Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư: Thúc đẩy ngành xuất bản đổi mới toàn diện

Định vị lại xuất bản trong hệ sinh thái văn hóa - tri thức quốc gia

Trước hết, Chỉ thị số 04-CT/TW cụ thể hóa mục tiêu phát triển ngành xuất bản được đề ra trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng; khẳng định rõ vai trò của xuất bản là “một lĩnh vực hoạt động tư tưởng sắc bén của Đảng, Nhà nước và nhân dân, có nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến, xây dựng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; là một bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam, với nhiệm vụ tích lũy, sáng tạo và truyền bá các giá trị văn hóa, tinh thần; xây dựng và bồi đắp nền tảng tri thức quốc gia, tạo lập giá trị xã hội; dẫn dắt, định hướng thẩm mỹ, nâng cao dân trí và phát triển văn hóa; xây dựng, bảo vệ, phát huy giá trị con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Trong thời đại thông tin đa chiều, việc giữ vững định hướng chính trị, bảo đảm tính đúng đắn của nội dung xuất bản càng trở nên cấp thiết. Chỉ thị vì vậy đã góp phần củng cố nhận thức, nâng cao trách nhiệm của các cấp ủy, cơ quan quản lý và đội ngũ làm xuất bản.

Chỉ thị có ý nghĩa đặc biệt trong việc định vị lại vai trò của xuất bản trong hệ sinh thái văn hóa - tri thức quốc gia. Xuất bản không chỉ là hoạt động truyền bá tri thức, mà còn là trung tâm kết nối giữa giáo dục, khoa học, văn hóa và công nghệ; đồng thời là công cụ quan trọng trong phát triển văn hóa đọc, xây dựng xã hội học tập và nâng cao dân trí. Điều này được thể hiện rõ trong quan điểm lấy người đọc làm trung tâm và phát triển văn hóa đọc như một mục tiêu chiến lược.

Chỉ thị 04 tạo động lực cho ngành xuất bản đổi mới toàn diện. Ảnh: hanoimoi.vn

Bên cạnh đó, Chỉ thị tạo ra khuôn khổ để ngành xuất bản phát triển hài hòa giữa nhiệm vụ chính trị và yêu cầu của cơ chế thị trường. Đây là điểm mấu chốt giúp tháo gỡ những khó khăn lâu nay khi nhiều nhà xuất bản phải vừa bảo đảm nhiệm vụ chính trị, vừa tự chủ tài chính trong điều kiện cạnh tranh gay gắt. Việc nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, cơ chế quản lý phù hợp cho thấy định hướng đổi mới mạnh mẽ, giúp ngành xuất bản vận hành linh hoạt, hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Đặc biệt, Chỉ thị có ý nghĩa định hướng chiến lược dài hạn cho toàn ngành xuất bản trong thời kỳ 20 năm tới, gắn với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Lần đầu tiên, một văn bản của Đảng đặt ra tầm nhìn phát triển ngành xuất bản theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, gắn với kinh tế số, công nghệ số và hệ sinh thái sáng tạo nội dung. Điều này thể hiện bước chuyển từ tư duy “quản lý xuất bản” sang “phát triển ngành công nghiệp xuất bản” mang tính chiến lược.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu, Chỉ thị có ý nghĩa như một động lực thúc đẩy ngành xuất bản đổi mới toàn diện. Từ quy trình biên tập, in ấn đến phát hành và quảng bá ấn phẩm, tất cả đều cần được tái cấu trúc trên nền tảng công nghệ số. Sự phát triển của sách điện tử, sách đa phương tiện, nền tảng đọc trực tuyến không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận tri thức mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới tư duy quản lý và tổ chức hoạt động xuất bản.

Giải pháp đột phá, đồng bộ và hiệu quả

Chỉ thị số 04-CT/TW là bước ngoặt quan trọng, mở ra không gian phát triển mới cho ngành xuất bản. Tuy nhiên, để những định hướng mang tính chiến lược này thực sự đi vào cuộc sống, vấn đề then chốt nằm ở việc triển khai các giải pháp mang tính đột phá, đồng bộ và hiệu quả.

Một là, hoàn thiện thể chế, tạo hành lang pháp lý cho phát triển. Giải pháp đầu tiên và mang tính nền tảng là hoàn thiện thể chế theo hướng vừa bảo đảm định hướng chính trị, vừa tạo điều kiện cho thị trường phát triển. Trong bối cảnh xuất bản đang chuyển mạnh sang môi trường số, hệ thống pháp luật hiện hành bộc lộ không ít hạn chế, đặc biệt trong các vấn đề như xuất bản điện tử, phân phối nội dung số và bảo vệ bản quyền.

