Căng thẳng Greenland leo thang, quan hệ Mỹ - châu Âu đứng trước thử thách mới

Binh sĩ Đan Mạch tại Greenland trong một cuộc diễn tập quân sự quy mô lớn liên quan đến NATO và các đồng minh châu Âu. Ảnh: AP

Mỹ do thám cơ sở quân sự tại Greenland

Truyền thông Đan Mạch mới đây đã làm dấy lên làn sóng lo ngại trong giới ngoại giao châu Âu khi tiết lộ quân đội Mỹ bị nghi thu thập thông tin tình báo về các cơ sở quân sự then chốt của Đan Mạch tại Greenland. Theo nhật báo Berlingske, dẫn các tài liệu của Bộ Quốc phòng Đan Mạch, phía Mỹ đã tìm kiếm thông tin chi tiết về các sân bay, cảng biển và địa điểm quân sự có giá trị chiến lược, những nơi có thể được sử dụng cho các chiến dịch quân sự tại hòn đảo Bắc Cực này.

Những hoạt động trên bị cho là vi phạm các thỏa thuận song phương giữa Copenhagen và Washington, vốn dựa trên nền tảng hợp tác và tin cậy lẫn nhau trong khuôn khổ NATO. Vụ việc càng gây chấn động khi xuất hiện trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục tái khẳng định tham vọng kiểm soát Greenland, cho rằng hòn đảo này có vai trò "tối quan trọng" đối với an ninh quốc gia Mỹ trong việc đối phó với Nga và Trung Quốc tại Bắc Cực.

Dù lập luận này bị Đan Mạch, Nga và Trung Quốc bác bỏ, Washington vẫn không giảm giọng điệu cứng rắn. Tổng thống Trump tuyên bố không bình luận về khả năng sử dụng vũ lực để kiểm soát Greenland, nhưng đồng thời nhấn mạnh Mỹ "sẵn sàng hành động" để bảo vệ lợi ích chiến lược. Ông cũng công khai đe dọa áp thuế đối với hàng hóa từ nhiều quốc gia châu Âu nếu các đồng minh tiếp tục phản đối kế hoạch của Washington liên quan đến Greenland.

Ngày 17-1, Nhà Trắng thông báo sẽ áp thuế 10% từ ngày 1-2 và nâng lên 25% vào tháng 6 đối với hàng hóa nhập khẩu từ tám quốc gia châu Âu, gồm Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan. Chính quyền Mỹ coi đây là phản ứng trước việc các nước này cử lực lượng quân sự mang tính biểu tượng tới Greenland để thể hiện sự ủng hộ đối với Copenhagen.

Song song với các đe dọa kinh tế, Mỹ cũng tăng cường hiện diện quân sự. Bộ Tư lệnh Phòng thủ Hàng không Vũ trụ Bắc Mỹ (NORAD) thông báo sẽ điều máy bay quân sự tới căn cứ Pituffik tại Greenland, động thái được cho là nằm trong khuôn khổ hợp tác quốc phòng nhưng diễn ra đúng lúc căng thẳng leo thang, khiến dư luận châu Âu không khỏi lo ngại về ý đồ thực sự của Washington.

Đan Mạch phản ứng mạnh mẽ

Trước những diễn biến trên, Đan Mạch tỏ rõ lập trường cứng rắn. Giới chức Copenhagen bày tỏ "quan ngại sâu sắc" trước thông tin Mỹ do thám các căn cứ quân sự tại Greenland, cho rằng hành động này đi ngược lại tinh thần đồng minh. Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen nhấn mạnh: "Chúng tôi không do thám bạn bè", đồng thời khẳng định vụ việc là "đáng lo ngại".

Không chỉ dừng ở phản ứng ngoại giao, Đan Mạch đã triển khai thêm lực lượng quân sự tới Greenland. Theo Bộ Chỉ huy Liên hợp Bắc Cực của Đan Mạch, ít nhất 100 binh sĩ đã được điều tới thủ phủ Nuuk và khoảng 100 binh sĩ khác tới Kangerlussuaq trong khuôn khổ cuộc tập trận Arctic Endurance. Copenhagen khẳng định đây là hoạt động phòng thủ thường lệ, song thời điểm triển khai cho thấy rõ quyết tâm bảo vệ chủ quyền trước sức ép từ Washington. Ngoại trưởng Rasmussen bác bỏ hoàn toàn ý tưởng "mua" Greenland, nhấn mạnh hòn đảo này không phải là hàng hóa để đàm phán. Ông khẳng định Đan Mạch có những "lằn ranh đỏ không thể bị vượt qua" và sẽ không chấp nhận bất kỳ hình thức đe dọa nào nhằm thay đổi hiện trạng của Greenland.

Tại chính Greenland, làn sóng phản đối cũng bùng nổ. Hàng nghìn người dân đã xuống đường tại Nuuk và nhiều địa phương khác, giương cao biểu ngữ "Greenland không phải để bán" và "Hãy để Greenland yên". Thủ hiến Jens-Frederik Nielsen nhấn mạnh Greenland là một xã hội dân chủ, có quyền tự quyết tương lai và không chấp nhận sự can thiệp từ bên ngoài.

Châu Âu cảnh báo "lằn ranh đỏ"

Căng thẳng Mỹ - Đan Mạch nhanh chóng lan rộng thành vấn đề toàn châu Âu. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tuyên bố chủ quyền của Greenland và Vương quốc Đan Mạch phải được tôn trọng "một cách dứt khoát". Bà cảnh báo rằng các đe dọa áp thuế của Mỹ không chỉ làm tổn hại quan hệ xuyên Đại Tây Dương mà còn có nguy cơ đẩy hai bên vào "vòng xoáy căng thẳng nguy hiểm".

Liên minh châu Âu đã lên kế hoạch tổ chức một hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp tại Brussels nhằm thống nhất lập trường và xem xét các biện pháp đáp trả nếu Washington thực hiện các biện pháp trừng phạt thương mại. Theo các nguồn tin, EU đang cân nhắc ba kịch bản: đình chỉ thỏa thuận thuế quan đạt được với Mỹ năm ngoái; kích hoạt gói áp thuế trị giá 93 tỷ EUR đối với hàng hóa Mỹ; hoặc sử dụng "Công cụ chống cưỡng ép" - cơ chế cho phép hạn chế quyền tiếp cận thị trường, đầu tư và dịch vụ tài chính của đối tác.

Không chỉ dừng ở thương mại, giới phân tích châu Âu còn đề cập tới khả năng "vũ khí hóa dòng vốn", khi các quốc gia châu Âu đang nắm giữ khối tài sản tài chính của Mỹ trị giá hàng nghìn tỷ USD. Dù đây được xem là biện pháp cực đoan và khó triển khai, việc nó được đưa vào thảo luận cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng đang hình thành.

Trong bối cảnh đó, nhiều lãnh đạo châu Âu kêu gọi kiềm chế và đối thoại, song đồng thời khẳng định sẽ không nhượng bộ trước các đe dọa đơn phương. Một cuộc đối đầu kéo dài không chỉ làm tổn hại quan hệ Mỹ - châu Âu, mà còn có nguy cơ làm suy yếu NATO và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.

AN BÌNH