'Chìa khóa' để tăng lương thực sự trở thành đòn bẩy cải thiện đời sống

Trao đổi với PV VietNamNet, chuyên gia kinh tế - PGS.TS Nguyễn Thường Lạng (ĐH Kinh tế Quốc dân) chia sẻ nhận định của mình về các phương án tăng lương đang được đề xuất.

Bộ Nội vụ đang đề xuất 2 phương án tăng lương: một là tăng khoảng 8%, hai là tăng 4,5% kèm một khoản tiền cố định. Ông đánh giá thế nào về tính khả thi của các phương án này?

- Ông Nguyễn Thường Lạng: Dưới góc độ kỹ thuật, 2 phương án này chỉ khác nhau về cách thức phân bổ. Một bên thuần túy tăng theo tỷ lệ phần trăm, bên còn lại kết hợp giữa tỷ lệ và một khoản giá trị tuyệt đối. Tuy nhiên, xét về tổng thể, mức chênh lệch giữa 2 phương án là không đáng kể.

Điều chỉnh tiền lương là một quá trình liên tục, không phải quyết định "một lần là xong". Sau mỗi đợt tăng, Nhà nước vẫn phải bám sát diễn biến kinh tế - xã hội, đặc biệt là chỉ số lạm phát và mặt bằng giá tiêu dùng để có những nhịp điều chỉnh kế tiếp. Do đó, dù tiếp cận theo cách nào, hiệu quả dài hạn của 2 phương án này là tương đương nhau.

Ảnh minh họa: Lê Anh Dũng

Nhiều người lo ngại rằng lương chưa tăng thì giá đã chạy trước, khiến việc tăng lương trở nên "vô nghĩa". Ông nhìn nhận vấn đề này ra sao?

- Đây là một nỗi lo rất thực tế. Về lý thuyết, nếu mức tăng lương tương ứng với tỷ lệ lạm phát thì thu nhập thực tế của người lao động được bảo toàn. Thế nhưng, thực tế cảm nhận của người dân thường không như con số thống kê.

Ví dụ, lạm phát bình quân có thể chỉ ở mức 4-5% nhưng giá các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm, xăng dầu, dịch vụ y tế, giáo dục lại thường tăng nhanh và mạnh hơn. Vì đây là những khoản chi tiêu hằng ngày nên người dân sẽ cảm thấy áp lực tức thì. Nếu tốc độ tăng thu nhập không đuổi kịp đà tăng của chi phí sinh hoạt, sức mua sẽ sụt giảm, khiến đời sống người lao động càng thêm ngặt nghèo.

Vậy theo ông, làm thế nào để đồng lương tăng thêm thực sự "nằm trong túi" người lao động thay vì bị "vòng xoáy" giá cả cuốn đi?

- Để tăng lương thực sự hiệu quả, "chìa khóa" chính là kiểm soát lạm phát và ổn định giá cả. Nếu không kìm giữ được đà tăng giá, tiền lương tăng bao nhiêu cũng sẽ bị "bào mòn" bấy nhiêu.

Bên cạnh đó, cần triển khai đồng bộ các giải pháp. Đó là đảm bảo nguồn cung, đặc biệt là hàng hóa thiết yếu để giảm áp lực tăng giá cục bộ. Đồng thời phải tối ưu hóa sản xuất, thúc đẩy sản xuất quy mô lớn và cắt giảm các khâu trung gian để hạ giá thành. Bên cạnh đó là giám sát thị trường, tăng cường quản lý để hạn chế tình trạng “té nước theo mưa”, đẩy giá vô tội vạ.

Khi các yếu tố này vận hành tốt, việc tăng lương mới thực sự trở thành đòn bẩy cải thiện đời sống.

Liệu áp lực "tăng lương kéo theo tăng giá" có còn đáng ngại trong bối cảnh kinh tế hiện nay không, thưa ông?

- So với giai đoạn trước, áp lực này đã thuyên giảm. Hiện nay, nền kinh tế có độ mở lớn, nguồn cung hàng hóa dồi dào và tính cạnh tranh cao hơn, do đó khó xảy ra làn sóng tăng giá đồng loạt. Tuy nhiên, chúng ta vẫn không thể chủ quan. Cần kiểm soát chặt chẽ các lĩnh vực nhạy cảm có tác động lan tỏa như xăng dầu, điện và các dịch vụ công.

Chính sách tiền lương phải hướng tới sự hài hòa, bền vững

Một điểm mới trong đề xuất lần này là cộng thêm 200.000-300.000 đồng cho nhóm thu nhập thấp. Ông đánh giá thế nào về ý nghĩa của khoản hỗ trợ đó?

- Theo tôi, đây là một điểm sáng đáng ghi nhận, thể hiện tư duy quản lý nhân văn và ưu tiên đối tượng yếu thế. Với người thu nhập thấp, vài trăm nghìn đồng có thể giúp họ trang trải thêm hóa đơn điện nước hoặc bữa ăn hằng ngày.

Tuy nhiên, nếu nhìn rộng hơn, khoản hỗ trợ này mới chỉ dừng lại ở mức trợ lực ngắn hạn. Để thu hẹp khoảng cách giàu - nghèo và tạo ra sự thay đổi căn bản về cấu trúc thu nhập, chúng ta cần những giải pháp mang tính chiến lược và dài hạn hơn.

Ông có khuyến nghị gì để chính sách tiền lương thời gian tới hoàn thiện hơn?

- Chính sách tiền lương phải hướng tới sự hài hòa và bền vững. Tăng lương là tất yếu nhưng phải đi đôi với kiểm soát giá và thiết kế chính sách sao cho người yếu thế được hưởng lợi thực chất.

Dù khó có sự công bằng tuyệt đối nhưng chúng ta hoàn toàn có thể hướng tới một cơ chế tiền lương nhân văn, giúp ổn định xã hội và thu hẹp dần hố ngăn cách thu nhập.

Xin cảm ơn ông!

Vũ Điệp