồng và nhiều bệnh ký sinh trùng khác, nâng tổng con số người bệnh tại Việt Nam lên 44 trường hợp tính từ năm 2020 trở lại đây. Trong đó theo báo cáo tại tỉnh Lào Cai có 27 trường hợp. 

Báo Sức khoẻ và Đời sống đã trao đổi với TS. Nguyễn Quý Anh - Trưởng khoa Ký sinh trùng, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương xung quanh bệnh giun rồng.

TS. Nguyễn Quý Anh - Trưởng khoa Ký sinh trùng, Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương. Ảnh: Phương Tiến

- Theo ông, đâu là nguyên nhân khiến số ca bệnh tập trung nhiều tại Lào Cai?

TS. Nguyễn Quý Anh: Bệnh giun rồng là một bệnh mới nổi tại Việt Nam, ca bệnh đầu tiên được phát hiện tháng 4 năm 2020 tại tỉnh Lào Cai. Tính đến nay số người bệnh nhiễm giun rồng đã có tổng số 27 trường hợp. Ngoài Lào Cai, bệnh giun rồng còn được phát hiện tại Phú Thọ (14 trường hợp) và Thanh Hóa (3 trường hợp).

Số liệu điều tra dịch tễ các trường hợp bệnh cho thấy: về địa điểm là khu vực trung du, đồi núi có rừng trồng và có suối nước tự nhiên; người bệnh có tiền sử làm việc tại các khu vực rừng trồng như Keo, Quế; có thói quen sử dụng nước ở các khe, suối để ăn uống sinh hoạt. Lào Cai (đặc biệt là Yên Bái cũ) là tỉnh có hội tụ đủ những yếu tố này.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, nguyên nhân chính nhiễm bệnh giun rồng là do con người ăn/uống phải bọ chét nước (Cyclops) có nhiễm ấu trùng giun rồng, ngoài ra con người có thể nhiễm do ăn các động vật hoang dã như ếch, nhái, cá suối, chuột, rắn, rùa… chưa được nấu chín.

- Ông đánh giá như thế nào về các yếu tố dịch tễ và điều kiện sinh hoạt có thể liên quan đến sự lưu hành bệnh giun rồng tại đây? Công tác giám sát và phát hiện bệnh tại Lào Cai cần được triển khai như thế nào để xác định đầy đủ quy mô và phạm vi của bệnh?

TS. Nguyễn Quý Anh: Lào Cai là tỉnh có hội tụ những yếu tố dịch tễ lưu hành bệnh giun rồng, thực tế cho thấy số trường hợp bệnh được phát hiện hàng năm và chưa có dấu hiệu thuyên giảm. 

Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương vẫn đang phối hợp chặt chẽ với Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh trong công tác chỉ đạo, giám sát, phát hiện, xử lý và quản lý chặt chẽ các trường hợp nhiễm bệnh. 

Các xã trong địa bàn tỉnh cũng đã được chỉ đạo để tăng cường công tác truyền thông, phát hiện ca bệnh chủ động tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế do tiếp cận của y tế cơ sở chưa thực sự bao phủ được, chưa thay đổi được điều kiện sinh hoạt của người dân khi ở rừng, rẫy. Người dân thường chủ quan và không đến y tế sớm để được khám và xử trí đúng..

Trong thời gian tới, cần tăng cường công tác truyền thông, giám sát phát hiện ca bệnh, phối hợp với các Ban ngành liên quan để cải thiện môi trường sinh hoạt đặc biệt là nước sạch cho hộ gia đình, quản lý nguồn nước thải, sử dụng nước hợp vệ sinh khi ở rừng rẫy, xử lý bọ chét nước và tẩy giun cho chó, mèo.

Hình ảnh giun rồng 'rút ra' từ cơ thể bệnh nhân thứ 44 tại Việt Nam. Ảnh: BVCC

- Việc ghi nhận 44 trường hợp bệnh giun rồng ở Việt Nam trong 6 năm trở lại đây có cho thấy nguy cơ bệnh đang tiếp tục lưu hành trong cộng đồng hay cần được nhìn nhận theo một cách khác về mặt dịch tễ học?

