Cảnh giác với các trào lưu chữa bệnh bằng chế độ dinh dưỡng thiếu căn cứ

Chuyên gia "tự phong"

Đáng chú ý, nhiều hội nhóm thường sử dụng những ngôn từ hấp dẫn, khẳng định chắc nịch như "đảo ngược bệnh mạn tính", "chữa khỏi tiểu đường, ung thư không cần thuốc" hay "cộng đồng ăn thuần chay thô", "thanh lọc độc tố tận gốc". Họ chia sẻ chế độ dinh dưỡng với những thực đơn cực đoan, loại bỏ hoàn toàn nhóm chất này, nhóm chất kia hoặc ép cơ thể chỉ ăn một vài loại thực phẩm nhất định.

Tuy nhiên, đằng sau vỏ bọc của lối sống lành mạnh ấy lại là một thực trạng đáng báo động. Rất nhiều người, đặc biệt là người cao tuổi và những người có bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, thận hay ung thư, đã cả tin nghe theo các "chuyên gia online" tự phong. Họ tự ý ngưng thuốc điều trị theo phác đồ của bác sĩ, chuyển sang áp dụng các bài "thuốc nam truyền miệng" hoặc chế độ ăn kiêng khắc nghiệt. Một số người gặp hậu quả nghiêm trọng khi tự ý thay đổi điều trị hoặc áp dụng chế độ ăn quá khắt khe.

Hệ lụy khôn lường từ việc thực hành chế độ dinh dưỡng sai cách

Thực hành chế độ dinh dưỡng sai cách đặc biệt nguy hiểm với những người có bệnh nền mạn tính.

Trong nhiều ca bệnh thực hành dinh dưỡng sai cách khiến tình trạng bệnh trầm trọng, có thể kể một ví dụ điển hình tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương.

Bệnh nhân P.T.B., nữ, 69 tuổi, ở Hà Nội, mắc đái tháo đường type 2 trên 10 năm và đang được điều trị tại bệnh viện tuyến Trung ương. Đường huyết được kiểm soát tốt với glucose máu đói 5,5 mmol/L, HbA1c 6,5%, chức năng gan, thận và mỡ máu bình thường.

Tin lời “thầy lang” cho rằng thuốc Tây gây hại gan, thận và có thể chữa khỏi đái tháo đường không cần thuốc, bệnh nhân tự ý ngừng điều trị. Theo “phác đồ” mới, bệnh nhân ăn cơm với 3 thìa đường vào buổi sáng và uống 3 ly nước mía mỗi ngày.

Sau 3 tháng, bệnh nhân sụt 10 kg, khát và tiểu nhiều, mờ mắt, mệt mỏi, kiệt sức. Bệnh nhân phải nhập viện cấp cứu do tăng áp lực thẩm thấu máu vì tăng đường huyết nặng. Glucose máu đói tăng lên 30 mmol/L, HbA1c 15,9%.

BS khuyến cáo người bệnh cần hiểu rằng không có phương pháp nào thay thế điều trị chính thống trong bệnh đái tháo đường. Tái khám đúng hẹn, theo dõi đường huyết thường xuyên, kiểm soát huyết áp, mỡ máu và điều chỉnh lối sống mới là cách bền vững để sống khỏe. Đừng để niềm tin sai lệch hay lời khuyên thiếu hiểu biết có thể phải trả giá bằng sức khỏe, thậm chí là tính mạng.

Nhu cầu chăm sóc sức khỏe và phòng ngừa bệnh tật là hoàn toàn chính đáng. Ai cũng mong muốn có một cơ thể khỏe mạnh, dẻo dai. Thế nhưng, việc áp dụng các trào lưu dinh dưỡng thiếu kiểm chứng khoa học lại mang đến những hệ lụy vô cùng nặng nề.

Thiếu hụt dinh dưỡng trầm trọng: Việc loại bỏ các nhóm chất thiết yếu (đạm, bột đường, chất béo) trong thời gian dài khiến cơ thể suy nhược, thiếu hụt vitamin và khoáng chất, có thể dẫn đến suy dinh dưỡng, thiếu hụt vi chất và ảnh hưởng đến chức năng miễn dịch.

Làm trầm trọng thêm bệnh lý nền: Đối với người mắc bệnh mạn tính, việc tự ý thay đổi chế độ ăn mà không cân đối năng lượng và vi chất có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa, khiến đường huyết, huyết áp hoặc một số chỉ số xét nghiệm thay đổi bất thường, từ đó làm tình trạng bệnh khó kiểm soát và tăng nguy cơ biến chứng.

Mất "thời gian vàng" điều trị: Đây là hệ lụy đáng tiếc nhất. Thay vì đến bệnh viện để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, một số người có thể lãng phí thời gian vào các biện pháp thiếu căn cứ, khiến bệnh được phát hiện hoặc điều trị muộn hơn, làm giảm cơ hội kiểm soát bệnh hiệu quả.

