BIS cảnh báo 'bong bóng AI': Bài học nào cho Việt Nam?

Trí tuệ nhân tạo đang trở thành tâm điểm của cuộc đua công nghệ toàn cầu, thu hút dòng vốn đầu tư chưa từng có từ các tập đoàn công nghệ và giới tài chính. Tuy nhiên, cùng với kỳ vọng về một cuộc cách mạng năng suất mới, những cảnh báo về nguy cơ hình thành bong bóng đầu tư cũng ngày càng gia tăng.

AI mở ra cơ hội tăng trưởng nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ bong bóng tài sản.

Trong báo cáo thường niên mới công bố, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) cho rằng nếu các khoản đầu tư khổng lồ vào AI không tạo ra lợi nhuận như kỳ vọng, thị trường có thể đối mặt với một "cú sốc suy giảm đầu tư" kéo dài, kéo theo những hệ lụy đối với hệ thống tài chính và tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Theo BIS, 5 tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới dự kiến chi hơn 1.000 tỷ USD cho AI trong giai đoạn 2025 - 2026. Quy mô đầu tư này phản ánh niềm tin mạnh mẽ của thị trường vào tiềm năng của AI, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng rủi ro nếu tốc độ thương mại hóa không theo kịp kỳ vọng của nhà đầu tư.

Định chế tài chính có trụ sở tại Basel nhận định, khi lợi nhuận không đạt như dự báo, dòng vốn có thể nhanh chóng rút khỏi các doanh nghiệp AI. Điều này không chỉ khiến các dự án bị đình trệ mà còn tạo áp lực lên thị trường tín dụng, thị trường vốn và điều kiện tài chính toàn cầu.

Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh các "ông lớn" công nghệ liên tục huy động hàng trăm tỷ USD thông qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu để tài trợ cho hạ tầng AI, từ trung tâm dữ liệu, chip bán dẫn đến các mô hình ngôn ngữ lớn.

Một số tổ chức tài chính quốc tế cũng bắt đầu bày tỏ lo ngại về mức độ hưng phấn của thị trường. Theo BIS, lịch sử từng chứng kiến nhiều chu kỳ mà dòng vốn đổ vào một công nghệ mới vượt xa khả năng tạo ra lợi nhuận thực tế, từ cơn sốt đường sắt ở Anh thế kỷ XIX đến “bong bóng dotcom” cuối những năm 1990.

Điểm chung của các giai đoạn này là công nghệ mang tính đột phá, nhưng kỳ vọng của nhà đầu tư tăng nhanh hơn tốc độ thương mại hóa. Khi thị trường điều chỉnh, tác động thường lan rộng sang nhiều lĩnh vực của nền kinh tế.

Dù vậy, BIS không phủ nhận AI sẽ là động lực quan trọng thúc đẩy năng suất trong thập kỷ tới. Công nghệ này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành và tạo ra nhiều mô hình kinh doanh mới.

Đối với Việt Nam, cảnh báo của BIS mang nhiều ý nghĩa tham khảo khi AI đang được xác định là một trong những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Chính phủ đã đặt mục tiêu thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển công nghiệp bán dẫn, trung tâm dữ liệu và hệ sinh thái AI, trong khi nhiều doanh nghiệp lớn cũng đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ này.

Ở chiều tích cực, nếu AI tiếp tục phát triển bền vững, Việt Nam có cơ hội thu hút thêm vốn đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, sản xuất linh kiện và các dịch vụ số. Nhu cầu nhân lực AI, điện toán đám mây và hạ tầng số cũng được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng.

Tuy nhiên, nền kinh tế Việt Nam cũng không đứng ngoài những biến động của thị trường quốc tế. Nếu xuất hiện một đợt điều chỉnh mạnh của nhóm cổ phiếu AI trên toàn cầu, dòng vốn đầu tư có thể trở nên thận trọng hơn, hoạt động gọi vốn của các startup công nghệ bị ảnh hưởng và tâm lý trên thị trường tài chính cũng có thể chịu tác động nhất định.

Vì vậy, bài học quan trọng đối với doanh nghiệp Việt không phải là chạy theo "cơn sốt" AI, mà là tập trung vào khả năng thương mại hóa sản phẩm, nâng cao năng suất và tạo ra giá trị thực. Những dự án có mô hình kinh doanh rõ ràng, hiệu quả tài chính bền vững sẽ có lợi thế lớn hơn trong bối cảnh nhà đầu tư ngày càng quan tâm đến chất lượng tăng trưởng thay vì chỉ kỳ vọng vào tốc độ mở rộng.

Nhật Minh