TS. Nguyễn Quý Anh: Hiện tại chưa có những nghiên cứu sâu về dịch tễ học bệnh giun rồng tại Việt Nam, vẫn còn nhiều câu hỏi còn chưa có câu trả lời như: nguồn lây nhiễm giun rồng từ loại động vật hoang giã nào? Đâu là nguyên nhân chính dẫn đến lây nhiễm? Loài giun rồng tại Việt Nam là loài nào? (Tổ chức Y tế Thế giới xác nhận loài lưu hành ở Việt Nam không phải là những loài đã được ghi nhận trên thế giới), làm thế nào để chẩn đoán sớm bệnh giun rồng.

Về công tác giám sát thì Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương đã triển khai các lớp tập huấn về giám sát, phát hiện, xử lý, điều tra và quản lý bệnh giun rồng cho cán bộ Y tế xã, tỉnh tại 3 tỉnh có lưu hành. 

Tuy nhiên, công tác phát hiện sớm bệnh giun rồng là rất khó khăn, chỉ khi giun thoát ra thì mới xác định được nên công tác giám sát vẫn là thụ động.

- Bệnh giun rồng có liên quan mật thiết đến nguồn nước và điều kiện vệ sinh. Theo ông, những can thiệp nào về nước sạch, vệ sinh môi trường và thay đổi hành vi của người dân có ý nghĩa quan trọng nhất trong việc ngăn ngừa các ca bệnh mới?

TS. Nguyễn Quý Anh: Tại những xã có lưu hành bệnh giun rồng, trong những năm gần đây, người dân đã có sự thay đổi về vấn đề sử dụng nước sạch. Người dân sử dụng chủ yếu là nước đã qua hệ thống lọc. Tuy nhiên, việc sử dụng nước thiên nhiên ở các khe, suối khi đi làm rừng vẫn thường xuyên làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh. 

Để giải quyết vấn đề này chúng ta cần phải truyền thông mạnh mẽ đến tận từng người dân về nguyên nhân, tác hại và cách phòng tránh nhằm thay đổi được hành vi sử dụng nước tự nhiên trong sinh hoạt và không ăn động vật hoang dã chưa nấu chín.

- Nếu thời gian tới tiếp tục phát hiện các trường hợp nghi ngờ bệnh giun rồng hoặc phát hiện ra bệnh, theo ông những bước xử lý và phối hợp chuyên môn nào cần được triển khai ngay để xác minh và ngăn ngừa nguy cơ lây lan? Cách phòng bệnh thế nào?

TS. Nguyễn Quý Anh: Theo đánh giá của chúng tôi, bệnh giun rồng vẫn sẽ tiếp tục được phát hiện. Nguyên nhân là thói quen ăn uống, sinh hoạt khi ở rừng rẫy của người dân, các biện pháp can thiệp vào vật chủ trung gian, môi trường chưa được thực hiện hoặc chưa đồng bộ. 

Khi phát hiện ra giun nếu không được xử lý đúng, ấu trùng giun rồng sẽ xâm nhập vào nguồn nước và lại phát triển lây lan ra cộng đồng. 

Vì vậy, khi người dân có các biểu hiện như xuất hiện các triệu chứng như các ổ viêm tấy, cần đến ngay các cơ sở y tế để được khám, tư vấn và xử trí. 

Chuyên gia khuyến cáo nười dân không tự ý nặn, trích, rạch hay kéo giun ra dễ làm đứt giun giải phóng độc tố gây viêm nhiễm nặng và giải phóng ấu trùng ra ngoài môi trường.  Ảnh: BVCC

Người dân không tự ý nặn, trích, rạch hay kéo giun ra dễ làm đứt giun giải phóng độc tố gây viên nhiễm nặng và giải phóng ấu trùng ra ngoài môi trường.

Đối với các tỉnh có lưu hành cần tăng cường giám sát phát hiện ca bệnh, truyền thông mạnh mẽ về bệnh giun rồng bằng nhiều hình thức, quản lý chặt chẽ những trường hợp đã nhiễm bệnh, theo dõi các đối tượng nguy cơ cao như người cùng gia đình, người cùng sinh hoạt tại rừng, rẫy.

Để phòng bệnh có hiệu quả cần phải có sự phối hợp chặt chẽ của Chính quyền địa phương, các ban ngành liên quan như Y tế - Môi trường - Thú y tập trung vào công tác truyền thông giáo dục sức khỏe phòng chống bệnh giun rồng, sử dụng nước sạch, không ăn động vật hoang dã chưa nấu chín; Cung cấp nước sạch cho hộ gia đình; xử lý môi trường mà người bệnh có tiếp xúc, xử lý bọ chét nước, tẩy giun cho chó mèo...

Trân trọng cảm ơn Ông!

Thái Bình (thực hiện)