Cảnh báo về một số phương pháp ăn uống cực đoan

Những phương pháp ăn uống quá khắt khe, chẳng hạn chỉ ăn một số ít loại thực phẩm, nhịn ăn kéo dài hoặc nhịn cả ăn lẫn uống, có thể gây nhiều rủi ro cho sức khỏe.

Trường hợp blogger Zhanna Samsonova, người theo chế độ ăn thực vật thô rất hạn chế trong nhiều năm và từng thực hành nhịn ăn khô, là một ví dụ đáng lưu ý. Cô qua đời tại Malaysia vào tháng 7/2023 ở tuổi 39. Thời điểm đó, nguyên nhân tử vong chính thức chưa được xác định; cô được cho là qua đời trong tình trạng kiệt sức và nhiễm trùng.

Nhịn ăn khô, tức là không ăn và không uống trong vài ngày, còn tiềm ẩn nguy cơ mất nước và rối loạn chức năng cơ thể. Hiện chưa có bằng chứng khoa học đủ tin cậy chứng minh nhịn ăn khô có tác dụng chữa bệnh.

Vì vậy, không nên xem nhịn ăn kéo dài, nhịn khô hay chế độ ăn cực kỳ hạn chế là phương pháp "thải độc" hoặc chữa bệnh. Một chế độ ăn lành mạnh cần cung cấp đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng thiết yếu, đồng thời được điều chỉnh phù hợp với tình trạng sức khỏe của mỗi người.

Nguyên nhân từ tâm lý và cách lựa chọn thông tin

Sự phát triển mạnh mẽ của các trào lưu này xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Một mặt, tâm lý "có bệnh vái tứ phương", sự e ngại tác dụng phụ của thuốc điều trị và mong muốn tìm kiếm một giải pháp nhanh chóng, chi phí thấp khiến nhiều người dễ rơi vào "bẫy" truyền thông không chính thống. Mặt khác, các hội nhóm này thường khai thác triệt để hiệu ứng tâm lý đám đông, tạo ra các "nhân chứng sống" ảo hoặc thổi phồng những câu chuyện thành công cá biệt để tạo dựng lòng tin.

Bên cạnh đó, việc tiếp cận thông tin y khoa chính thống đôi khi còn khô khan, khó hiểu đối với một bộ phận người dân, tạo khoảng trống để những thông tin giật gân, sai lệch dễ dàng len lỏi và lan truyền chóng mặt.

Khuyến nghị với cộng đồng

Chuyên gia dinh dưỡng tư vấn cho người dân tại Ngày Dinh dưỡng cộng đồng do báo Sức khỏe và Đời sống tổ chức. Ảnh SKĐS

Sức khỏe là tài sản quý giá nhất của mỗi người và việc lựa chọn dung nạp gì vào cơ thể đòi hỏi sự cẩn trọng, dựa trên nền tảng khoa học vững chắc thay vì cảm xúc hay niềm tin mù quáng. Cộng đồng cần nâng cao cảnh giác và thực hiện các nguyên tắc sau:

Chắt lọc thông tin từ nguồn chính thống: Khi cần tìm hiểu về dinh dưỡng và cách thức điều trị bệnh, người dân nên tham khảo thông tin của Bộ Y tế, các bệnh viện như Viện Dinh dưỡng Quốc gia, Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Đại học Y Dược, Bệnh viện K..., hoặc các bài viết của các bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng, các bài viết được kiểm duyệt chuyên môn đăng tải trên các cơ quan báo chí chính thống, uy tín.

Tham vấn ý kiến bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng: Mỗi cá nhân có một thể trạng, độ tuổi, giới tính và tình trạng bệnh lý hoàn toàn khác nhau. Không có một thực đơn "vạn năng" áp dụng chung cho tất cả mọi người. Do đó, mọi thay đổi lớn về chế độ ăn uống, đặc biệt khi đang có bệnh, phải có sự tư vấn trực tiếp từ bác sĩ điều trị hoặc chuyên gia dinh dưỡng được đào tạo bài bản.

Tỉnh táo trước quảng cáo phóng đại: Hãy luôn đặt câu hỏi phản biện đối với những quảng cáo mang tính cam kết "chữa khỏi 100%", "thanh lọc thần kỳ" hay những phương pháp đi ngược lại với các khuyến cáo y khoa chuẩn mực.

Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe và chất lượng cuộc sống nhưng nó chỉ phát huy tác dụng khi được áp dụng đúng cách, đúng khoa học. Đừng để mục đích chăm sóc sức khỏe của bản thân và gia đình bị lợi dụng bởi những trào lưu tự phát thiếu cơ sở. Hãy là những người tiếp nhận tri thức thông thái, bảo vệ sức khỏe chính mình bằng sự hiểu biết và niềm tin đặt đúng chỗ.

Hoàng Nam