Sắp xếp hoạt động của các cơ quan báo chí: Góc nhìn người trong cuộc

Các diễn giả tham gia phiên thảo luận. (Ảnh: Sơn Hải)

Việc hợp nhất từ hai đến nhiều cơ quan báo chí thành một đơn vị mới không chỉ dẫn tới tình trạng dôi dư nhân sự ở một số vị trí mà còn tạo ra sự khác biệt về tư duy làm báo, phương thức tác nghiệp và văn hóa nghề nghiệp giữa các loại hình báo chí. Đáng ngại hơn là sự vênh nhau về tư duy tác nghiệp.

Đó là một trăn trở của ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam được nêu lên tại phiên thảo luận “Sắp xếp hoạt động của các cơ quan báo chí - Góc nhìn người trong cuộc” trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, diễn ra ngày 20/6 tại Hải Phòng.

Thách thức nảy sinh khi sáp nhập các cơ quan báo chí

Tiến trình sắp xếp, tổ chức lại các cơ quan báo chí đang bước vào giai đoạn mới với mục tiêu xây dựng nền báo chí tinh gọn, chuyên nghiệp và hiện đại hơn. Tuy nhiên, có nhiều ý kiến cho rằng quá trình hợp nhất đã nảy sinh nhiều vấn đề.

Theo ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, việc sắp xếp, tổ chức lại các cơ quan báo chí là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước nhằm xây dựng nền báo chí cách mạng tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại; đồng thời tạo ra những cơ quan báo chí có năng lực cạnh tranh cao hơn trong bối cảnh chuyển đổi số và truyền thông đa nền tảng.

Ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam. (Ảnh: Sơn Hải)

Theo ông, từ Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đến Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc theo Quyết định số 362/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, định hướng sắp xếp báo chí đã được xác lập rõ ràng. Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn vận hành của các tòa soạn vẫn còn không ít khoảng cách.

Trước hết là bài toán về tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực. Việc hợp nhất từ hai đến nhiều cơ quan báo chí thành một đơn vị mới không chỉ dẫn tới tình trạng dôi dư nhân sự ở một số vị trí mà còn tạo ra sự khác biệt về tư duy làm báo, phương thức tác nghiệp và văn hóa nghề nghiệp giữa các loại hình báo chí, cùng với đó là sự khác biệt về tư duy tác nghiệp.

Bên cạnh những thay đổi về tổ chức còn là những tác động không nhỏ đến tâm lý người làm báo. Việc thay đổi vị trí công tác, môi trường làm việc, phương thức sản xuất nội dung hay thậm chí quãng đường đi làm đều có thể tạo ra tâm tư, dao động trong đội ngũ cán bộ, phóng viên.

Sau câu chuyện con người là áp lực về kinh tế báo chí. Theo ông Trần Trọng Dũng, trong khi yêu cầu tự chủ tài chính ngày càng cao, nhiều cơ quan báo chí sau sáp nhập lại chưa kịp hình thành những nguồn thu mới phù hợp với mô hình hoạt động mới. Việc sáp nhập làm thay đổi các mô hình kinh doanh truyền thống, trong khi cơ chế đặt hàng truyền thông chính sách tại nhiều địa phương vẫn triển khai chậm, khiến không ít đơn vị gặp khó khăn về nguồn lực tài chính.

Quang cảnh buổi thảo luận. (Ảnh: Sơn Hải)

Một thách thức khác là sự thiếu đồng bộ về hạ tầng công nghệ. Nhiều cơ quan báo chí đã hoàn thành việc sắp xếp về mặt tổ chức nhưng hệ thống công nghệ, dữ liệu và quy trình quản trị vẫn tồn tại theo mô hình cũ.

Chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus về vấn đề này, ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch thường trực Hội Nhà báo cũng đưa ra nhận định tương tự.

“Quá trình sắp xếp các cơ quan báo chí có thể nói rất là mạnh mẽ và triệt để. Tại các địa phương, chúng ta thấy là các cơ quan báo chí với các loại hình khác nhau đã tập hợp lại thành một cơ quan báo chí. Bên cạnh mặt thuận lợi, chúng ta thấy có những khó khăn, đó là việc nhiều nhà báo phải rời khỏi hàng ngũ. Tôi nghĩ đây là một cuộc cách mạng, đâu đó cần phải có sự hy sinh, song những vấn đề về mặt dân sinh cũng cần phải được sắp xếp hợp lý,” ông Nguyễn Đức Lợi nói.

Phát triển báo chí theo chiều sâu

Các chuyên gia cho rằng sáp nhập không phải là gộp cơ học các cơ quan báo chí mà phải tạo ra năng lực cạnh tranh mới và vị thế mới cho cơ quan báo chí.

Ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết, quá trình quy hoạch báo chí thời gian qua đã góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, dàn trải, phân tán nguồn lực và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động báo chí.

Ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương. (Ảnh: Sơn Hải)

Trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, các cơ quan báo chí cần kết hợp kinh nghiệm của những nhà báo giàu nghề với sức sáng tạo của lực lượng phóng viên trẻ am hiểu công nghệ để hình thành các tòa soạn hội tụ, đa nền tảng.

"Mục tiêu cuối cùng là đổi mới mô hình quản trị, giúp báo chí chính thống tiếp tục giữ vai trò dòng thông tin chủ lưu, dẫn dắt dư luận xã hội trước sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội," ông Trần Thanh Lâm nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết việc sắp xếp báo chí hiện nay được triển khai đồng thời theo Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí đến năm 2025 và chủ trương tinh gọn bộ máy của Trung ương.

Một trong những điểm đáng chú ý được lãnh đạo Cục Báo chí nhấn mạnh là việc mở rộng không gian hoạt động cho các cơ quan báo chí trên môi trường số.

Theo quy định của Luật Báo chí, ngoài bốn loại hình truyền thống gồm báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình, các cơ quan báo chí được xây dựng các kênh nội dung trên nền tảng số và không gian mạng. Đây đều được pháp luật công nhận là sản phẩm báo chí.

Theo ông Nguyễn Văn Hiếu, cơ chế này mở ra dư địa rất lớn để các cơ quan báo chí mở rộng độ phủ thông tin, phát triển thương hiệu trên nền tảng số, đồng thời được hưởng các cơ chế bảo vệ bản quyền, xử lý hành vi sao chép trái phép và từng bước xây dựng các mô hình kinh doanh nội dung số.

"Mục tiêu của việc tinh gọn đầu mối là tập trung nguồn lực để các cơ quan báo chí đầu tư chiều sâu, phát triển những sản phẩm có chất lượng cao và chiếm lĩnh tốt hơn không gian mạng," Phó Cục trưởng Nguyễn Văn Hiếu nhấn mạnh.

Các đại biểu, diễn giả tại phiên thảo luận. (Ảnh: Sơn Hải)

Chia sẻ kinh nghiệm từ quá trình sắp xếp bộ máy tại Thủ đô, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh Truyền hình Hà Nội cho biết, việc hợp nhất các cơ quan báo chí không chỉ là bài toán về tổ chức mà còn đặt ra yêu cầu thay đổi toàn diện mô hình quản trị, quy trình sản xuất và phương thức vận hành.

Theo ông, sau khi thực hiện sắp xếp, khối chuyên môn được tổ chức tinh gọn theo hướng tòa soạn hội tụ. Nếu trước đây mỗi loại hình báo chí có quy trình sản xuất riêng thì nay mọi nội dung đều được xây dựng từ một nguồn đầu vào, sau đó phân phối trên nhiều nền tảng khác nhau.

Sự thay đổi này đòi hỏi đội ngũ phóng viên phải có năng lực tác nghiệp đa phương tiện. Nhiều nhà báo vốn gắn bó với báo in nay phải thích ứng với truyền hình, phát thanh và các nền tảng số, trong khi mỗi loại hình đều có yêu cầu riêng về kỹ năng và cách thể hiện.

Đồng tình với chủ trương sắp xếp hệ thống báo chí, nhà báo Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam cho rằng, cùng với tinh gọn bộ máy, điều quan trọng nhất là nâng cao chất lượng đội ngũ người làm báo.

Theo ông, nếu lựa chọn một từ khóa cho giai đoạn phát triển mới của báo chí thì đó là "tử tế" – tử tế trong chuyên môn, làm chủ công nghệ và đặc biệt là giữ gìn đạo đức nghề nghiệp.

"Tử tế trước hết là giỏi nghề, tinh thông nghiệp vụ, biết kết hợp giữa năng lực làm báo với công nghệ hiện đại. Nhưng điều quan trọng không kém là đạo đức nghề nghiệp. Đây chính là nền tảng để xây dựng đội ngũ người làm báo cách mạng trong giai đoạn mới," Hồ Quang Lợi nói.

Nhân đây, ông Hồ Quang Lợi cũng cho rằng Hội Nhà báo Việt Nam cần tiếp tục đồng hành với hội viên thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và lan tỏa các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, giúp đội ngũ người làm báo thích ứng với yêu cầu phát triển mới.

Đề cập định hướng lâu dài, ông bày tỏ sự đồng tình với chủ trương xây dựng các cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện, từng bước hình thành những tổ hợp báo chí có quy mô, năng lực cạnh tranh và sức ảnh hưởng lớn trong môi trường truyền thông số./.

(Vietnam+)