Vì vậy, Chỉ thị đặt ra yêu cầu cần khẩn trương “xây dựng, hoàn thiện quy định của Đảng và pháp luật về xuất bản; tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông mọi nguồn lực, có cơ chế, chính sách ưu đãi vượt trội” theo hướng linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.

Hai là, chuyển đổi số toàn diện ngành xuất bản. Chỉ thị chỉ rõ, chuyển đổi số không chỉ là một nhiệm vụ mà phải trở thành giải pháp trung tâm, mang tính quyết định đối với tương lai của ngành xuất bản. Để thực hiện hiệu quả Chỉ thị số 04-CT/TW, cần thúc đẩy số hóa toàn bộ quy trình xuất bản. Quan trọng hơn, phải phát triển mạnh các mô hình xuất bản số như sách điện tử, sách nói, nền tảng đọc trực tuyến, tiến tới hình thành hệ sinh thái nội dung số hoàn chỉnh.

Ba là, phát triển thị trường và lấy người đọc làm trung tâm. Một giải pháp quan trọng khác là phát triển thị trường xuất bản theo hướng hiện đại, trong đó người đọc giữ vai trò trung tâm. Các nhà xuất bản cần chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy thị trường, nghiên cứu kỹ nhu cầu của từng nhóm độc giả để xây dựng sản phẩm phù hợp.

Việc phân khúc thị trường, phát triển nội dung chuyên sâu, đa dạng hóa thể loại và hình thức thể hiện sẽ giúp các nhà xuất bản nâng cao khả năng cạnh tranh. Đồng thời, đẩy mạnh các hoạt động phát triển văn hóa đọc thông qua việc kết hợp giữa nội dung truyền thống và các hình thức tiếp cận mới trên nền tảng số.

Bốn là, huy động nguồn lực và phát triển hệ sinh thái. Để thực hiện hiệu quả Chỉ thị số 04-CT/TW, không thể chỉ dựa vào nguồn lực Nhà nước mà cần huy động mạnh mẽ sự tham gia của toàn xã hội. Giải pháp đặt ra là thúc đẩy hợp tác công tư, thu hút doanh nghiệp công nghệ, truyền thông, giáo dục và nguồn lực xã hội tham gia vào chuỗi giá trị xuất bản.

Việc hình thành các liên kết giữa nhà xuất bản, đơn vị phát hành, nền tảng số và các tổ chức liên quan sẽ tạo ra một hệ sinh thái xuất bản hiện đại, linh hoạt và hiệu quả. Đây cũng là cơ hội mà nếu tận dụng tốt, ngành xuất bản có thể trở thành một trong những lĩnh vực quan trọng của công nghiệp văn hóa mà Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị cũng đã đề cập.

Năm là, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Con người là yếu tố quyết định thành công của mọi chiến lược. Vì vậy, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ yêu cầu phát triển mới của ngành xuất bản được xác định là một giải pháp đột phá trong triển khai Chỉ thị số 04-CT/TW.

Ngành xuất bản cần xây dựng đội ngũ nhân lực mới, không chỉ giỏi chuyên môn mà còn am hiểu công nghệ, dữ liệu và thị trường. Việc đào tạo, bồi dưỡng theo hướng liên ngành, kết hợp giữa xuất bản với công nghệ và truyền thông cần được đẩy mạnh. Đồng thời, cần có cơ chế thu hút nhân tài, khuyến khích đổi mới sáng tạo và tạo môi trường làm việc năng động, chuyên nghiệp.

Sáu là, đột phá trong hội nhập quốc tế và phát huy sức mạnh mềm. Các nhà xuất bản cần chủ động tham gia vào thị trường bản quyền quốc tế, tăng cường xuất khẩu sách và nội dung số, đồng thời học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có nền xuất bản phát triển.

Việc tham gia các hội chợ sách quốc tế, thiết lập quan hệ hợp tác với đối tác nước ngoài sẽ mở rộng không gian phát triển cho ngành xuất bản. Đặc biệt, cần chú trọng xây dựng các sản phẩm xuất bản có giá trị cao về nội dung và hình thức, đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế, qua đó góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới.

Phạm Thị Thinh - Phó Giám đốc - Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật