Cần hoàn thiện Luật Dầu khí theo hướng giao quyền đi đôi với kiểm soát

Chiều 8-8, trong chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, tham gia thảo luận tại Hội trường về Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi), đồng chí Lê Hữu Trí - Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh đã thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Dầu khí năm 2022 nhằm khắc phục những bất cập, khoảng trống pháp lý đã trở thành vướng mắc, rào cản đối với hoạt động dầu khí. Ngay sau phiên thảo luận, đồng chí Lê Hữu Trí đã trả lời phỏng vấn Báo và Phát thanh, Truyền hình Khánh Hòa về những điểm mới, tiến bộ của dự án Luật và những vấn đề cần được làm rõ trước Quốc hội biểu quyết thông qua. 

Đồng chí Lê Hữu Trí phát biểu thảo luận tại hội trường

- Xin đồng chí cho biết về những điểm mới, tiến bộ của Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) được trình Quốc hội xem xét, quyết định tại kỳ họp này?

- Qua nghiên cứu Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) tôi nhận thấy có nhiều điểm mới, tiến bộ so với Luật cũ.

Thứ nhất, dự thảo Luật đã kiến tạo hành lang pháp lý để phát triển ngành dầu khí từ một ngành công nghiệp khai khoáng truyền thống thành một ngành công nghiệp - năng lượng hiện đại; chuyển tư duy lập pháp sang quản trị tổng hợp tài nguyên và không gian biển, thể chế hóa đúng tinh thần Nghị quyết số 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển và Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng Việt Nam thành quốc gia biển mạnh. Dự thảo xác lập vai trò mới, mở rộng phạm vi hoạt động của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam và ngành dầu khí, chuyển từ vị thế khắc phục khó khăn để duy trì sản lượng sang kiến tạo để phát triển bứt phá. Điều này rất cần thiết khi sản lượng nhiều mỏ hiện hữu đang suy giảm; các mỏ mới hầu hết là mỏ cận biên; công tác tìm kiếm thăm dò phải tiến ra vùng nước sâu, xa bờ với điều kiện địa chất phức tạp và yếu tố nhạy cảm về quốc phòng, an ninh, đối ngoại; trong khi giá dầu thô phụ thuộc thị trường thế giới, biến động khó lường.

Thứ hai, về phân cấp, phân quyền và giao quyền, dự thảo đã rút ngắn thực chất chuỗi phê duyệt - chuyển một số thẩm quyền từ Thủ tướng Chính phủ về Bộ Công Thương; giao Tập đoàn quyết định các nội dung chuyên môn, kỹ thuật trong quá trình thực hiện hợp đồng dầu khí; cho phép kế hoạch đại cương phát triển mỏ, kế hoạch khai thác sớm, kế hoạch phát triển mỏ thay thế các báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, khả thi theo pháp luật xây dựng. Đây là cải cách thủ tục thực chất, cắt bỏ nhiều tầng nấc trung gian, giảm chi phí tuân thủ - trong một lĩnh vực mà một tháng chậm trễ có thể làm mất cơ hội của cả một chiến dịch khoan.

Cùng với đó, về chính sách ưu đãi, dự thảo giữ ổn định khung ưu đãi đã được kiểm nghiệm từ Luật năm 2022, đồng thời bổ sung các cơ chế rất sát thực tiễn: ưu đãi cho mỏ cận biên, cho giải pháp nâng cao hệ số thu hồi dầu và chính sách khai thác tận thu. Đáng ghi nhận là ưu đãi được xác định theo lô, mỏ và thực hiện thông qua hợp đồng dầu khí - bảo đảm tính minh bạch và khả năng dự báo, hai yếu tố nhà đầu tư quốc tế quan tâm hơn cả mức ưu đãi.

Thứ ba, dự thảo mở thêm không gian phát triển mới cho ngành, hoạt động thu giữ, lưu trữ carbon, dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao; công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí - trên nguyên tắc tận dụng công trình, hạ tầng, cảng, đường ống và dữ liệu điều tra, khảo sát mà ngành dầu khí đã đầu tư hàng chục năm. Đây là khoản tiết kiệm rất lớn cho nguồn lực quốc gia và là con đường ngắn nhất để Việt Nam đi vào lĩnh vực năng lượng ngoài khơi.

Thứ tư, dự thảo xác lập cơ chế tài chính đặc thù tại Điều 59 và Điều 60, luật hóa nguyên tắc xử lý thay cho việc phải ban hành nghị quyết cá biệt của Quốc hội cho từng vụ việc - vừa tạo sự ổn định, vừa giảm tải cho Quốc hội.

- Đồng chí có đề nghị gì về những vấn đề cần tiếp tục được làm rõ trước khi Quốc hội biểu quyết đối với dự án luật này?

- Theo tôi, Dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) có một số nội dung cần được làm rõ trước khi Quốc hội quyết định thông qua.

