Đưa sản xuất lúa gạo theo hướng xanh, sạch, chất lượng bền vững

Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Duy Khương/TTXVN

Hội nghị đã đánh giá hiệu quả và tác động của Đề án không chỉ thể hiện ở con số, mà quan trọng hơn là ở sự chuyển biến toàn diện, thay đổi nhận thức, nâng cao năng lực cộng đồng, cải thiện sinh kế, giảm phát thải, bảo vệ môi trường và nâng tầm thương hiệu gạo Việt Nam trên trường quốc tế.

Phát biểu tại Hội nghị, ông Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng qua 2 năm triển khai Đề án là bước đi quan trọng trong ngành hàng lúa gạo Việt Nam. Sản xuất lúa gạo đã từng bước hình thành liên kết bền vững và minh bạch, đưa sản xuất lúa gạo theo hướng xanh, sạch, chất lượng bền vững.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị trong thời gian tới, các cơ quan liên quan tập trung một số việc như sớm hoàn thành thủ tục phê duyệt Đề án giai đoạn tới; bố trí nguồn vốn ưu đãi để sản xuất lúa gạo hiệu quả hơn nữa. Các địa phương chủ động xây dựng kế hoạch mở rộng sản xuất theo tiêu chuẩn của Đề án. Đồng thời, các cơ quan đơn vị có giải pháp phát triển liên kết doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân theo chuỗi giá trị. Các đơn vị của Bộ quan tâm đặc biệt, theo chức năng nhiệm vụ để hỗ trợ tích cực địa phương, cầm tay chỉ việc nông dân thực hiện Đề án giai đoạn tới.

Ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Duy Khương/TTXVN

Theo ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố Cần Thơ, thành phố phấn đấu đạt trên 170.000 ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vào năm 2030 với 171 tổ hợp tác, hợp tác xã đăng ký tham gia. Trong thời gian tới, Cần Thơ hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất tập trung, mở rộng diện tích lúa phát thải thấp, tăng cường liên kết chuỗi giá trị và đầu tư hạ tầng. Đồng thời, thành phố cũng cam kết phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp, các bộ ngành và tổ chức quốc tế để xây dựng ngành hàng lúa gạo hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Trần Thanh Nam, cho biết trong thời gian tới, Bộ phối hợp với Bộ Tài chính để bố trí nguồn vốn đầu tư công trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 để bảo đảm đủ vốn triển khai Đề án như mục tiêu và kế hoạch đề ra.

Cũng như tiếp tục triển khai các chương trình, nhiệm vụ ưu tiên do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì và tích cực phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam triển khai Chương trình tín dụng hỗ trợ liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Các tỉnh, thành phố vùng Đồng bằng sông Cửu Long khẩn trương rà soát, phê duyệt kế hoạch thực hiện năm 2026 và kế hoạch giai đoạn 2026-2030 làm cơ sở tổ chức triển khai thống nhất trên địa bàn. Đồng thời, chủ động rà soát, cập nhật diện tích đăng ký tham gia Đề án như xác định rõ diện tích, vị trí, bản đồ vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, bảo đảm phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế và quy hoạch vùng sản xuất lúa của địa phương; công bố công khai để làm căn cứ cho tổ chức sản xuất, tín dụng và bảo hiểm.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các tỉnh, thành ưu tiên bố trí kinh phí triển khai các hoạt động của Đề án trong năm 2026 và các năm tiếp theo đảm bảo đạt được mục tiêu. Đồng thời đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi nội đồng, phát triển các mô hình tưới tiết kiệm nước; cũng như cải thiện hạ tầng kho chứa, logistics để giảm thất thoát sau thu hoạch.

Cùng với đó là củng cố và phát triển đội ngũ khuyến nông cộng đồng, bảo đảm đủ năng lực hướng dẫn, hỗ trợ nông dân trong quá trình triển khai Đề án; tiếp tục tổ chức đào tạo, tập huấn cho cán bộ kỹ thuật địa phương, hợp tác xã và nông dân về quy trình sản xuất lúa giảm phát thải và quy trình đo đếm, báo cáo, chứng nhận phát thải khí nhà kính.

Trong thời gian tới, các đơn vị, địa phương tiếp tục tăng cường vai trò của hợp tác xã trong tổ chức sản xuất và liên kết, củng cố hợp tác xã làm trung tâm liên kết: giám sát việc thực hiện hợp đồng giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp; hạn chế tình trạng phá vỡ liên kết, mua bán ngoài hợp đồng.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: Duy Khương/TTXVN

Kết quả nổi bật 2 năm 2024 - 2025 thực hiện Đề án "Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030" là về quy mô diện tích đạt được 354.839 ha/180.000 ha, đạt tỷ lệ 197% mục tiêu cụ thể đề ra. Về canh tác bền vững có hơn 350 ngàn ha được thực hiện áp dụng các tiến bộ kỹ thuật như 100% sử dụng giống chất lượng cao; giảm lượng giống gieo sạ từ 30 - 50%, giảm khoảng 30% lượng phân đạm và giảm 2 - 3 lần phun thuốc bảo vệ thực vật; giảm 20% lượng nước tưới so với canh tác truyền thống; 100% diện tích áp dụng ít nhất một tiêu chí trong quy trình canh tác bền vững như 1 phải - 5 giảm hoặc rút nước ít nhất 1 lần; áp dụng các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt được chứng nhận VietGAP, chứng nhận hữu cơ và đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Qua 2 năm triển khai Đề án đã hình thành các mô hình tổ chức sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo vùng chuyên canh và chuỗi giá trị với 1.129 hợp tác xã, 10 tổ hợp tác, hơn 210 doanh nghiệp, tổ chức tham gia Đề án, trong đó có 102 doanh nghiệp liên kết tiêu thụ nông sản; 600 hợp tác xã, tổ hợp tác thực hiện liên kết sản xuất tiêu thụ lúa gạo với các doanh nghiệp, đảm nhiệm trên 60-70% diện tích tham gia Đề án.

Về bảo vệ môi trường và tăng trưởng xanh, vụ lúa Đông Xuân đã có 70% rơm được thu gom ra khỏi ruộng và được tái sử dụng làm nấm rơm, làm phân bón và bán cho thương lái sử dụng vào mục đích khác. Về thu nhập của người trồng lúa trong mô hình tăng trung bình 13,4% trở lên so với canh tác truyền thống.

Hiệp hội ngành hàng lúa gạo đã bước đầu xây dựng nhãn hiệu "Gạo Việt xanh phát thải thấp", đã có hơn 18 ngàn ha, tương đương với sản lượng hơn 75.000 tấn gạo được cấp nhãn hiệu, trong đó có 500 tấn gạo lần đầu tiên được xuất khẩu sang Nhật Bản, một thị trường khó tính.

Đề án "Phát triển bền vững một triệu héc-ta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030", được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1490/QĐ-TTg, ngày 27/11/2023.

Đề án được chia thành hai giai đoạn: Giai đoạn 2024-2025 tập trung xây dựng khoảng 180.000 ha vùng sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại các khu vực có điều kiện hạ tầng và năng lực hợp tác xã phù hợp. Giai đoạn 2026-2030 sẽ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, nâng cao năng lực tổ chức sản xuất và mở rộng thêm 820.000 ha, hướng tới mục tiêu hình thành 1 triệu ha vùng chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Phạm Hậu Giang (TTXVN)