Cận cảnh công tác dập dịch Ebola ở châu Phi

Ngày 12-6, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo rằng dịch Ebola ở vùng đông bắc Cộng hòa Dân chủ Congo đang lan rộng sang các khu vực mới. WHO cho biết cần phải làm nhiều hơn nữa để kiểm soát đợt dịch này, vì năng lực giường cách ly hiện có còn thấp hơn nhiều so với khả năng bùng dịch dự kiến.

Theo số liệu mới nhất từ WHO, Kể từ khi dịch bệnh được công bố vào ngày 15-5, WHO đã ghi nhận 676 trường hợp nhiễm Ebola được xác nhận, bao gồm 136 trường hợp tử vong ở Cộng hòa Dân chủ Congo.

Các tình nguyện viên mặc đồ bảo hộ cá nhân ở Bunia (Cộng hòa Dân chủ Congo) ngày 11-6. Ảnh: Benediction Murhabazi/AFP

Hiện chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị nào được phê duyệt cho chủng virus Bundibugyo (thuộc virus Ebola) hiếm gặp hiện tại. Tuy nhiên, tình hình hiện tại cho thấy thế giới và các khu vực có dịch đã tận dụng những kinh nghiệm từ các đợt dịch trước đây để ứng phó đợt bùng phát này.

Những cải thiện quan trọng

Các chuyên gia y tế công cộng cho rằng dù gặp nhiều khó khăn, phản ứng đối với dịch Ebola ở Đông Phi cho thấy thế giới đã rút ra được những bài học quan trọng từ đợt bùng phát dịch bệnh lớn trước đó và từ đại dịch COVID-19.

Kết luận này được đưa ra trong bối cảnh chủng virus Bundibugyo đã lây lan ở Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda trong nhiều tháng qua. Giữa lúc đó, các trung tâm điều trị được dựng lên một cách nhanh chóng, dù thiếu cả những vật tư y tế cơ bản nhất.

Bà Suerie Moon là nhà nghiên cứu sức khỏe toàn cầu. Bà cũng là người đã dẫn đầu cuộc đánh giá y tế quốc tế về phản ứng đối với dịch Ebola ở Tây Phi, kéo dài từ năm 2014 đến năm 2016 và khiến hơn 11.000 người thiệt mạng

“Nếu thế giới nhận điểm ở mức yếu về phản ứng đối với dịch bệnh ở Tây Phi trước đây, thì giờ đây chúng ta có lẽ đang ở mức trung bình” – bà đánh giá.

Bà Moon và nhiều chuyên gia cho rằng trong số những cải thiện, điểm nổi bật là sự phối hợp và hợp tác tăng cường giữa các chính phủ, các nhà khoa học, và đầu tư nhiều hơn vào cơ sở hạ tầng.

Nguồn tiền cũng được huy động thực hiện nghiên cứu về các loại vaccine và phương pháp điều trị tiềm năng đối với chủng Bundibugyo. Ngày 30-5, WHO cho biết các chuyên gia của tổ chức này đã xem xét một số loại vaccine tiềm năng "đủ hứa hẹn" để được đánh giá trong các thử nghiệm lâm sàng.

“Việc chúng ta thậm chí đang nói về các thử nghiệm lâm sàng đã là một bước tiến vượt bậc so với năm 2014. Chúng ta phải nhớ rằng không phải tất cả đều là tin xấu” – bác sĩ Daniel Bausch, người đã tham gia ứng phó hơn chục đợt bùng phát sốt xuất huyết khác nhau ở châu Phi trong suốt sự nghiệp chuyên về bệnh truyền nhiễm, cho biết.

Một bệnh nhân nghi nhiễm Ebola đang được theo dõi tại khu điều trị các trường hợp mắc bệnh đã được xác nhận và nghi ngờ tại Bệnh viện Đa khoa Mongbwalu ở tỉnh Ituri (Cộng hòa Dân chủ Congo). Ảnh: THE NEW YORK TIMES

Những kinh nghiệm cụ thể từ phát hiện dịch bệnh đến phát triển vaccine

Vào năm 2014, các nhóm cứu trợ như Bác sĩ Không Biên giới đã gióng lên hồi chuông cảnh báo trong nhiều tháng trước khi WHO tuyên bố tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng đối với dịch Ebola. Bà Moon cho biết ban lãnh đạo WHO khi ấy đã quá nhượng bộ các chính phủ Tây Phi.

