Chuyển đổi mô hình báo chí địa phương hậu sáp nhập

Từ gần 900 cơ quan báo chí ở giai đoạn cao điểm, đến cuối năm 2025, cả nước còn khoảng 778 cơ quan sau sắp xếp. Quá trình tinh gọn tổ chức đang mở ra một giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng đối với báo chí địa phương. Từ bộ máy, quy trình sản xuất tin, bài... đến cách tiếp cận công chúng đều đứng trước yêu cầu thay đổi để thích ứng với môi trường truyền thông số.

Tiên phong thực hiện Quy hoạch báo chí quốc gia, ngày 1/1/2019, Quảng Ninh chính thức hợp nhất các cơ quan báo, đài phát thanh-truyền hình và Cổng thông tin điện tử tổng hợp của tỉnh về một đầu mối thống nhất. Bước đi này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nhằm khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, chồng chéo chức năng. Từ Trung tâm Truyền thông, nay là Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, bộ máy đã được tinh gọn, 22 phòng thời điểm hợp nhất xuống 14 phòng và tiếp tục còn 6 phòng từ ngày 1/1/2026. Với mô hình tòa soạn hội tụ, cơ quan mới hiện đang duy trì ổn định các kênh truyền thông trên cả bốn loại hình phát thanh, truyền hình, báo in, báo điện tử, cùng hệ sinh thái nền tảng số gồm ứng dụng di động, mạng xã hội và Cổng thông tin điện tử của tỉnh.

Sau Quảng Ninh, ngày 28/10/2019, Bình Phước cũng chính thức đưa vào hoạt động Đài Phát thanh-Truyền hình và Báo Bình Phước trên cơ sở hợp nhất báo và đài của tỉnh. Việc “gộp đầu mối” đã tạo ra bước chuyển rõ nét về tư duy và phương thức làm báo. Mô hình tòa soạn hội tụ từng bước được hình thành, quy trình sản xuất thông tin tập trung rồi phân phối đồng bộ trên báo in, báo điện tử, phát thanh, truyền hình và các nền tảng số. Đội ngũ phóng viên cũng chuyển mạnh sang tác nghiệp đa phương tiện, đáp ứng yêu cầu truyền thông hiện đại, bảo đảm định hướng thống nhất.

Từ Trung tâm Truyền thông, nay là Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh, bộ máy đã được tinh gọn, 22 phòng thời điểm hợp nhất xuống còn 6 phòng từ ngày 1/1/2026.

Nhà báo Nguyễn Thế Lãm, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Quảng Ninh cho biết: “Mô hình hợp nhất giúp chúng tôi mở rộng quy mô sản xuất và triển khai nhiều sản phẩm báo chí, truyền thông trước đây chưa từng thực hiện. Dù chưa tạo được tiếng vang lớn trên toàn quốc nhưng quá trình đổi mới đã mang lại tinh thần hứng khởi. 92% số người được hỏi bày tỏ hài lòng về hiệu quả hoạt động của đơn vị, theo khảo sát của Ban Tuyên giáo và Dân vận Quảng Ninh”.

Tổ chức lại các cơ quan báo chí địa phương được xem là bước đi cần thiết nhằm xây dựng mô hình tuyên truyền linh hoạt, hiệu quả hơn. Ngày 23/9/2025, Ban Bí thư đã ban hành Quy định 373-QĐ/TW về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của cơ quan báo và phát thanh, truyền hình thuộc đảng bộ tỉnh, thành phố. Đây được xác định là cơ quan ngôn luận của đảng bộ, chính quyền và nhân dân, hoạt động theo mô hình đa loại hình, đa nền tảng. Quy định mới cũng siết chặt yêu cầu tinh gọn tổ chức bộ máy, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng tòa soạn hội tụ, nâng cao chất lượng đội ngũ và hiệu quả tuyên truyền.

Tổ chức lại các cơ quan báo chí địa phương được xem là bước đi cần thiết nhằm xây dựng mô hình tuyên truyền linh hoạt, hiệu quả hơn.

Sau gần một năm hợp nhất, mức độ thích ứng của các cơ quan báo chí địa phương đang chia thành nhiều mảng màu khác biệt. Ông Hoàng Đăng Khoa, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Huế thẳng thắn chỉ ra ba nhóm khó khăn về nhân lực, cơ sở vật chất và tài chính. Trong đó, về nhân sự, các tòa soạn đang rơi vào tình trạng thừa người làm chuyên môn truyền thống nhưng lại thiếu về công nghệ, chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số vẫn đang là nút thắt quyết định năng lực cạnh tranh của báo chí địa phương. Là một trong 10 cơ quan báo chí địa phương đạt mức trưởng thành xuất sắc về chuyển đổi số năm 2025, Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa cho biết vẫn đang nỗ lực tái cấu trúc mạnh mẽ.

Tác nghiệp đa phương tiện là một trong những đòi hỏi nổi bật đối với phóng viên trong bối cảnh chuyển đổi số báo chí.

