Chiến sự Trung Đông và quan hệ đồng minh Mỹ-Israel

Ngày 14-6 (giờ Mỹ), Thủ tướng Pakistan – ông Shehbaz Sharif cho biết Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận, đồng thời các bên trung gian sẽ tạo điều kiện cho một loạt cuộc gặp sau đó. Tuy nhiên, vài giờ trước khi thỏa thuận được công bố, máy bay chiến đấu của Israel đã tấn công thủ đô Beirut (Lebanon), khiến ít nhất 3 người thiệt mạng.

"Vụ tấn công vào Beirut sáng nay không nên xảy ra, đặc biệt là vào một ngày đặc biệt khi chúng ta đang rất gần với một thỏa thuận hòa bình với Iran" – Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trong một bài đăng trên Truth Social.

Cuộc điện đàm của ông Trump với Thủ tướng Israel – ông Benjamin Netanyahu ngay sau đó lại còn căng thẳng hơn. Đài Fox News đưa tin rằng trong cuộc điện đàm, ông Trump đã hỏi ông Netanyahu: “Ông đang làm cái quái gì vậy?”.

Thủ tướng Israel – ông Benjamin Netanyahu và Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc gặp vào tháng 2-2025 tại Nhà Trắng. Ảnh: AFP

Trong cuộc phỏng vấn sau đó với trang tin Axios, ông Trump nói: "Tại sao Bibi [tên gọi thân mật của ông Netanyahu] lại phải thực hiện một cuộc tấn công đó? Tôi đã rất tức giận. Tôi đã cho ông ta biết. Ông ta không có khả năng phán đoán nào cả".

Đó là những lần hiếm hoi thế giới nhìn thấy sự bất đồng giữa hai nhà lãnh đạo đồng minh thân thiết này.

3 tháng rưỡi chiến sự và nhiều phát ngôn bất đồng

Trong năm trước khi chiến sự Trung Đông nổ ra, ông Trump và ông Netanyahu đã rất thân thiết.

Vào tháng 2-2025, ông Netanyahu là nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên mà ông Trump chào đón tại Nhà Trắng sau khi nhậm chức tổng thống Mỹ nhiệm kỳ thứ hai.

Tháng 10 cùng năm, ông Trump đã nhận được nhiều tràng pháo tay nhiệt liệt khi phát biểu trước Quốc hội Israel trong chuyến thăm Jerusalem.

Ở chiều ngược lại, ông Netanyahu gọi ông Trump là "người bạn vĩ đại nhất mà Israel từng có tại Nhà Trắng". Ông ca ngợi ông Trump vì đã chuyển Đại sứ quán Mỹ đến Jerusalem và rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran do cựu Tổng thống Barack Obama làm trung gian.

Hai nhà lãnh đạo vẫn dành những lời khen ngợi lẫn nhau cho đến ngày 28-2, khi Mỹ và Israel phát động các cuộc tấn công chung vào Iran.

Theo đài CBS, cuộc chiến Mỹ, Israel với Iran kéo dài hơn 3 tháng rưỡi đã tạo nên những rạn nứt giữa ông Trump và ông Netanyahu.

Ông Trump đã tranh cử tổng thống Mỹ với lời hứa chấm dứt "các cuộc chiến tranh kéo dài mãi mãi". Ông nói với người Mỹ rằng cuộc chiến tranh của Mỹ, Israel với Iran sẽ kéo dài tối đa 6 tuần. Tuy nhiên, thực tế cho thấy điều đó đã không xảy ra.

Trong bối cảnh các cuộc khảo sát cho thấy đa số người Mỹ không mong chiến sự Trung Đông tiếp diễn, ông Trump dường như rất muốn rút Mỹ khỏi cuộc chiến và mở lại eo biển Hormuz để giảm bớt giá dầu và khí đốt toàn cầu.

Ngược lại, ông Netanyahu chưa bao giờ ủng hộ một thỏa thuận chính trị với Iran. Ông gọi việc đảm bảo Iran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân là "mục tiêu cả đời" của ông và cam kết rằng cuộc chiến này sẽ kết thúc bằng một "chiến thắng hoàn toàn".

Vào ngày thứ hai của các cuộc tấn công chung giữa Mỹ và Israel vào Iran, ông Netanyahu gọi các cuộc tấn công này là điều ông "đã hy vọng thực hiện trong 40 năm, giáng một đòn trực diện vào Iran", và ông cảm ơn "người bạn của tôi, Tổng thống Mỹ Donald Trump", vì đã tham gia vào sứ mệnh này.

