Chiến lược mới của Washington tại châu Phi: Nhìn từ việc Mỹ Mỹ rút quân khỏi Nigeria

Binh sĩ Mỹ gác tại Los Angeles, California. Ảnh: THX/TTXVN

Đầu tháng này, Mỹ đã rút phần lớn binh sĩ được triển khai cho chiến dịch chống khủng bố chung ở Đông Bắc Nigeria. Khu vực này từ lâu đã là điểm nóng của nhóm phiến quân Hồi giáo Boko Haram và các phe phái ly khai - đặc biệt là Nhà nước Hồi giáo tỉnh Tây Phi (ISWAP), một trong những chi nhánh hoạt động mạnh nhất của Nhà nước Hồi giáo tự xưng trên toàn cầu.

Tướng Dagvin Anderson thuộc Bộ Tư lệnh châu Phi (Africom) của quân đội Mỹ mô tả chiến dịch chung này là mô hình cho hợp tác an ninh trong tương lai trên "Lục địa Đen".

Ông Anderson nói với các phóng viên tại một hội nghị ở Angola: “Chúng tôi đã rút phần lớn lực lượng vừa tham gia chiến dịch đó. Nhưng chúng tôi vẫn tiếp tục hợp tác theo yêu cầu của Nigeria để duy trì chia sẻ thông tin tình báo và sự hiểu biết cần thiết để có thể thực hiện những nhiệm vụ khó khăn này”.

Vào tháng 2, Mỹ đã cử một đội quân nhỏ hỗ trợ lực lượng địa phương về tình báo, hậu cần và huấn luyện. Việc triển khai này diễn ra sau căng thẳng giữa Washington và Abuja xoay quanh việc Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc Nigeria không ngăn chặn các vụ giết hại người theo đạo Cơ Đốc và đe dọa can thiệp quân sự.

Tuy nhiên, mối quan hệ hợp tác này nhanh chóng phát triển vượt ra ngoài vai trò cố vấn. Chiến dịch chung, dẫn đến việc tiêu diệt Abu Bilal al-Minuki - một thủ lĩnh cấp cao của Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng, đồng thời loại bỏ 175 tay súng và phá hủy các trạm kiểm soát, kho vũ khí, trung tâm hậu cần và mạng lưới tài chính được nhóm này sử dụng.

Hiện nay, việc rút quân diễn ra trong bối cảnh Mỹ có những thay đổi đáng kể trong lập trường an ninh cũng như nỗ lực rộng lớn hơn của chính quyền Tổng thống Trump nhằm chia sẻ gánh nặng giữa các đối tác và đồng minh.

Theo truyền thông Đức, bối cảnh an ninh tại châu Phi đang thay đổi nhanh hơn so với nguồn lực mà lực lượng vũ trang có thể đáp ứng khi các nhóm vũ trang thánh chiến lan rộng khắp Sahel, Somalia và Đông Bắc Nigeria.

Các nhà phân tích cho rằng với chiến dịch chung ở Nigeria, Mỹ dường như đang thực hiện chiến lược qua việc cung cấp huấn luyện chuyên môn, khả năng giám sát và hỗ trợ cho các hoạt động do châu Phi dẫn đầu thay vì duy trì các đợt triển khai quân lớn.

Ông Taiwo Adebayo tại Viện Nghiên cứu An ninh (ISS Africa) đánh giá: "Điều đáng chú ý hơn, Washington gọi đây là mô hình hợp tác trong tương lai trên khắp châu Phi. Điều này phù hợp với lợi ích chính sách đối ngoại rộng lớn hơn của Mỹ trong việc phá vỡ mạng lưới toàn cầu của Nhà nước Hồi giáo tự xưng ở bất cứ nơi nào chúng hoạt động, và trong việc thiết lập lại tầm quan trọng của Mỹ đối với an ninh châu Phi sau một thời kỳ giảm bớt sự tham gia".

Ông Adebayo kết luận: "Vì vậy, đây không hẳn là sự rút lui mà giống như việc Mỹ lựa chọn phương thức can thiệp mà họ có thể duy trì và lặp lại, sử dụng Nigeria như một bằng chứng điển hình”.

Ở Somalia, nơi lực lượng địa phương yếu hơn nhiều, quân đội Mỹ vẫn khá tích cực với khoảng 600 quân nhân và chiến dịch không kích liên tục chống lại các tay súng Nhà nước Hồi giáo tự xưng và phiến quân al-Shabaab trong khu vực.

Cảnh tàn phá sau vụ tấn công của các nhóm vũ trang tại khu vực Woro và Nuku thuộc bang Kwara, Nigeria ngày 5/2/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Trong những năm gần đây, hoạt động liên quan đến khủng bố đã gia tăng mạnh mẽ tại châu Phi. Theo Chỉ số Khủng bố Toàn cầu năm 2026, hơn một nửa số người chết vì khủng bố trên thế giới xảy ra ở vùng Sahel thuộc Tây Phi.

Nhà phân tích Beverly Ochieng tại Control Risks nhận xét: "Mỹ đã tìm cách can thiệp hoặc hỗ trợ ở những nơi mà họ có thể chứng minh được thắng lợi mang tính biểu tượng hoặc nhanh chóng, ngay cả khi các cuộc nổi dậy ở những khu vực đó vẫn còn dai dẳng và chưa được giải quyết”. Bà lưu ý rằng các cuộc không kích của Mỹ ở Nigeria và Somalia kể từ khi Tổng thống Trump tái đắc cử chưa đánh bật các nhóm nổi dậy và sẽ không giải quyết được những tác động tàn phá rộng lớn hơn của tình trạng bất an ở các quốc gia này.

Nhiều chuyên gia đồng tình rằng quan hệ đối tác với Mỹ là cần thiết để các quốc gia châu Phi tăng cường khả năng cảnh báo sớm và nâng cao hoạt động đang diễn ra trên bộ. Ông Adebayo nhận xét rằng hợp tác quốc tế là rất quan trọng để phá vỡ các mạng lưới nổi dậy.

Nhưng bà Ochieng lưu ý rằng các chính phủ châu Phi vẫn cần giải quyết các vấn đề cốt lõi đã tạo điều kiện để các nhóm vũ trang và phiến quân duy trì hoạt động. Bà đồng thời cho rằng các nước châu Phi cũng cần hạn chế phụ thuộc vào “các đối tác địa chính trị quốc tế ngày càng không đáng tin cậy".

Hà Linh/Báo Tin tức và Dân tộc