Cần tháo gỡ nút thắt về vốn, hạ tầng và chuỗi liên kết sản xuất

Chủ tịch UBND TP.Cần Thơ Trương Cảnh Tuyên phát biểu tại hội nghị - Ảnh: C.K

Kết quả bước đầu tích cực

Phát biểu khai mạc Hội nghị sơ kết hai năm triển khai đề án trên sáng nay 8.3, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp & Môi trường (NN & MT) Trần Thanh Nam cho biết ngay từ khi được phê duyệt, chương trình đã nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Đảng, Chính phủ cùng sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.

Theo Thứ trưởng, lúa gạo không chỉ là ngành hàng quan trọng trong nông nghiệp mà còn là trụ cột bảo đảm an ninh lương thực quốc gia, tạo sinh kế cho hàng triệu nông dân và đóng góp lớn cho xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt, việc chuyển đổi sang sản xuất lúa bền vững, giảm phát thải là yêu cầu tất yếu.

Sau hơn hai năm triển khai, diện tích canh tác vùng chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp đã đạt 354.839ha/180.000ha, tương đương 197% mục tiêu đề ra. Kết quả này cho thấy sự hưởng ứng tích cực của các địa phương và người nông dân đối với chủ trương phát triển lúa gạo theo hướng xanh và bền vững.

Cùng với việc mở rộng diện tích, nhiều quy trình kỹ thuật tiên tiến đã được áp dụng rộng rãi. Các mô hình thí điểm sản xuất theo quy trình kỹ thuật lúa chất lượng cao và phát thải thấp do Bộ hướng dẫn đã mang lại những kết quả đáng ghi nhận.

Nông dân tham quan cánh đồng lúa chất lượng cao ở Viện lúa ĐBSCL - Ảnh: V.K.K

Cụ thể, lượng giống gieo sạ giảm khoảng 45%, lượng phân bón giảm khoảng 30%, số lần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật giảm 2–3 lần phun/vụ. Việc quản lý nước tưới theo quy trình mới giúp giảm 20% lượng nước tưới thông qua việc rút nước 2–3 lần/vụ.

Nhờ áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật, năng suất lúa tăng khoảng 12%, trong khi chi phí đầu vào giảm khoảng 40%. Trung bình lợi nhuận của nông dân tăng 6 triệu đồng/ha/vụ, đồng thời giảm lượng phát thải khoảng 3–4 tấn CO₂/ha/vụ.

Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, các mô hình này còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nông dân theo hướng giảm phát thải, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng nông sản.

Bên cạnh đó, sự tham gia của doanh nghiệp và hợp tác xã trong chuỗi giá trị lúa gạo ngày càng rõ nét. Nhiều doanh nghiệp đã liên kết với nông dân trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, từng bước hình thành chuỗi giá trị lúa gạo bền vững.

Bộ trưởng NN & MT Trần Đức Thắng phát biểu - Ảnh: Lê Sơn

Chuyển biến nhận thức trong sản xuất

Phát biểu kết luận hội nghị, Bộ trưởng Bộ NN & MT Trần Đức Thắng đánh giá cao sự vào cuộc tích cực của các địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân trong quá trình triển khai đề án.

Theo Bộ trưởng, một trong những kết quả quan trọng nhất của chương trình là sự thay đổi về nhận thức của cả hệ thống chính trị và người dân đối với mục tiêu phát triển bền vững ngành hàng lúa gạo.

Nông dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã từng bước thay đổi tập quán canh tác truyền thống, tiếp cận và áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến như “1 phải 5 giảm”, “3 giảm 3 tăng”, canh tác lúa thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bên cạnh đó, các biện pháp quản lý nước tưới theo phương pháp ngập khô xen kẽ (AWD), sử dụng phân bón hợp lý và giảm phát thải khí nhà kính cũng được triển khai tại nhiều vùng sản xuất.

Một số địa phương đã chủ động nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả. Điển hình như Cần Thơ, Đồng Tháp, An Giang, nơi các mô hình lúa chất lượng cao vừa nâng cao thu nhập cho nông dân vừa góp phần giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

Theo Bộ trưởng Trần Đức Thắng, đề án không chỉ là chương trình phát triển sản xuất mà còn là bước đi quan trọng trong quá trình cơ cấu lại ngành hàng lúa gạo vùng ĐBSCL theo hướng xanh và bền vững.

Đồng thời, kết quả bước đầu của chương trình cũng góp phần thực hiện cam kết của Việt Nam tại Hội nghị khí hậu COP26 về mục tiêu đưa phát thải ròng về “0” vào năm 2050.

