Chính thức vận hành Sàn giao dịch carbon - 'mảnh ghép' chiến lược của hệ sinh thái tài chính xanh

Phát biểu tại lễ khai trương, ông Nguyễn Anh Phong, Chủ tịch HNX, khẳng định việc đưa thị trường vào vận hành là sự nỗ lực phối hợp chặt chẽ giữa HNX, VNX, UBCKNN cùng Cục Biến đổi khí hậu, VSDC và Ngân hàng BIDV. Cho đến nay, hệ thống công nghệ thông tin kết nối giữa các đơn vị quản lý, lưu ký và ngân hàng chỉ định thanh toán BIDV đã được thử nghiệm thành công, đảm bảo hoạt động ổn định và thông suốt.

Thị trường khởi đầu với hệ thống thành viên gồm 6 công ty chứng khoán đáp ứng đầy đủ điều kiện tham gia, cùng hơn 100 cơ sở phát thải thuộc danh mục phân bổ hạn ngạch. Ngay trên bảng điện tử trong ngày giao dịch đầu tiên (29/6/2026), tổng số hạn ngạch được phân bổ đã hiển thị mức 51.730.846 tín chỉ carbon tương đương.

Ông Nguyễn Anh Phong nhấn mạnh, việc khai trương sàn giao dịch carbon không đơn thuần là một bước đi kỹ thuật, mà mang ý nghĩa quan trọng trong việc gắn trách nhiệm bảo vệ môi trường với lợi ích kinh tế của chính doanh nghiệp. Đây là cơ chế thị trường để các doanh nghiệp chủ động tối ưu hóa chi phí, giảm thiểu phát thải thông qua hoạt động giao dịch hạn ngạch và tín chỉ, từ đó kiên quyết thực hiện mục tiêu không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế.

Miễn phí giao dịch đến hết năm 2028 - "trợ lực" lớn cho doanh nghiệp chuyển đổi xanh

Phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ, bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch UBCKNN, nhận định biến đổi khí hậu đã đặt ra thách thức to lớn, đòi hỏi phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn phải trở thành xu hướng tất yếu. Đối với thị trường tài chính Việt Nam, sự ra đời của sàn giao dịch carbon là một cấu phần mới và vô cùng quan trọng của hệ sinh thái tài chính xanh. Cơ chế này mở ra kênh huy động, phân bổ nguồn lực hiệu quả cho các dự án phát triển bền vững, đồng thời từng bước tiếp cận các thông lệ quốc tế về thị trường vốn và thị trường môi trường. Sàn giao dịch sẽ giúp hình thành cơ chế xác định giá carbon theo quy luật cung cầu, tạo động lực tài chính mạnh mẽ để doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng.

Đặc biệt, dưới góc độ hỗ trợ thành viên thị trường, Chủ tịch UBCKNN đã công bố một chính sách mang tính "trợ lực" quan trọng. Cụ thể, nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn triển khai thí điểm, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP. Theo đó, VNX, HNX và VSDC sẽ không thu phí cung cấp dịch vụ trên sàn giao dịch carbon trong nước từ nay cho đến hết năm 2028. Chủ trương thiết thực này thể hiện sự đồng hành sâu sắc của Chính phủ, giúp cắt giảm tối đa chi phí gia nhập thị trường, qua đó khuyến khích doanh nghiệp tích cực thực hiện các giải pháp giảm phát thải.

Để thị trường phát triển an toàn và đi vào chiều sâu, lãnh đạo UBCKNN đã trực tiếp giao 5 nhiệm vụ trọng tâm cho các đơn vị vận hành. Thứ nhất, phải đảm bảo tổ chức hệ thống giao dịch, đăng ký, lưu ký và thanh toán an toàn, bảo mật thông tin tuyệt đối và xử lý kịp thời mọi tình huống phát sinh. Thứ hai, không ngừng hoàn thiện quy trình nghiệp vụ nhằm tạo thuận lợi tối đa cho công ty chứng khoán và các chủ thể tham gia, đảm bảo khả năng tiếp cận dịch vụ minh bạch, hiệu quả. Thứ ba, siết chặt công tác giám sát, kiên quyết xử lý nghiêm các hành vi thao túng, gian lận, bảo vệ tính công bằng của môi trường giao dịch. Thứ tư, chủ động đẩy mạnh truyền thông, cung cấp thông tin chính thống để nâng cao nhận thức, đồng thời ngăn chặn kịp thời các tin đồn thất thiệt ảnh hưởng đến niềm tin nhà đầu tư. Cuối cùng, cần bám sát kinh nghiệm quốc tế, nâng cao năng lực cho các định chế trung gian để sẵn sàng cho tiến trình hội nhập.

Cam kết minh bạch, chống thao túng để kiến tạo thị trường bền vững

Tiếp thu các ý kiến chỉ đạo, ông Lương Hải Sinh, Chủ tịch Hội đồng thành viên VNX, đại diện cho các đơn vị vận hành (VNX, HNX, VSDC) khẳng định nhận thức sâu sắc về vai trò và trách nhiệm trong việc điều hành thị trường mới mẻ này. Ông

cam kết sẽ quán triệt và triển khai nghiêm túc, đầy đủ 5 nhiệm vụ trọng tâm mà UBCKNN đã giao phó.

Trọng tâm hàng đầu của các cơ quan quản lý vận hành là duy trì tính ổn định, bảo mật và thông suốt của hệ thống giao dịch, đăng ký, lưu ký hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon. Mọi hoạt động của thị trường sẽ được giám sát chặt chẽ, đảm bảo tính công khai, minh bạch và tuân thủ tuyệt đối các quy định của pháp luật. Các đơn vị sẽ chủ động phối hợp cùng các cơ quan chuyên môn của Bộ Tài nguyên và Môi trường để tinh gọn các thủ tục, tạo luồng giao dịch thuận lợi nhất cho doanh nghiệp.

Giải quyết vấn đề liên quan đến rủi ro về thao túng giá hay bất cân xứng thông tin trong giai đoạn đầu của một thị trường mới là điều khó tránh khỏi, Chủ tịch VNX nhấn mạnh các đơn vị vận hành sẽ đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực quản trị rủi ro và giám sát thị trường. Bất kỳ dấu hiệu vi phạm, gian lận hay lợi dụng kẽ hở chính sách nào cũng sẽ được kịp thời phát hiện, báo cáo lên các cấp có thẩm quyền xử lý nghiêm minh nhằm bảo vệ tính toàn vẹn của sàn giao dịch.

Ông Lương Hải Sinh cũng cho rằng, sự kiện khai trương sàn giao dịch mới chỉ là những bước đi đầu tiên. Thước đo thành công thực sự của Sàn giao dịch carbon không nằm ở mức độ hiện đại của hệ thống phần cứng, mà phải được chứng minh bằng tính thanh khoản của thị trường, hiệu quả định giá, sự minh bạch trong từng lệnh giao dịch và trên hết là niềm tin vững chắc của các nhà đầu tư, cộng đồng doanh nghiệp trong dài hạn. Nhưng những nền tảng được xây dựng này sẽ là tiền đề vững chắc để thị trường vốn Việt Nam tự tin hội nhập quốc tế, thúc đẩy dòng vốn xanh chảy vào các doanh nghiệp, hiện thực hóa khát vọng phát triển nền kinh tế carbon thấp của quốc gia.

Trần Hương