Lần này, chính phủ Cộng hòa Dân chủ Congo và WHO đã tuyên bố bùng phát dịch bệnh chỉ vài ngày sau khi xác nhận rằng chủng Bundibugyo đang gây ra hàng loạt ca tử vong đáng ngờ.

Kinh nghiệm trong đợt chống dịch vào năm 2014 đã dẫn đến việc thành lập Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Châu Phi. Đây cũng là tổ chức đóng vai trò quan trọng trong việc ứng phó chủng virus Bundibugyo cùng với WHO.

“Chúng tôi sẵn sàng hợp tác. Tất cả chúng tôi đều cam kết tránh việc có nhiều quy trình nghiên cứu, nhiều sáng kiến khác nhau làm phức tạp mọi thứ và không mang lại giải pháp nào” – bà Carmen Pérez Casas, chuyên gia ứng phó đại dịch, cho biết.

Kinh nghiệm từ đợt chống dịch trước đây ở Tây Phi cũng thúc đẩy việc thành lập Liên minh Đổi mới Phòng chống Dịch bệnh (CEPI). Đây là tổ chức có sứ mệnh phát triển các loại vaccine hiệu quả và dễ tiếp cận trong vòng 100 ngày kể từ khi xác định được mối đe dọa đại dịch mới.

CEPI đã cam kết chi tới 61 triệu USD để đưa ba loại vaccine chống chủng virus Bundibugyo vào thử nghiệm lâm sàng. Tổ chức này cũng đang hỗ trợ chi trả cho việc sản xuất trước các loại vaccine thử nghiệm để chúng có thể được triển khai ngay lập tức nếu các thử nghiệm lâm sàng cho thấy chúng có hiệu quả.

“Đến khi chúng ta hoàn thành công việc tiền lâm sàng, sẽ có các liều vaccine sẵn sàng để đưa vào thử nghiệm” – bác sĩ Nicole Lurie, giám đốc phụ trách điều hành về chuẩn bị và ứng phó của CEPI, cho biết.

Vaccine đang được sử dụng để chống lại chủng Zaire của virus Ebola – nguyên nhân gây ra dịch bệnh ở Tây Phi – cũng được phát triển một cách đặc biệt. Đây là một sản phẩm thử nghiệm đã nằm trên kệ của một phòng thí nghiệm ở Canada trong nhiều năm mà không có kinh phí hay cơ chế nào để đưa nó vào thử nghiệm, mãi cho đến hơn một năm sau khi đợt dịch 2014 bắt đầu.

Kể từ đó, các nhà nghiên cứu đã tiến hành công việc chuẩn bị trước để thiết kế các thử nghiệm lâm sàng và được nhiều chính phủ phê duyệt, để vaccine và phương pháp điều trị có thể được thử nghiệm nhanh chóng.

Phó giáo sư Amanda Rojek – chuyên gia về các trường hợp khẩn cấp y tế tại Đại học Oxford (Anh) – cho biết những thử nghiệm đó đã được tinh giản thiết kế, giúp chúng có khả năng nhanh chóng ứng phó đợt bùng phát dịch Ebola mới.

Nhân viên y tế đo thân nhiệt cho một người đi xe máy qua trạm kiểm soát để vào thành phố Goma (Cộng hòa Dân chủ Congo). Ảnh: THE NEW YORK TIMES

Theo ông Christian Happi – giám đốc Viện Gen học và Sức khỏe Toàn cầu tại Đại học Redeemer ở Ede (Nigeria), các phòng thí nghiệm trên khắp châu Phi hiện có thể thực hiện xét nghiệm phân tử.

Các nhà nghiên cứu châu Phi đã tiên phong trong việc chia sẻ dữ liệu truy cập mở về giải trình tự gen trong đợt bùng phát dịch Ebola gần đây nhất. Kể từ đó, viện của ông đã giúp đào tạo các nhà khoa học ở nhiều nước châu Phi.

KHOA ĐIỀM