Tại Israel, ông Netanyahu cũng đang đối mặt cuộc bầu cử quốc hội Israel sắp được tổ chức. Do đó, dường như ông cũng muốn đạt được các mục tiêu đã cam kết.

"Vì lý do chính trị, ông Netanyahu không thể chấm dứt cuộc chiến này bởi vì ông ấy chưa thực hiện được những lời hứa đáng kinh ngạc đó, và bởi vì ông ấy không muốn đối mặt sự nhận xét của người dân” – ông Anshel Pfeffer, phóng viên chuyên viết về Israel cho tờ The Economist, cho biết.

Một tấm biển thể hiện ủng hộ Tổng thống Trump và Thủ tướng Netanyahu trong một cuộc biểu tình hôm 14-3 tại Úc. Ảnh: AFP

Bất đồng xung quanh thỏa thuận Mỹ-Iran

Trước khi Israel và nhóm vũ trang Hezbollah đã nhất trí ngừng bắn ở Lebanon vào ngày 19-6, Israel và Hezbollah giao tranh dữ dội từ nửa đêm 18 và rạng sáng 19-6.

Bộ Y tế Lebanon cho biết các cuộc tấn công của Israel đã giết chết 47 người và làm bị thương 97 người, trong khi Israel cho biết 4 binh sĩ nước này đã thiệt mạng trong một sự cố ở Lebanon mà không cung cấp thêm thông tin chi tiết.

Theo một cuộc thăm dò hồi tháng 5 của Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, có tới 70% người Do Thái ở Israel ủng hộ việc tăng cường cuộc chiến chống lại Hezbollah. Trong khi đó, nhiều nhà phân tích chính trị Israel cho rằng việc rút quân sẽ bị cử tri hiểu là dấu hiệu của sự thất bại.

Nhiều quan chức nội các Israel vẫn giữ vững lập trường tấn công Hezbollah.

“Cứ mỗi giọt nước mắt của một người mẹ Israel, thì phải có hàng ngàn người mẹ Lebanon khóc. Toàn bộ Lebanon nên bốc cháy” – Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel, ông Itamar Ben Gvir tuyên bố trên mạng xã hội hôm 19-6.

Tờ The Washington Post hôm 19-6 dẫn nguồn tin cho biết các cơ quan tình báo Mỹ đã cảnh báo chính quyền Trump rằng ông Netanyahu có khả năng sẽ thực hiện các bước đi làm suy yếu nỗ lực nhằm đạt được một thỏa thuận hòa bình lâu dài với Iran.

Trong bối cảnh này, Nhà Trắng đã đáp trả mạnh mẽ.

“Tổng thống Donald Trump là nguyên thủ quốc gia duy nhất trên toàn thế giới có thiện cảm với Israel vào thời điểm này, và ông ấy lại là nguyên thủ quốc gia của siêu cường thế giới. Nếu tôi ở trong nội các của chính phủ Israel, có lẽ tôi đã không tấn công đồng minh mạnh mẽ duy nhất còn lại của mình” – Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance nói với các phóng viên tại Nhà Trắng hôm 18-6.

Ông Harrison Mann – từng là nhà phân tích tại Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ – cho biết báo cáo tình báo Mỹ đã nắm bắt được động lực chính thúc đẩy các quyết định chính sách của ông Netanyahu.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance trong cuộc họp báo hôm 18-6. Ảnh: THE NEW YORK TIMES

“Chiến tranh trường kỳ đã là động lực thúc đẩy chính trị Israel trong nhiều năm. Không có gì ngạc nhiên khi với cuộc bầu cử sắp tới, ông Netanyahu phải chứng minh rằng ông ta có thể làm tốt hơn đối thủ của mình trong những việc này” – ông Mann nói.

Tuy nhiên, ông Mann cũng cảnh báo Mỹ vẫn có thể có những công cụ khiến ông Netanyahu cân nhắc lại.

“Mỹ có thể cắt đứt nguồn cung cấp đạn dược, nhiên liệu máy bay và hỗ trợ bảo trì, hạn chế phạm vi bất kỳ cuộc tấn công nào của Israel, đóng băng việc chia sẻ thông tin tình báo quan trọng hoặc rút các lực lượng Mỹ đang được triển khai để bảo vệ không phận Israel, làm tăng chi phí chiến tranh của Israel” – ông Mann nói.

KHOA ĐIỀM