Thứ nhất, giao quyền phải đi liền với kiểm soát và với sự an toàn pháp lý cho người thực thi. Theo đó, tập đoàn đồng thời giữ hai vai, vừa là nhà thầu độc lập, vừa đại diện cho nước chủ nhà và được giao thực hiện một số nhiệm vụ quản lý nhà nước bằng chính nguồn lực, bộ máy và kinh phí của doanh nghiệp. Đây là mô hình đặc thù, phù hợp với tính chất của hoạt động dầu khí thượng nguồn, nhưng tôi đề nghị xử lý kỹ hơn ở ba điểm:

Một là, các Điều 56, 57, 58 chưa quy định rõ vai trò đại diện nước chủ nhà như một chức năng độc lập. Đề nghị bổ sung ngay tại Điều 56, làm nền pháp lý cho toàn bộ các quyền, nghĩa vụ phái sinh; đồng thời tách bạch rõ nhiệm vụ chính trị Nhà nước giao với hoạt động sản xuất, kinh doanh. Không tách bạch được hai chức năng này thì khó bảo đảm tính minh bạch và cạnh tranh bình đẳng, nhất là đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Hai là, về chi phí đầu tư thất bại tại khoản 2 Điều 60, tôi tán thành các ý kiến đề nghị thể hiện ngay trong Luật điều kiện chỉ áp dụng đối với rủi ro khách quan, không áp dụng cho vi phạm pháp luật hay lỗi chủ quan. Tìm kiếm thăm dò là hoạt động mà xác suất thất bại thuộc về bản chất chứ không phải sai phạm; xác lập ranh giới đó ở điều luật là điều kiện để cơ chế được vận hành đúng mục đích và để người thực thi yên tâm quyết định các dự án có độ rủi ro cao.

Ba là, bản dự thảo ngày 7-8 đã tiếp thu, quy định ngay tại Điều 58 nghĩa vụ của Tập đoàn định kỳ báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về dầu khí đối với các nội dung được giao quyền chấp thuận, phê duyệt, đây chính là cơ chế hậu kiểm cho toàn bộ phần giao quyền mà nhiều ý kiến đã đề nghị. Trên cơ sở đó, đề nghị quy định rõ cơ chế bảo đảm quyền lợi của Tập đoàn và bảo toàn vốn nhà nước khi phát sinh rủi ro tài chính trong thực hiện Điều 59, Điều 60  để vừa bảo đảm quyền tự chủ của doanh nghiệp nhà nước, vừa kiểm soát thống nhất nguồn lực, chống thất thoát, lãng phí.

Thứ hai, về Quỹ bảo đảm nghĩa vụ thu dọn công trình dầu khí tại Điều 40. Quỹ này có quy mô rất lớn, trích bằng USD, tích lũy trong nhiều chục năm, do Tập đoàn quản lý và gửi tại ngân hàng thương mại do Tập đoàn lựa chọn. Tôi đề nghị bổ sung ngay tại Điều 40 ba nội dung: Một là, nguyên tắc Quỹ chỉ được sử dụng đúng mục đích thu dọn công trình dầu khí, không sử dụng cho mục đích khác, nguyên tắc này hiện mới nằm trong giải trình chứ chưa có trong điều luật. Hai là tiêu chí lựa chọn tổ chức tín dụng nhận tiền gửi và nguyên tắc xử lý chênh lệch tỷ giá. Ba là chế độ công khai số dư, báo cáo định kỳ về tình hình trích lập và sử dụng Quỹ.

Ngoài ra, về không gian biển và vai trò của địa phương. Trên cùng một vùng biển hiện chồng lấn nhiều lợi ích: dầu khí, điện gió ngoài khơi, hàng hải, cảng biển, nuôi biển, du lịch, quốc phòng. Đề nghị bổ sung tại Điều 53 nguyên tắc phù hợp với quy hoạch không gian biển quốc gia và nguyên tắc xử lý khi chồng lấn, xác định rõ tiêu chí ưu tiên và trình tự giải quyết; đối với các nội dung kỹ thuật khác của Điều này, tôi tán thành ý kiến đề nghị bổ sung khoản giao Chính phủ quy định chi tiết. Tại Điều 31, tôi cũng tán thành các ý kiến đề nghị làm rõ cơ chế lấy ý kiến, trách nhiệm phối hợp của chính quyền địa phương cấp tỉnh đối với các hạng mục trên đất liền trong mô hình chính quyền hai cấp hiện nay, không làm rõ điều này thì dự án sẽ tắc ở khâu triển khai, dù thủ tục ở trung ương đã được rút ngắn.

- Đối với kỹ thuật lập pháp của dự án Luật này, đồng chí có đánh giá như thế nào?

- Về kỹ thuật lập pháp, bản dự thảo ngày 7-8 đã thống nhất sử dụng cụm từ "hoạt động CCS" và chỉnh lý Điều 52 theo hướng dẫn chiếu pháp luật về đầu tư, thuế, đất đai là đúng hướng các ý kiến thẩm tra đã nêu, tránh tạo kỳ vọng không đúng cho nhà đầu tư và vướng mắc khi địa phương áp dụng.

Tôi cũng đề nghị tiếp tục rà soát bước cuối về kỹ thuật văn bản: Cập nhật đồng bộ hệ thống dẫn chiếu sau các lần chỉnh lý, làm sạch những ghi chú biên tập còn sót trong thân một số điều luật, và sử dụng nhất quán "cơ quan quản lý nhà nước về dầu khí" với "Bộ Công Thương" trong toàn văn bản, để bản trình Quốc hội biểu quyết thật sự hoàn chỉnh.

- Xin trân trọng cảm ơn đồng chí!

TRÍ NGHĨA (thực hiện)