Châu Âu chạy đua trang bị máy bay chữa cháy đối phó 'giặc lửa' trong tương lai

Trực thăng tham gia chữa cháy rừng tại Thessaloniki, Hy Lạp. Ảnh: THX/TTXVN phát

Trong thân chiếc máy bay cánh quạt ATR-72 đã ngừng hoạt động, kỹ sư Jonathan Beck len lỏi giữa các khoang chứa với mục tiêu phát triển một mẫu máy bay chữa cháy mới có thể cạnh tranh với dòng Canadair - loại máy bay đã thống trị hoạt động chữa cháy rừng tại châu Âu suốt nhiều thập kỷ qua.

Tại Toulouse (Pháp) - cái nôi của máy bay siêu thanh Concorde, nhiều dự án phát triển hoặc cải tiến máy bay chữa cháy đang được xúc tiến trong bối cảnh cháy rừng ngày càng nghiêm trọng. Theo hãng truyền thông Mỹ, gần 500.000 ha rừng tại châu Âu đã bị thiêu rụi từ đầu năm đến nay, làm gia tăng nhu cầu về các phương tiện chữa cháy trên không hiện đại và hiệu quả hơn.

Năm ngoái, một ủy ban của Quốc hội Pháp cảnh báo đội máy bay chữa cháy hiện nay đang đối mặt với "cuộc khủng hoảng nghiêm trọng", đồng thời kêu gọi phát triển các giải pháp thay thế dòng Canadair, loại thủy phi cơ có khả năng múc nước trực tiếp từ hồ hoặc biển.

Tuy nhiên, việc phát triển một mẫu máy bay mới không hề đơn giản. Máy bay chữa cháy múc nước mang nhiều đặc điểm của thủy phi cơ, lĩnh vực mà nhiều nước phương Tây đã gần như không còn duy trì năng lực thiết kế trong nhiều thập kỷ.

Ông Jonathan Beck, cựu kỹ sư Airbus hiện phụ trách thiết kế tại công ty khởi nghiệp Positive Aviation, cho biết nhóm của ông đang cải tạo máy bay ATR-72 để có thể mang khoảng 8 tấn nước. Hệ thống hút nước mới sẽ lấy nước từ các bộ phao được thiết kế để lướt trên mặt hồ hoặc mặt biển.

Positive Aviation đang sử dụng phần thân một chiếc ATR-72 đã tháo dỡ làm nền tảng thử nghiệm tại Nhà chứa máy bay số 16 ở Toulouse - địa điểm từng gắn với chương trình Concorde.

Cách đó không xa, công ty Kepplair cũng đang phát triển một phiên bản ATR-72 phục vụ chữa cháy nhưng sử dụng phương thức nạp nước từ mặt đất. Doanh nghiệp kỳ vọng mẫu máy bay này sẽ thay thế dòng Dash-8 của Canada trong các nhiệm vụ tuần tra, phát hiện sớm và dập tắt các đám cháy ngay từ khi mới bùng phát.

Theo nhà sáng lập Kepplair David Joubert, khả năng phản ứng nhanh có thể tạo nên khác biệt giữa một đám cháy được khống chế kịp thời và một thảm họa ngoài tầm kiểm soát.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng phát triển máy bay chữa cháy chuyên dụng là nhiệm vụ tốn kém và nhiều rủi ro. Nỗ lực gần nhất của châu Âu nhằm tạo đối thủ cạnh tranh với Canadair là dự án Máy bay Lưỡng cư Tiên tiến (AAA) do Đức và Italy thực hiện trong thập niên 1980, nhưng dự án đã phải dừng lại do chi phí quá lớn.

Ông Elmar Welczek, cựu trưởng dự án AAA và là chuyên gia về thủy phi cơ, nhận định các nước phương Tây đã đánh mất năng lực thiết kế dòng máy bay này từ nhiều thập kỷ trước.

Ngoài khó khăn về công nghệ, các doanh nghiệp còn phải huy động nguồn vốn lớn cho nghiên cứu, thử nghiệm, cấp chứng nhận và xây dựng dây chuyền sản xuất. Ông John Boag, Giám đốc điều hành Avincis, đơn vị khai thác đội máy bay Canadair, cho rằng nhiều người thường đánh giá thấp thời gian cần thiết để biến một bản thiết kế thành sản phẩm hoàn chỉnh.

Theo các doanh nghiệp, chi phí phát triển có thể dao động từ vài chục triệu USD đối với phương án cải tạo máy bay cũ lên tới khoảng 1 tỷ USD nếu phát triển một mẫu hoàn toàn mới, trong khi các chuyên gia cho rằng con số thực tế có thể còn cao hơn.

Trước những thách thức đó, một số công ty lựa chọn cải tạo các dòng máy bay sẵn có thay vì thiết kế mới hoàn toàn.

Positive Aviation kỳ vọng có thể đưa máy bay cải tiến vào khai thác từ năm 2028. Công ty cho biết đã nhận được đơn đặt hàng sơ bộ 10 máy bay từ doanh nghiệp Mỹ Bridger Aerospace.

Trong khi đó, Kepplair đang huy động thêm vốn và đặt mục tiêu bắt đầu bàn giao sản phẩm trong thời gian tới.

Bên cạnh các dự án cải tạo, ít nhất ba công ty khác đang theo đuổi kế hoạch phát triển máy bay chữa cháy hoàn toàn mới.

Tại Italy, công ty 19-01 Holding tiếp tục theo đuổi dự án thủy phi cơ WF-X với kế hoạch lắp ráp từ năm 2031 bằng nguồn vốn tư nhân trị giá khoảng 1,2 tỷ euro.

Ở Bỉ, kiến trúc sư Gaetan du Four cũng đang tìm kiếm đối tác công nghiệp để phát triển mẫu thủy phi cơ Seagle. Ông cho biết việc huy động vốn vẫn là thách thức lớn và dự đoán khó có mẫu máy bay chữa cháy hoàn toàn mới nào đi vào hoạt động trước giữa thập kỷ tới.

Các dự án mới cũng sẽ phải cạnh tranh với DHC-515, phiên bản mới của dòng Canadair do De Havilland Canada phát triển. Sau 11 năm gián đoạn, chương trình sản xuất mẫu máy bay này đã được khởi động lại, dù thời điểm bàn giao đã lùi sang năm 2028 do quá trình chứng nhận an toàn.

Theo Phó Chủ tịch De Havilland Canada Neil Sweeney, việc phát triển máy bay chữa cháy chuyên dụng là quá trình kéo dài nhiều năm và đòi hỏi khối lượng công việc kỹ thuật rất lớn.

Dù vậy, các doanh nghiệp châu Âu vẫn tin rằng nhu cầu đổi mới đội máy bay chữa cháy sẽ tiếp tục tăng khi cháy rừng diễn biến ngày càng nghiêm trọng dưới tác động của biến đổi khí hậu. Theo họ, đây là cơ hội để châu Âu từng bước xây dựng năng lực tự chủ đối với loại máy bay đặc biệt này, thay vì phụ thuộc vào một số ít nhà sản xuất như hiện nay.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc