Trung Quốc không cần thay thế USD để thắng cuộc chiến tiền tệ

Chiến lược nhân dân tệ của Trung Quốc đang thay đổi thế giới. Ảnh minh họa: Getty.

Trung Quốc đang thay đổi luật chơi của hệ thống tài chính toàn cầu

Trong nhiều năm, câu hỏi được giới tài chính quốc tế đặt ra là liệu Trung Quốc có đủ sức thay thế đồng USD bằng đồng nhân dân tệ hay không. Tuy nhiên, những thông điệp được đưa ra tại Diễn đàn Lujiazui năm 2026 cho thấy Bắc Kinh đang theo đuổi một chiến lược khác thực tế hơn và cũng khó đối phó hơn nhiều.

Thay vì trực tiếp thách thức vị thế của đồng USD, Trung Quốc đang đầu tư xây dựng từng mảnh ghép của một hệ thống tài chính quốc tế mới. Hệ thống này bao gồm thanh toán xuyên biên giới bằng nhân dân tệ, các trung tâm thanh toán ở nước ngoài, mạng lưới hoán đổi tiền tệ với ngân hàng trung ương nhiều quốc gia, thị trường trái phiếu bằng nhân dân tệ ngoài lãnh thổ và cơ chế thanh khoản dành cho các tổ chức tài chính quốc tế.

Đây không phải là cuộc cạnh tranh giữa hai đồng tiền theo nghĩa truyền thống. Bắc Kinh muốn giảm sự phụ thuộc của chính mình cũng như của các đối tác thương mại vào hạ tầng tài chính do Mỹ kiểm soát.

Trong gần 80 năm, vai trò đồng tiền dự trữ toàn cầu đã mang lại cho Mỹ lợi thế vượt xa phạm vi kinh tế. Đồng USD giúp Washington kiểm soát hệ thống thanh toán quốc tế, thực thi các lệnh trừng phạt tài chính, ảnh hưởng đến dòng vốn và gia tăng sức mạnh địa chính trị. Chính vì vậy, việc xây dựng một hệ thống thanh toán thay thế mang ý nghĩa chiến lược không kém việc phát triển công nghệ hay quân sự.

Kế hoạch 5 năm mới đưa tài chính lên thành ưu tiên quốc gia

Một điểm đáng chú ý tại Diễn đàn Lujiazui năm nay là các mục tiêu về quốc tế hóa đồng nhân dân tệ đã được đưa vào Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc.

Đối với nhiều nước phương Tây, các kế hoạch 5 năm thường bị xem như những tuyên bố mang tính định hướng. Tuy nhiên, trong mô hình quản trị của Trung Quốc, đây lại là văn kiện phân bổ nguồn lực quốc gia. Khi một mục tiêu được đưa vào kế hoạch này, các bộ ngành, ngân hàng quốc doanh, doanh nghiệp nhà nước và chính quyền địa phương đều phải điều chỉnh chính sách để thực hiện.

Điều đó đồng nghĩa việc phát triển Thượng Hải thành trung tâm tài chính quốc tế, mở rộng giao dịch nhân dân tệ ở nước ngoài và xây dựng hạ tầng thanh toán xuyên biên giới sẽ tiếp tục được ưu tiên trong nhiều năm tới.

Cách tiếp cận này cũng phản ánh phương thức phát triển quen thuộc của Trung Quốc. Bắc Kinh không theo đuổi các mục tiêu bằng những bước nhảy lớn mà tích lũy dần từng lợi thế trong thời gian dài.

Bài học từ chương trình "Made in China 2025" cho thấy nhiều mục tiêu từng bị phương Tây đánh giá là quá tham vọng cuối cùng vẫn đạt được ở nhiều lĩnh vực như xe điện, pin, năng lượng tái tạo hay sản xuất thiết bị công nghệ cao.

Thế giới có thể không từ bỏ USD nhưng sẽ muốn có thêm lựa chọn

Điều đáng quan tâm hơn cả không nằm ở việc nhân dân tệ có vượt USD hay không mà là số lượng quốc gia sẵn sàng sử dụng thêm một hệ thống tài chính khác.

Trong bối cảnh xung đột địa chính trị kéo dài, các lệnh trừng phạt tài chính ngày càng được sử dụng nhiều, cùng những biến động trong chính sách thương mại của Mỹ, nhiều quốc gia bắt đầu cân nhắc đa dạng hóa phương thức thanh toán quốc tế.

Nếu thương mại, năng lượng, dự trữ ngoại hối và thanh toán xuyên biên giới có thể được thực hiện qua nhiều hệ thống khác nhau, quyền lực tài chính tập trung vào đồng USD sẽ giảm dần theo thời gian.

Đó cũng là lý do giới phân tích cho rằng Bắc Kinh không cần đồng nhân dân tệ trở thành đồng tiền dự trữ số một thế giới để đạt được mục tiêu chiến lược. Trung Quốc chỉ cần đủ nhiều quốc gia, doanh nghiệp và tổ chức tài chính coi nhân dân tệ là một lựa chọn khả thi bên cạnh đồng USD.

Đối với Mỹ, thách thức lớn nhất không phải sự thay thế hoàn toàn vai trò của đồng bạc xanh mà là sự xuất hiện của một hệ sinh thái tài chính song song, làm giảm dần khả năng sử dụng sức mạnh tài chính như một công cụ địa chính trị.

Trong ngắn hạn, đồng USD nhiều khả năng vẫn duy trì vị trí thống trị nhờ quy mô thị trường vốn, tính thanh khoản và niềm tin của nhà đầu tư toàn cầu. Tuy nhiên, các bước đi của Trung Quốc cho thấy cuộc cạnh tranh tiền tệ trong nhiều năm tới sẽ không diễn ra theo kịch bản "một mất một còn", mà theo hướng thế giới dần hình thành nhiều trung tâm tài chính và thanh toán cùng tồn tại.

Đó mới là thay đổi lớn nhất mà Diễn đàn Lujiazui 2026 đang báo hiệu cho trật tự tài chính toàn cầu.

Thế Kiên