Chủ động phòng cúm mùa, tránh nguy cơ biến chứng nặng

Chăm sóc và điều trị trẻ mắc cúm mùa. BV Bệnh Nhiệt đới Trung ương CC

Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút cúm gây ra, lưu hành quanh năm và có xu hướng gia tăng vào thời điểm giao mùa. Tại Hà Nội, thời tiết thay đổi thất thường, mật độ dân số cao, nhu cầu đi lại và giao lưu lớn khiến các bệnh lây truyền qua đường hô hấp, trong đó có cúm mùa, luôn tiềm ẩn nguy cơ gia tăng.

Ngành y tế Hà Nội đang duy trì giám sát chặt chẽ tình hình lưu hành của các bệnh truyền nhiễm nhằm kịp thời phát hiện, xử lý ổ dịch. Đồng thời, người dân được khuyến cáo chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh để hạn chế nguy cơ lây lan trong cộng đồng.

Theo BSCKII Nguyễn Trung Cấp, Phó Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, dù đa số người mắc cúm diễn biến nhẹ, bệnh viện vẫn thường xuyên tiếp nhận các trường hợp cúm nặng phải cấp cứu.

Các biến chứng nặng thường gặp theo hai nhóm. Thứ nhất, cúm có thể làm bùng phát hoặc làm nặng thêm các bệnh mạn tính như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, từ đó làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết và tử vong.

Thứ hai, bản thân vi rút cúm có thể gây tổn thương trực tiếp nhiều cơ quan, dẫn đến viêm phổi nặng, suy hô hấp, viêm cơ tim hoặc viêm màng ngoài tim, kể cả ở những người trẻ, trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.

Thực tế điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đã ghi nhận nhiều trường hợp diễn biến nặng. Một bệnh nhân nữ 63 tuổi, mắc đái tháo đường và tăng huyết áp, sau vài ngày sốt, ho đã rơi vào hôn mê, sốc nhiễm trùng do cúm và không qua khỏi dù được hồi sức tích cực.

Một trường hợp khác là nam thanh niên 24 tuổi, khỏe mạnh trước đó, tự điều trị cúm tại nhà. Đến ngày thứ tư, bệnh nhân xuất hiện đau ngực, khó thở, nhập viện trong tình trạng viêm phổi nặng, suy hô hấp, viêm cơ tim và phải sử dụng kỹ thuật tim phổi nhân tạo ECMO mới được cứu sống sau nhiều tuần điều trị.

Theo các chuyên gia, cúm mùa tạo gánh nặng lớn đối với nhóm nguy cơ cao. Người mắc bệnh nền khi nhiễm cúm có nguy cơ nhập viện, biến chứng và tử vong cao hơn so với người khỏe mạnh. Đối với người cao tuổi, bệnh không chỉ ảnh hưởng trong giai đoạn cấp tính mà còn có thể làm suy giảm khả năng vận động, sinh hoạt độc lập trong thời gian dài.

Các trường hợp diễn biến nặng thường phải điều trị hồi sức tích cực với các kỹ thuật như thở máy, lọc máu liên tục hoặc ECMO. Thời gian điều trị có thể kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng, chi phí lớn, gây áp lực đáng kể cho người bệnh và gia đình.

Một nguyên nhân khiến nhiều bệnh nhân nhập viện muộn là tâm lý chủ quan và tự điều trị không đúng cách. BSCKII Nguyễn Trung Cấp cho biết, không ít người coi cúm chỉ là cảm lạnh thông thường nên không theo dõi sát diễn biến bệnh.

Việc tự ý sử dụng kháng sinh hoặc các thuốc có chứa corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ cũng là sai lầm phổ biến. Các thuốc này không điều trị được bệnh do vi rút gây ra, trong khi có thể làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh, suy giảm miễn dịch và bội nhiễm vi khuẩn.

Đặc biệt, người dân cần tránh sử dụng thuốc hạ sốt có chứa Aspirin vì có thể gây hội chứng Reye nguy hiểm, nhất là ở trẻ em.

Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao liên tục trên 48 giờ không đáp ứng thuốc hạ sốt, khó thở, tức ngực, nhịp thở nhanh, nôn nhiều, không ăn uống được hoặc có biểu hiện li bì, lú lẫn.

Đối với người cao tuổi và người mắc bệnh nền, triệu chứng có thể không điển hình, chỉ biểu hiện bằng mệt nhiều, suy kiệt nhanh. Do đó, nhóm này cần được theo dõi sát để tránh bỏ lỡ thời điểm điều trị phù hợp.

Để phòng, chống cúm mùa, ngành y tế khuyến cáo người dân đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc tiếp xúc với người có triệu chứng hô hấp; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; che miệng, mũi khi ho, hắt hơi; giữ vệ sinh môi trường sống; ăn uống đủ chất và tăng cường vận động để nâng cao sức đề kháng.

Tiêm vắc xin cúm hằng năm được xem là biện pháp hiệu quả giúp phòng bệnh và giảm nguy cơ biến chứng nặng. Do vi rút cúm liên tục biến đổi, thành phần vắc xin được cập nhật theo từng năm để phù hợp với các chủng vi rút lưu hành.

Bên cạnh đó, khả năng bảo vệ của kháng thể sẽ giảm dần theo thời gian, vì vậy việc tiêm nhắc lại hằng năm là cần thiết. Người dân nên chủ động tiêm vắc xin trước mùa cao điểm của bệnh hoặc ngay khi có điều kiện, bởi cơ thể cần khoảng hai tuần sau tiêm để hình thành miễn dịch bảo vệ.

Đức Trân