Theo nhà báo Lê Hoàng Triều, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa, đơn vị đang đẩy mạnh phát triển các sản phẩm báo chí số nhằm đáp ứng sự thay đổi trong nhu cầu tiếp nhận thông tin của công chúng. Trọng tâm hiện nay là nâng cao chất lượng nội dung theo hướng tăng hàm lượng phân tích, dự báo và phản biện xã hội. “Cùng với đó, chúng tôi cũng chú trọng xây dựng các kênh tương tác hai chiều, qua đó mở rộng khả năng tiếp nhận thông tin từ cơ sở và tăng cường kết nối với bạn đọc”, nhà báo Lê Hoàng Triều cho biết.

Nếu Khánh Hòa lựa chọn nâng chất lượng nội dung làm trọng tâm thì Vĩnh Long lại cho thấy vai trò của hệ sinh thái số trong việc mở rộng sức lan tỏa của báo chí địa phương.

Mô hình đổi mới dựa trên hệ sinh thái số đa dạng của Báo và Phát thanh, Truyền hình Vĩnh Long tiếp tục là một điểm sáng cả về doanh thu lẫn sức lan tỏa. Chỉ tính riêng bộ phim “Bóng ma hạnh phúc” do đơn vị sản xuất đã thu hút khoảng 650 triệu lượt xem trên các nền tảng số, cùng hàng chục triệu lượt tương tác trên mạng xã hội. Kết quả này được xây dựng trên nền tảng hệ sinh thái số quy mô lớn với hàng chục kênh YouTube, Facebook, TikTok và các ứng dụng riêng được đơn vị phát triển trong nhiều năm qua.

Tinh gọn báo chí không chỉ là yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy. Đó còn là bài toán tái định hình chiến lược thông tin, truyền thông trong giai đoạn đất nước chuyển mình mạnh mẽ.

Nhà báo Lê Thanh Tuấn, Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Vĩnh Long chia sẻ, dù chỉ là một đơn vị “tỉnh lẻ” nhưng chúng tôi luôn chú trọng yếu tố công nghệ, đổi mới. “Đơn vị xác định phải xây dựng bộ máy linh hoạt, đồng thời từng bước hình thành quy trình sản xuất nội dung hội tụ, tăng cường cơ chế phối hợp giữa các bộ phận. Với những sự kiện lớn hoặc đề tài có sức lan tỏa, nội dung sẽ được định hướng để triển khai đồng bộ trên nhiều nền tảng. Ngay sau hợp nhất, chúng tôi cũng thành lập hai trung tâm tại Bến Tre và Trà Vinh (cũ) nhằm xử lý khối lượng công việc ở địa bàn xa, đồng thời duy trì nhiệm vụ quan trọng, phát hành các chương trình tiếng Khmer”, nhà báo Lê Thanh Tuấn cho biết.

Rào cản lớn nhất, chi phối trực tiếp đến sự ổn định của các tòa soạn sau sáp nhập chính là cơ chế tài chính. Việc tồn tại song song hai cơ chế tài chính giữa báo in - vốn được Nhà nước giao nhiệm vụ, cấp kinh phí và khối truyền hình - chủ yếu thực hiện tự chủ, đang tạo ra những bất cập lớn. Ông Đoàn Xuân Hiếu, Giám đốc Báo và Phát thanh-Truyền hình Đà Nẵng cho biết: Sự chênh lệch thu nhập và cách phối trộn giữa bốn loại hình báo chí vẫn tồn tại. Để giải quyết, cần quan tâm phát triển kinh tế báo chí, từ đó tăng nhuận bút, xây dựng các quỹ đầu tư phát triển, tạo động lực cho đội ngũ gắn bó với nghề.

Một trong các trụ sở của Báo và Phát thanh, Truyền hình Vĩnh Long.

Tinh gọn báo chí không chỉ là yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy. Đó còn là bài toán tái định hình chiến lược thông tin, truyền thông trong giai đoạn đất nước chuyển mình mạnh mẽ. Trong không gian mới, các cơ quan báo chí buộc phải đổi mới mạnh mẽ hơn để hình thành những hệ sinh thái truyền thông hiện đại, gần dân, sát cơ sở và mang đậm bản sắc địa phương. Bởi suy cho cùng, sáp nhập chính là bước tái cấu trúc để xây dựng những cơ quan báo chí thật sự “tinh, gọn, mạnh”, đủ năng lực dẫn dắt thông tin và đồng hành cùng tiến trình hiện đại hóa đất nước.

Tại các địa phương có số lượng cơ quan báo chí lớn như Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh, bài toán cơ cấu tổ chức sau hợp nhất càng trở nên phức tạp khi không ít nhân sự phải chuyển công tác, thậm chí bỏ nghề vì không còn vị trí phù hợp. Đáng chú ý, sự khác biệt về môi trường làm việc, trình độ chuyên môn và tư duy nghề nghiệp khiến một bộ phận cán bộ, phóng viên khó thích ứng. Hạ tầng kỹ thuật và mức độ chuyển đổi số không đồng đều giữa các đơn vị cũng khiến một số cơ quan báo chí loay hoay sau sáp nhập.