Bộ trưởng Bộ NN & MT Trần Đức Thắng trao đổi với doanh nghiệp - Ảnh: Lê Sơn

Doanh nghiệp và địa phương tham gia tích cực

Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời Huỳnh Văn Thòn khẳng định thành công lớn nhất của đề án là mang lại lợi ích thiết thực cho nông dân thông qua việc chuyển giao khoa học kỹ thuật.

Theo ông Thòn, các giải pháp như giảm giống, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật giúp giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất và tăng lợi nhuận cho nông dân. Đồng thời, việc kiểm soát dịch hại và nâng cao chất lượng hạt gạo giúp sản phẩm dễ dàng tiếp cận các thị trường khó tính và cao cấp. Ngành nông nghiệp cần tháo gỡ nút thắt về: Vốn, hạ tầng và chuỗi liên kết sản xuất.

Từ thực tế triển khai, Tập đoàn Lộc Trời đã phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, các tổ chức quốc tế và ngành nông nghiệp các tỉnh ĐBSCL ký kết hợp tác về canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi của ngành nông nghiệp.

Ở góc độ hợp tác xã, ông Trương Hữu Trí, Giám đốc HTX Nông nghiệp Gò Gon (tỉnh Tây Ninh) cho biết kết quả thực tế cho thấy mô hình thuộc đề án đạt hiệu quả vượt trội so với phương thức canh tác truyền thống.

Theo đó, chi phí giống giảm hơn 1,16 triệu đồng/ha, chi phí phân bón và thuốc giảm gần 3 triệu đồng/ha, tổng chi phí đầu tư giảm khoảng 4,62 triệu đồng/ha. Năng suất ước đạt 8,5 tấn/ha, cao hơn khoảng 1 tấn/ha so với ruộng đối chứng. Lợi nhuận đạt khoảng 32,77 triệu đồng/ha, tăng hơn 10,5 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác truyền thống.

Trong khi đó, ông Lê Hữu Toàn, Giám đốc Sở NN & MT An Giang cho biết nông dân tham gia đề án đã giảm chi phí đầu vào 4,1 triệuđồng/ha, đồng thời tăng lợi nhuận hơn 9,3 triệu đồng/ha so với canh tác truyền thống.

Năm 2026, tỉnh An Giang đặt mục tiêu mở rộng diện tích thực hiện đề án lên 183.000ha, tăng 33.000ha so với năm 2025. Hiện tỉnh đang triển khai 31 mô hình thí điểm với diện tích trên 1.600ha; diện tích tham gia đề án trong vụ lúa Đông Xuân đạt 159.677ha, tương đương 87% kế hoạch năm 2026.

Gian hàng lúa gạo mới của Viện Lúa ĐBSCL - Ảnh: V.K.K

Định hướng triển khai giai đoạn tới

Để tiếp tục triển khai hiệu quả đề án, Bộ trưởng Trần Đức Thắng đề nghị các bộ, ngành và địa phương tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết, cần sớm hoàn thiện thủ tục để triển khai dự án “Hỗ trợ hạ tầng và kỹ thuật cho lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL” sử dụng vốn vay IBRD từ Ngân hàng Thế giới.

Ngân hàng Nhà nước tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng bố trí nguồn vốn ưu đãi, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân tiếp cận tín dụng phục vụ sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp.

Các địa phương cần chủ động xây dựng kế hoạch mở rộng diện tích áp dụng quy trình canh tác bền vững phù hợp với từng vùng sinh thái; đồng thời đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi nội đồng, phát triển các mô hình tưới tiết kiệm nước như AWD, cải thiện hệ thống kho chứa và logistics sau thu hoạch.

Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh liên kết doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân theo chuỗi giá trị; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Việc xây dựng cơ chế đo đếm, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) cũng cần được tiếp tục hoàn thiện, hướng tới thí điểm cơ chế chi trả tín chỉ các-bon cho vùng sản xuất lúa giảm phát thải.

Lúa chất lượng cao trưng bày ở Viện Lúa ĐBSCL - Ảnh: V.K.K

Hướng tới ngành lúa gạo bền vững

Sau hai năm triển khai, Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao và phát thải thấp đã tạo ra những chuyển biến quan trọng trong sản xuất lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long. Những kết quả bước đầu không chỉ nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn góp phần xây dựng hình ảnh gạo Việt Nam theo hướng “xanh – sạch – chất lượng – bền vững”.

Tuy nhiên, để đạt mục tiêu đến năm 2030, cần sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Việc tháo gỡ các nút thắt về hạ tầng, nguồn vốn và liên kết chuỗi sẽ quyết định thành công của chương trình.

Như Bộ trưởng Trần Đức Thắng nhấn mạnh, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tái định hình ngành hàng lúa gạo theo hướng hiện đại, bền vững và có trách nhiệm với môi trường, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh trong tương lai.

Văn Kim Khanh